PENDIDIKAN ALAM SEKITAR

BAHAGIAN I

PENGENALAN

Kesemua benda yang wujud di persekitaran kita merupakan warga alam sekitar, termasuklah manusia, haiwan, tumbuhan, batuan, mineral dan apa sahaja yang wujud di persekitaran kita. Secara umumnya warga alam sekitar ini boleh dipecahkan kepada dua komponen utama iaitu, komponen biotik dan komponen abiotik. Komponen biotik merupakan kesemua organisma hidup yang saling bersandaran dan berinteraksi antara satu sama lain di persekitarannya. Sementara komponen abiotik terdiri dari komponen fizikal yang menyokong kelangsungan hidup komponen biotik contohnya, air, tanah, cahaya dan suhu. Oleh kerana bumi merupakan sistem biosfera yang tertutup maka, kedua-dua komponen ini saling bersandaran dan berinteraksi antara satu sama lain untuk mewujudkan satu keseimbangan. Setiap warga alam sekitar yang wujud di sekitaran mempunyai peranan dan kepentingan yang tersendiri. Perlu di ingatkan bahawa kepelbagaian warga alam sekitar ini telah memberikan banyak perkhidmatan secara percuma kepada manusia seperti, sistem takungan air, angin untuk menyejukkan badan, bahan bakar untuk menggerakkan enjin dan pelbagai contoh lain lagi. Namun akibat dari sifat tamak dan kerakusan manusia kita semakin alpa dan terlupa mengenai kepentingan warga alam sekitar. Sebagai warga yang bertanggung jawab kita seharusnya selalu mengingatkan diri bahawa apa yang kita miliki di sekitaran kita adalah amanah dari generasi yang akan datang sekiranya tiada langkah untuk menghargai warga alam ini apakah yang akan kita wariskan kepada generasi akan datang?. Dalam kerja kurus ini akan membincangkan mengenai komponen yang membentuk warga alam sekitar, bagaimana komponen tersebut berfungsi dan kesannya dalam membentuk satu kestabilan dalam ekosistem.

MATLAMAT KERJA KURSUS
Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 1

PENDIDIKAN ALAM SEKITAR
Pada akhir perbincangan topik-topik yang terdapat dalam kerja kurus ini diharapkan dapat, memberikan gambaran yang lebih jelas terhadap: 1. Komponen yang terdapat dalam warga alam sekitar dengan lebih terperinci. 2. Menyatakan kepelbagaian warga alam sekitar dan kepentingan pengelasan untuk memahami warga alam sekitar.
3. Hubungan di antara warga alam sekitar.

4. Kepentingan untuk memelihara dan memulihara warga alam sekitar.
5. Peranan manusia untuk mengekalkan keseimbangan alam sekitar (benda hidup dan

bukan hidup).

BAHAGIAN II

Warga Alam Sekitar (Bahagian A)

Page 2

Pembinaan sistem pengelasan adalah berdasarkan kaedah kekunci dikotomi. 2.1 dapat dilihat bahawa warga alam sekitar boleh dibahagikan kepada dua kumpulan utama iaitu.1 Pengelasan Warga Alam Sekitar (Organisasi Warga Alam Sekitar) Pendedahan dan pengetahuan mengenai pengelasan warga alam sekitar adalah penting bagi mendapatkan gambaran umum mengenai warga alam sekitar dan perkara yang akan ditekankan dalam perbincangan mengenai warga alam sekitar. maka ia memerlukan satu sistem pengelasan yang sistematik mengikut persamaan ciri yang tertentu untuk memudahkan kita memahami setiap warga tersebut. boleh dibahagikan kepada dua kumpulan utama iaitu haiwan dan tumbuhan.1 Organisasi Umum Warga Alam Sekitar Melalui rajah 1. Sebagai contohnya ialah pengelasan benda hidup berdasarkan benda hidup berdasarkan kepada ciri hidupan tersebut (haiwan dan tumbuhan). Sementara benda bukan hidup kemudiannya di pecahkan lagi kepada dua kumpulan yang utama iaitu. di mana menggunakan persamaan dan perbezaan ciri yang dipamerkan oleh organisma tersebut. Rajah 1. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 3 . Benda hidup atau lebih dikenali sebagai organisma hidup.1 menunjukkan pengelasan warga alam sekitar: RAJAH 1. Kemudiannya pengelasan ini boleh di perkecil kepada bahagian-bahagian yang lebih kompleks seperti haiwan bertulang belakang dan haiwan tidak bertulang belakang.2 Pembentukan Sistem Pengelasan Oleh kerana terdapat berbilion benda yang tergolong dalam warga alam sekitar.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR ORGANISASI WARGA ALAM SEKITAR 2. benda hidup dan benda bukan hidup. wujud secara semula jadi dan buatan.

Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 4 .PENDIDIKAN ALAM SEKITAR tumbuhan berbunga dan tumbuhan yang tidak berbunga dan lain-lain lagi ciri-ciri yang difikirkan wajar dan releven. adalah menyukarkan bagi pelanggan perpustakaan tersebut untuk mendapatkan maklumat berdasarkan buku yang diperlukan. