PENDIDIKAN ALAM SEKITAR

BAHAGIAN I

PENGENALAN

Kesemua benda yang wujud di persekitaran kita merupakan warga alam sekitar, termasuklah manusia, haiwan, tumbuhan, batuan, mineral dan apa sahaja yang wujud di persekitaran kita. Secara umumnya warga alam sekitar ini boleh dipecahkan kepada dua komponen utama iaitu, komponen biotik dan komponen abiotik. Komponen biotik merupakan kesemua organisma hidup yang saling bersandaran dan berinteraksi antara satu sama lain di persekitarannya. Sementara komponen abiotik terdiri dari komponen fizikal yang menyokong kelangsungan hidup komponen biotik contohnya, air, tanah, cahaya dan suhu. Oleh kerana bumi merupakan sistem biosfera yang tertutup maka, kedua-dua komponen ini saling bersandaran dan berinteraksi antara satu sama lain untuk mewujudkan satu keseimbangan. Setiap warga alam sekitar yang wujud di sekitaran mempunyai peranan dan kepentingan yang tersendiri. Perlu di ingatkan bahawa kepelbagaian warga alam sekitar ini telah memberikan banyak perkhidmatan secara percuma kepada manusia seperti, sistem takungan air, angin untuk menyejukkan badan, bahan bakar untuk menggerakkan enjin dan pelbagai contoh lain lagi. Namun akibat dari sifat tamak dan kerakusan manusia kita semakin alpa dan terlupa mengenai kepentingan warga alam sekitar. Sebagai warga yang bertanggung jawab kita seharusnya selalu mengingatkan diri bahawa apa yang kita miliki di sekitaran kita adalah amanah dari generasi yang akan datang sekiranya tiada langkah untuk menghargai warga alam ini apakah yang akan kita wariskan kepada generasi akan datang?. Dalam kerja kurus ini akan membincangkan mengenai komponen yang membentuk warga alam sekitar, bagaimana komponen tersebut berfungsi dan kesannya dalam membentuk satu kestabilan dalam ekosistem.

MATLAMAT KERJA KURSUS
Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 1

PENDIDIKAN ALAM SEKITAR
Pada akhir perbincangan topik-topik yang terdapat dalam kerja kurus ini diharapkan dapat, memberikan gambaran yang lebih jelas terhadap: 1. Komponen yang terdapat dalam warga alam sekitar dengan lebih terperinci. 2. Menyatakan kepelbagaian warga alam sekitar dan kepentingan pengelasan untuk memahami warga alam sekitar.
3. Hubungan di antara warga alam sekitar.

4. Kepentingan untuk memelihara dan memulihara warga alam sekitar.
5. Peranan manusia untuk mengekalkan keseimbangan alam sekitar (benda hidup dan

bukan hidup).

BAHAGIAN II

Warga Alam Sekitar (Bahagian A)

Page 2

Sebagai contohnya ialah pengelasan benda hidup berdasarkan benda hidup berdasarkan kepada ciri hidupan tersebut (haiwan dan tumbuhan).2 Pembentukan Sistem Pengelasan Oleh kerana terdapat berbilion benda yang tergolong dalam warga alam sekitar. benda hidup dan benda bukan hidup. Rajah 1. Pembinaan sistem pengelasan adalah berdasarkan kaedah kekunci dikotomi.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR ORGANISASI WARGA ALAM SEKITAR 2. maka ia memerlukan satu sistem pengelasan yang sistematik mengikut persamaan ciri yang tertentu untuk memudahkan kita memahami setiap warga tersebut. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 3 . Kemudiannya pengelasan ini boleh di perkecil kepada bahagian-bahagian yang lebih kompleks seperti haiwan bertulang belakang dan haiwan tidak bertulang belakang. boleh dibahagikan kepada dua kumpulan utama iaitu haiwan dan tumbuhan. 2. Benda hidup atau lebih dikenali sebagai organisma hidup. Sementara benda bukan hidup kemudiannya di pecahkan lagi kepada dua kumpulan yang utama iaitu. di mana menggunakan persamaan dan perbezaan ciri yang dipamerkan oleh organisma tersebut.1 Organisasi Umum Warga Alam Sekitar Melalui rajah 1.1 dapat dilihat bahawa warga alam sekitar boleh dibahagikan kepada dua kumpulan utama iaitu.1 menunjukkan pengelasan warga alam sekitar: RAJAH 1.1 Pengelasan Warga Alam Sekitar (Organisasi Warga Alam Sekitar) Pendedahan dan pengetahuan mengenai pengelasan warga alam sekitar adalah penting bagi mendapatkan gambaran umum mengenai warga alam sekitar dan perkara yang akan ditekankan dalam perbincangan mengenai warga alam sekitar. wujud secara semula jadi dan buatan.

Tanpa sistem pengelasan yang sistematik kajian lanjut untuk mengetahui kegunaan dan ciri-ciri bagi setiap warga adalah begitu sukar. terutama bagi warga yang baru ditemui. Keadaan ini boleh di analogi sebagai sebuah perpustakaan yang mempunyai buku yang banyak tetapi tidak tersusun mengikut kategori.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR tumbuhan berbunga dan tumbuhan yang tidak berbunga dan lain-lain lagi ciri-ciri yang difikirkan wajar dan releven. Tambahan pula dengan adanya sistem pengelasan ini dapat memberikan satu nama yang khusus untuk kumpulan warga tersebut contohnya benda bukan hidup yang semula jadi maka kesemua benda yang tidak mempamerkan ciri-ciri benda hidup dan wujud secara semula jadi digolongkan dalam kumpulan benda bukan hidup semula jadi.3 Kepentingannya Sistem Pengelasan Sistem pengelasan ini merupakan kaedah yang dicipta bagi memudah cara untuk mengkaji warga alam sekitar. adalah menyukarkan bagi pelanggan perpustakaan tersebut untuk mendapatkan maklumat berdasarkan buku yang diperlukan. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 4 . berbanding dengan perpustakaan yang tersusun rapi mengikut kategori yang tertentu. Di samping itu juga kaedah ini dapat mengumpulkan organisma yang mempamerkan ciri yang sama oleh kerana itu dapat memudahkan untuk mengenal pasti dan meletakkan warga yang baru dikenal pasti dalam kumpulan yang berkaitan. 2.

Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 5 .PENDIDIKAN ALAM SEKITAR BAHAGIAN III KEPELBAGAIAN BENDA BUKAN HIDUP 3. Benda hidup merupakan benda yang tidak memiliki kehendak. tidak boleh membesar tidak boleh bergerak dengan sendirinya tanpa bantuan dan juga tidak boleh membiak.1 Pengenalan Kepada Benda Bukan Hidup Tanpa kita sedari sebahagian besar dari benda yang wujud di persekitaran kita terdiri dari benda bukan hidup.

mineral contohnya seperti kuartza. cecair contohnya air dan pelbagai lagi benda-benda yang wujud di sekitaran kita. pagar. topaz dan delima. Benda bukan hidup yang wujud secara semula jadi adalah seperti bahan mineral. gas contohnya seperti oksigen (O2). seperti alat permainan. Boron (B) dan Zink (Zn). Kesemua benda bukan hidup terdapat dalam pelbagai bentuk.2 Pengelasan Benda Bukan Hidup RAJAH 3. Kebanyakan benda hidup yang wujud secara semula jadi ini mempunyai bekalan yang terhad di mana bahan ini tidak boleh diperbaharui atau mengambil masa yang cukup Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 6 . contohnya magnesium (Mg). GAMBAR FOTO 3. batuan.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Di antara benda bukan hidup yang wujud dalam alam sekitar ialah seperti logam. kita dapat melihat sejumlah benda bukan hidup yang berada di sekitaran tersebut.1. pasu bunga dan tanah. Helium (He) dan Hidrogen (H). saiz dan keadaan. pada kebiasaannya bahan-bahan ini wujud dalam kerak bumi dan diekstrak keluar oleh hidupan untuk memenuhi keperluan asas mereka dan di gunakan tanpa di olah menjadi bahan lain atau kemudiannya di olah menjadi sesuatu bahan lain yang bersesuaian dengan kehendak mereka.1 Taman Permainan Kanak-kanak 3. Sekiranya memerhatikan kepada kawasan di taman permainan rujuk gambar foto 1.1 Peta Konsep Benda Bukan Hidup Benda bukan hidup boleh dikelaskan kepada dua kumpulan yang utama iaitu yang wujud secara semula jadi atau wujud secara buatan.

terdapat juga benda bukan hidup semula jadi ini mempunyai asal usul dari benda bukan hidup seperti petroleum yang terhasil dari proses pereputan fosil pada zaman dahulu dan bahan ini mempunyai sumber yang terhad. Merujuk pada rajah 3. menunjukkan benda hidup yang terdapat dalam mini-persekitaran ini ialah ikan dan tumbuhan. Semua benda ini berinteraksi di dalam persekitaran ini. 3.3. Walau bagaimanapun. minuman dan perlindungan. Rajah 3.3 Kepentingan Benda Bukan Hidup Terhadap Alam Sekitar Alam sekitar adalah himpunan daripada benda hidup dan benda bukan hidup. batu. Manakala benda bukan hidup ialah air. kayu buruk dan udara. Perlu di ketahui bahawa sebahagian besar dari bahan bukan hidup yang wujud secara tidak semula jadi ini adalah hasil dari ciptaan manusia. Ikan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 7 .1 di atas.3. Sementara benda bukan hidup wujudnya secara tidak semula jadi adalah sesuatu bahan baru yang di cipta untuk memudahkan kehidupan dan memenuhi kehendak benda hidup seperti makanan.1: Mini-persekitaran yang menunjukkan pergantungan benda hidup dan benda bukan hidup.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR panjang untuk digantikan dengan yang baru disebabkan benda-benda ini tidak mempunyai kebolehan untuk membiak seperti yang wujud dalam benda hidup.

Contoh organisma ialah kaktus dan unta. Kepentingan cahaya pula ialah ia membolehkan proses fotosintesis berlaku pada tumbuhan hijau yang mempunyai klorofil manakala haiwan pula memerlukan cahaya untuk melihat dan bergerak. bermusim.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR bernafas dengan menggunakan gas oksigen yang terdapat di dalam air yang mana oksigen ini dihasilkan oleh tumbuhan yang terdapat dalam akuarium itu.3 Kesan Kepelbagaian Dan Taburan Keterdapatan Benda Bukan Hidup. benda hidup dapat menjalankan fungsi-fungsinya terhadap alam sekitar Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 8 . Tetapi ada juga haiwan yang lebih menyukai tempat yang gelap seperti kelawar. 3. keadaan ekosistem lebih stabil. Angin memainkan peranan penting dalam proses pendebungaan dan penyebaran biji benih sesetengah tumbuhan. Organisma hidup hanya boleh hidup pada sesuatu tahap suhu tertentu sahaja dan akan mati sekiranya suhu sekeliling terlalu tinggi atau terlalu sejuk. Faktor suhu ini memainkan peranan dalam proses migrasi/pindahan beberapa jenis haiwan seperti kupu-kupu Monarch. Kelembapan udara juga amat penting dalam benda bukan hidup. Dengan adanya benda bukan hidup seperti suhu. Tumbuhan dan haiwan yang mempunyai keupayaan menghalang kehilangan air akan dapat hidup di kawasan kering seperti di gurun. Angin merupakan benda bukan hidup yang penting kerana angina yang membawa wap air yang telah tersejat dan jatuh ke bumi sebagai hujan atau pun sebagai salji. Taburan bermaksud di mana organisma itu dijumpai. Kewujudan pelbagai jenis benda bukan hidup. Kelembapan boleh mempengaruhi kadar kehilangan air daripada setiap organisma. Contoh yang mudah ini dapat membuktikan organisma mempunyai pergantunggan antara benda hidup dan benda bukan hidup. Tumbuhan membuat makanannya dengan kehadiran cahaya matahari manakala hasil kumuh ikan ini memberi nutrient kepada tumbuhan tersebut. Ini mungkin mengambil masa bertahun. Kelembapan udara adalah jumlah wap air yang hadir dalam udara. cahaya dan kelembapan. Faktor seperti kualiti cahaya dan kekuatan cahaya adalah amat penting bagi setiap warga alam sekitar. ataupun siang dan malam.

tanah juga merupakan habitat kepada pelbagai jenis benda hidup selain membolehkan manusia menjalankan aktiviti perladangan dan pembinaan. Benda bukan hidup seperti mineral yang terdapat di muka bumi ini amat diperlukan oleh benda hidup untuk tumbesaran sel yang sihat. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 9 . Manakala tanah pula adalah untuk menyokong tumbuhan daripada jatuh serta membekalkan mineral dan air kepada tumbuhan dan benda hidup lain yang tinggal di dalam tanah. Selain itu.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR contohnya menghasilkan gas oksigen untuk kegunaan haiwan dan manusia melalui proses fotosintesis.

Kombinasi tisu yang berbeza akan membentuk organ seperti hati dan buah pinggang. fungi.2. tumbuhan. Setiap sel dalam tisu mempunyai struktur yang sama dan menjalankan fungsi yang sama. Seterusnya apabila organ yang berbeza menjalankan fungsi yang sama akan membentuk sistem organ. bacteria dan organisma mudah (simple organism).1 Peta Konsep Benda Hidup 4.3 Pengelasan benda hidup Secara umumnya sistem pengelasan benda hidup yang diguna pakai hari ini terbahagi kepada 5 kumpulan iaitu haiwan.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR BAHAGIAN IV KEPELBAGAIAN BENDA HIDUP 4. Haiwan yang mempunyai tulang belakang di kenali sebagai Vertebrata manakala haiwan yang tidak mempunyai tulang belakang dikenali sebagai invertebrata.2 Pengenalan kepada Benda Hidup Benda hidup merupakan struktur kompleks yang tidak terdapat dalam benda bukan hidup.1 Pengelasan Haiwan Haiwan boleh dikelaskan kepada dua iaitu Vertebrata dan Invertebrata. benda hidup terbina daripada unit-unit sel. Secara fundamental. RAJAH 4. Kedua-dua kelas vertebrata dan invertebrata ini kemudiannya dikelaskan kepada kumpulan-kumpulan kecil. 4. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 10 . Daripada unit-unit sel yang sama ini akan membentuk lapisan tisu. Sesuatu organism adalah terbentuk daripada pelbagai siri sistem organ yang kompleks.

Gambarajah 4. cara pembiakan dan cara mereka beraspirasi.2. Reptilia mempunyai struktur kulit yang kering dan bersisik. Kumpulan ini juga mempunyai badan yang bersegmen. empat pasang hingga lebih lagi. bentuk pergerakan. mollusks. cacing dan udang. Ikan bernafas atau menerap oksigen dengan menggunakan insang. Selain daripada itu kumpulan ini mempunyai struktur kulit luar yang keras yang dikenali sebagai eksoskeleton. amfibia. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 11 . Terdapat beberapa karakter yang digunakan untuk mengelaskan haiwan vertebrata iaitu habitat.1. Haiwan ini tergolong daripada kumpulan berdarah sejuk. Pergerakan mereka adalah bergantung kepada ekor dan sirip yang membolehkan mereka berenang dengan pantas. 1) Ikan Ikan merupakan haiwan berdarah sejuk yang tinggal di dalam air. Invertebrata boleh di bahagikan kepada dua kumpulan iaitu serangga yang mempunyai bahagian kaki yang bersambung dan yang tidak mempunyai kaki Invertebrata yang mempunyai kaki bersambung mempunyai beberapa ciri iaitu mempunyai badan bersegmen dan jumlah kaki yang berbeza iaitu tiga pasang. Contoh invertebrate yang tidak mempunyai kaki bersambung adalah cacing. Pertumbuhan mereka sedikit kerana tidak mempunyai tulang belakang untuk menyokong berat mereka. kala jengking.1: Gambarajah menunjukkan pengelasan haiwan invertebrata Vertebrata Haiwan ini dikelaskan kepada lima kumpulan iaitu ikan. suhu badan. burung dan mamalia. reptilia. Pembiakan Ikan adalah dengan cara penghasilan telur di permukaan air dan telur tersebut akan disenyawakan di luar badan (external fertilization). 2) Reptilia Habitat bagi kumpulan reptilia adalah di darat dan kadangkala di air. Antara contoh-contoh yang tergolong dalam kumpulan ini ialah serangga.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Invertebrata Kebanyakan invertebrata mempunyai saiz yang kecil dan struktur badan yang ringkas.

Burung merupakan haiwan berdarah panas manakala pernafasannya adalah melalui paru-paru. Contoh haiwan amfibia ialah katak dan salamander 4) Burung Habitat bagi burung adalah di darat. Seluruh badan haiwan mamalia ini dipenuhi rambut dan bulu. itik dan penguin. Walau bagaimanapun tidak semua burung boleh terbang. 4. Haiwan kumpulan ini mempunyai bulu. di mana telur yang dihasilkan oleh mamalia betina akan disenyawakan melalui persenyawaan dalaman dan perkembangan embrio akan berlaku di dalam tubuh mamalia betina. Haiwan ini merupakan haiwan berdarah sejuk.2 Pengelasan tumbuhan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 12 .PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Ini bertujuan mengelakkan kehilangan air yang banyak dari tubuh mereka. Contoh-contoh burung ialah ayam. Keistimewaan mamalia ini adalah kebolehan untuk menyusukan anak yang dihasilkan oleh kelenjar mameri. Haiwan jenis ini membiak dengan melakukan persenyawaan luaran di mana telur akan dihasilkan di permukaan air dan seterusnya akan disenyawakan di luar badan. dolphin dan kelawar. Kebanyakan mamalia kecuali duck-billed platypus melahirkan anak. Haiwan ini merupakan haiwan berdarah panas dan bernafas dengan menggunakan paru-paru. Haiwan kumpulan ini menghasilkan telur setelah melalui persenyawaan dalaman dan berespirasi menggunakan paruparu. Contoh haiwan reptilia ialah buaya. Amfibia yang muda menggunakan insang untuk bernafas manakala amfibia dewasa pula bernafas dengan menggunakan kulit. 5) Mamalia Kebanyakan haiwan daripada kumpulan ini tinggal di darat manakala sesetengahnya tinggal di air. 3) Amfibia Amfibia merupakan haiwan dua alam iaitu tinggal di darat dan juga di air. Haiwan ini membiak dengan menghasilkan telur melalui persenyawaan dalaman.2. paruh dan kepak. Contoh-contoh haiwan mamalia ialah arnab. ular kura-kura dan penyu.

radikel. 1) Tumbuhan berbunga Ciri-ciri tumbuhan berbunga ialah mempunyai akar.1 : Gambarajah menunjukkan Pengelasan Tumbuhan Tumbuhan di kelaskan kepada dua iaitu tumbuhan yang berbunga dan tumbuhan yang tidak berbunga.2. Ciri-ciri lain bagi tumbuhan berbunga adalah ia menghasilkan biji benih. Tumbuhan berbunga dikelaskan kepada bilangan kotiledon pada biji benih iaitu samada satu (mono) or dua (di) kotiledon. Kotiledon adalah bahagian penting yang akan membentuk embrio yang berasal daripada benih tumbuhan. Selain itu tumbuhan berbunga menghasilkan bunga hasil daripada pembiakan. stem dan daun.2. Biji benih ini yang akan bercambah membentuk tumbuhan baru. Biji benih terdiri daripada dua komponen iaitu plumul.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Gambarajah 4. a) Monokotiledon Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 13 . Plumul akan membentuk pucuk manakala radikel akan membentuk akar.

pisang dan padi. Struktur adalah berserabut manakala mempunyai tisu.2: Gambarajah menunjukkan contoh benih monokotiledon b) Dikotiledon Tumbuhan jenis ini mempunyai dua kotiledon. Gambarajah 4. Antara contoh-contoh tumbuhan dikotiledon ialah bunga matahari.3: Gambarajah menunjukkan contoh benih dikotiledon 1) Tumbuhan tidak berbunga Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 14 .2. tebu.2. Antara contohmonokotiledon ialah jagung. Cirri-ciri lain adalah akar mempunyai bagi tumbuhan daun ini struktur batang pula kurang tumbuhan jenis ini adalah contoh tumbuhan Gambarajah 4. Ciri-ciri lain bagi tumbuhan dikotiledon ialah membunyai daun yang berurat selirat.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Tumbuhan jenis ini mempunyai bagi tumbuhan monokotiledon yang berurat selari. bunga raya. satu kotiledon. bunga mawar dan pokok durian.2. Struktur akar bagi tumbuhan ini adalah tunjang manakala struktur batang keras dan berkayu. Kebanyakan tumbuhan herba.2.

a) Algae Tumbuhan jenis ini merupakan sama ada tumbuhan unisel (satu sel) ataupun multisel ( banyak sel). Antara contoh algae ialah chlorella. seaweed dan phytoplankton.4: menunjukkan antara contoh algae iaitu algae hijau. Habitat algae adalah di dalam air dan tempat-tempat yang lembap. mosses (lumut). Pembiakan mosses adalah melalui pembentukan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 15 . Gambarajah 4. memerlukan substrat untuk dan nutrien daripada atmosfera. mempunyai Tumbuhan tumbuh tetapi menyerap air Mosses biasanya terdapat di darat dalam keadaan yang lembap dan redup.2. fern (paku-pakis) dan conifer. b) Mosses ( lumut) Mosses merupakan tumbuhan ringkas tidak yang mempunyai akar tidak ini batang dan daun yang kecil tetapi sebaliknya mempunyai rhizome. Tumbuhan ini tidak mempunyai sistem batang. Contoh mosses ialah moss dan liverwort. spora.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Tumbuhan tidak berbunga dikelaskan kepada Algae.2. akar dan daun yang sebenar. Kesemua tumbuhan tidak berbunga ini mempunyai klorofil untuk menjalankan proses fotosintesis.

Gambarajah 4. Pembiakan tumbuhan ini adalah melalui pembentukan spora.5: mosses jenis liverwort Gambarajah menunjukkan contoh c) Ferns ( paku- pakis) Tumbuhan jenis paku-pakis ini mempunyai struktur akar. Contoh bagi fern ialah Bird’s nest fern dan stag’s horn fern. serta daun yang berbentuk mempunyai bunga tetapi sebaliknya juga berperanan sebagai benih untuk bagi conifer ialah pokok pine dan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 16 .2. Tumbuhan ini biasanya tumbuh di darat dalam keadaan tanah yang lembap dan tempat yang redup. Conifer tidak menghasilkan pembiakan.6: Gambarajah menunjukkan contoh fern (paku-pakis) d) Conifer Tumbuhan jenis ini mempunyai struktur akar. batang dan daun.2. batang yang seperti jarum.2. spora yang Contoh-contoh sebenar. spruce.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Gambarajah 4.2.

PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Gambarajah 4.7: Gambarajah menunjukkan contoh pokok pine 4. Kebanyakan organisma dalam suatu tempat akan hidup bersama-sama dan akan bergantungan antara satu sama lain. Tumbuhan memperoleh makanan melalui cahaya matahari untuk menjalankan fotosintesis.2.3 Kepentingan benda hidup terhadap alam sekitar Dalam ekosistem tertentu. Ekosistem yang seimbang dapat mengelakkan Haiwan dan tumbuhan adalah hidup saling bergantungan. lalu berinteraksi mewujudkan keseimbangan dalam ekosistem.2.1 Interaksi Antara Benda Hidup Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 17 . BAHAGIAN V SALING BERGANTUNGAN ANTARA WARGA ALAM SEKITAR 1. Gas karbon dioksida pula diperolehi daripada haiwan yang menjalankan proses respirasi. wujudnya pelbagai organisma. Di sebaliknya pula haiwan berespirasi menggunakan oksigen yang dilepaskan oleh tumbuhan yang menjalankan fotosintesis.

Hubungan ini mendatangkan faedah kepada host dan juga penumpang kecuali hubungan parasit di mana penumpang mendapat keuntungan manakala host mengalami kerugian akibat kerugian kerana penumpang mengambil nutrient daripada host. terdapat tiga pecahan hubungan yang terletak di bawah simbiosis iaitu komensalisme.1 Menunjukkan Hubungan Mangsa (kumbang) Pemangsa (belalang) b) Simbiosis Dalam hubungan ini organisma yang berbeza tetapi tinggal bersama dan mempunyai hubungan yang rapat. Contoh: GAMBAR FOTO 5. parasitima dan mutualisma. Pemangsa pada kebiasaannya memiliki kebolehan fizikal yang tertentu seperti bergigi taring kuku tajam. Contoh : Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 18 . perlindungan. Terdapat pelbagai jenis hubungan interaksi yang terdapat di sekitaran di antaranya ialah a) Mangsa-pemangsa Pemangsa merupakan organisma yang bertindak untuk memburu organisma yang lain manakala mangsa ialah organisma yang dimakan oleh organisma yang lain.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Benda hidup atau lebih dikenali sebagai organisma hidup saling berinteraksi antara satu sama lain untuk mendapatkan bekalan makan. manakala mangsa pula mempunyai kebolehan untuk melarikan diri dari mangsa. pengangkutan dan pelbagai kebaikan yang lain hubungan ini bertujuan untuk memastikan keseimbangan ekosistem.

1 Jaringan Pemakanan Apabila Jaringan pemakanan terdiri daripada rantai makanan yang menunjukkan bagaimana tenaga dipindahkan dari tumbuhan (pengeluar) kepada haiwan (pengguna). bakteria menjadi mineral ringkas. Contoh: organisma dalam rantai makanan mati ia akan diuraikan oleh pengurai seperti fungi dan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 19 .PENDIDIKAN ALAM SEKITAR GAMBAR FOTO 5.2 Menunjukkan Hubungan Simbiosis Antara Clown Fish dengan Terumbu Batu Karang 1.

PENDIDIKAN ALAM SEKITAR RAJAH 5.1 Contoh Rantai Makanan a) Populasi Spesies Dalam Jaringan Pemakanan Mengambil contoh jaringan pemakanan dalam kolam: Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 20 .

dapat dilihat bahawa sebarang perubahan yang berlaku dalam mana-mana spesies yang berada dalam ekosistem yang sama akan menyebabkan perubahan secara keseluruhan terhadap ekosistem kawasan tersebut.2 Contoh Jaringan Pemakanan Organisma di dalam kolam saling bersandaran antara satu sama lain untuk mendapatkan bekalan makanan. Sementara itu. Apabila populasi berudu meningkat akan menyebabkan pengurangan populasi alga di dalam kolam. Maka. Kesimpulannya rantai makanan merupakan satu jaringan yang memastikan keseimbangan ekosistem dengan mengawal populasi organisma dalam setiap aras dalam rantai makanan.1 Hubungan Antara Benda Hidup dengan Benda Bukan Hidup Page 21 Warga Alam Sekitar (Bahagian A) . Peningkatan jumlah pemangsa ikan akan menyebabkan pengurangan jumlah ikan dalam kolam disebabkan banyak ikan menjadi mangsa.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR RAJAH 5. 1. jumlah berudu akan meningkat kerana populasi ikan yang berkurangan.

Hubungan ini lebih jelas kelihatan pada proses sesaran pada sebongkah batu besar.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Apabila organisma hidup mati ia akan diuraikan oleh pengurai menjadi pecahan mineral (benda bukan hidup) yang kemudian akan berkumpul dan membentuk satu keadaan yang bersesuaian untuk membekalkan nutrien yang mencukupi untuk organisma hidup. Setelah satu tempoh tertentu tumbuhan yang lebih besar (terutamanya jenis fern) pula akan mula mendiami kawasan di atas batuan tersebut yang mula membentuk lapisan tanah top soil yang begitu kaya dengan mineral.1 Proses Sesaran Pada batuan Oleh Lumut dan Paku-Pakis Lumut ini akan mempercepatkan lagi proses pemecahan batuan tersebut disebabkan cengkaman akar dan lembapan yang menyebabkan kesan pemelarutan melalui tindak balas kimia berlaku terhadap batuan tersebut. Tumbuhan yang lebih besar ini memiliki akar yang lebih kuat dan akan menembusi celahan batuan dan membentuk rekahan yang akan mempercepatkan lagi proses pemecahan batuan di samping mendapatkan keperluan mineral dari tumbuhan. BAHAGIAN VI Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 22 . Di mana proses hakisan dan luluhawa akan memecahkan batuan tersebut sedikit demi sedikit dan membentuk satu keadaan yang sesuai untuk pertumbuhan lumut GAMBAR FOTO 5.

gas asli dan logam yang mempunyai nilai komersial yang tinggi. kulit harimau dan akar kayu) dan bahan semula jadi seperti petroleum. produk kayu kayan. rekreasi dan pelancongan dan nilai kebudayaan. pembentukan tanah dan perlindungan (proses sesaran). Oleh kerana itu satu langkah drastik haruslah diambil untuk memastikan pembangunan dilakukan dengan mengambil kira kepentingan warga alam sekitar yang lain. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 23 . pemecahan bahan pencemar dan penyerapan. Di antara perkhidmatan yang ditawarkan oleh warga alam sekitar secara percuma kepada manusia ialah. tumbuhan (contohnya. Faedah sosial seperti kajian. gading gajah. Namun begitu keadaan ini semakin berubah dan warga alam sekitar semakin mengalami kepupusan dan terancam. bank genetik. Kestabilan cuaca dan perubahan monsun dan kestabilan ekosistem. perubatan dan penemuan bahan untuk perubatan. penyimpanan nutrien dan kitaran semula. Perkhidmatan ekosistem seperti perlindungan sistem bekalan air (sistem takungan air).2 Warga Alam Sekitar Terancam dan Hampir Pupus Sebahagian besar warga alam sekitar di dunia mengalami masalah hidupan terancam disebabkan oleh aktiviti manusia seperti : • • • Pembalakan tidak terancang dan secara haram Pemburuan tidak terkawal dan secara haram Pembangunan tidak terancang Kebanyakan warga alam sekitar mengalami masalah eksploitasi terlampau oleh manusia melalui pemburuan secara haram untuk mendapatkan faedah keuntungan dari bahagianbahagian tertentu pada haiwan. Sumber biologi seperti makanan.1 Kepentingan Warga Alam Sekitar Yang Sihat Terdapat sebilangan besar perkhidmatan penting yang kita perolehi dari kepelbagaian warga alam sekitar yang kita perolehi secara percuma. 6. pendidikan dan pemerhatian.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR KEPENTINGAN MEMELIHARA DAN MEMULIHARA WARGA ALAM SEKITAR 6.

Perkara ini penting bagi memastikan : • • • Melindungi habitat semula jadi dari mengalami gangguan. Ini kerana masa inilah mereka belajar tentang betapa pentingnya menjaga alam sekitar serta kesan-kesan sekiranya alam sekitar tidak dipelihara. kehilangan dan kerosakan kepada sumber. antaranya ialah melalui pendidikan iaitu dengan memasukkan topik pemeliharaan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 24 . Pemeliharaan bermaksud pengurusan bijak. Terdapat beberapa kaedah dalam menerapkan semangat memahami dan menghargai warga alam sekitar. Menjaga kestabilan populasi spesies terancam.2 Peranan Manusia dalam Mengatasi Masalah Kepupusan Warga Alam Sekitar Kaedah terbaik untuk menyelamatkan warga alam sekitar dari mengalami kepupusan ialah melalui pemeliharaan dan pemuliharaan. Mengelakkan dari mengalami kemerosotan mendadak warga alam sekitar seperti kekurangan sumber bekalan petroleum.3 Kaedah Dalam Menerapkan Semangat Memahami Dan Menghargai Warga Alam Sekitar Dalam Pengajaran dan Pembelajaran Di Sekolah. Pemuliharaan pula bermaksud melindungi warga alam sekitar di sekitaran supaya berada dalam keadaan keseimbangan. Sekolah merupakan institusi penting dalam mendidik murid-murid agar lebih menghargai warga alam sekitar.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR 6. Di antara langkah yang boleh diambil untuk ke arah pemeliharaan dam pemuliharaan warga alam semula jadi ialah: • • • • • Pembalakan terancang Penanaman semula Pewartaan kawasan hutan simpan Pendidikan Penguatkuasaan undang-undang 6. berhati-hati dan sistematik untuk mengelakkan pembaziran.

Oleh kerana itu. Selain itu mengadakan pameran yang bertemakan alam sekitar juga sedikit sebanyak dapat membantu murid-murid memahami tentang kepentingan alam sekitar. Kesimpulan Secara umumnya dapat dilihat bahawa. Kaedah ini sedikit sebanyak dapat mencipta kesedaran terhadap pemuliharaan alam sekitar di kalangan murid-murid. Setiap warga alam sekitar itu mempunyai peranan yang tertentu dalam menentukan keseimbangan ekosistem. sebagai warga yang menyayangi alam sekitar kita seharusnya Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 25 . Dalam pendekatan ini murid-murid boleh diajar cara-cara menggunakan semula bahan-bahan terbuang seperti surat khabar. Kepupusan sebahagian dari warga alam sekitar contohnya pokok-pokok akan memberikan satu timbal balas dalam bentuk kerugian iaitu masalah pencemaran udara. Selain itu kaedah ini secara langsung dapat memupuk masyarakat yang menghargai alam semula jadi. tidak kira sama ada ia terdiri dari benda bukan hidup atau benda hidup. Di sini kita sebagai warga yang prihatin mestilah menyokong apa jua usaha dan aktiviti yang berkaitan dengan alam sekitar agar kesinambungan alam sekitar yang seimbang dapat dipelihara. Pengenalan kepada program 3R iaitu guna semula.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR dan pemuliharaan dalam mata pelajaran Sains. kitar semula dan kurangkan (reuse. menyayangi dan mengambil berat terhadap hidupan dan persekitaran. recycle and reduce) merupakan antara langkah untuk murid-murid menghargai alam sekitar. pemanasan global dan masalah cuaca tidak menentu. berlaku di sekitar dunia. setiap warga alam sekitar saling memerlukan satu sama lain untuk meneruskan kemandirian spesiesnya. botol-botol dan tin-tin aluminium.

htm Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 26 . from India Child: http://www. “Apa yang kita miliki sekarang adalah.uk/wildlife. T. Retrieved febuary Monday. H. SARAWAK FORESTRY TEACHES STUDENTS TO LOVE NATURE. Retrieved febuary Friday.countryside. amanah dari generasi yang akan datang.com/animal_kingdom. (2005).” Bibliography (2006).indiachild. Offwell Woodland & Wildlife Trust. (2003). D.co. B. 2009.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR mendidik diri dan anak-anak kita untuk mengajak semua yang ada agar menghargai warga alam sekitar sementara masih boleh diselamatkan. sekiranya kita tidak menjaganya dengan baik. apa yang akan kita wariskan kepada generasi akan datang. Corker. Miri. 2009. from Biodiversity Article: http://www.htm Abidin.

Nebel. Chai Mun Lee. Enviromental Sciences (Vol.sciencesdaily. Selangor. sciences daily. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 27 . Malaysia: Pearson Longman. Kheng. Essential Revision Guild For Exam Sucess Sciences PMR. (2009). Selangor: Oxford Fajar. 2). O. Shirley.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR J.. (1987).com/news Toh Kim Kau. B. Englewood Cliffts. N. New Jersey: Prentice-Hall. L. from New Areas Of High Biological Diversity Discovered: http://www. 2009. Research. Sucess Science UPSR. (2000). (2008). Retrieved febuary friday. T. Y.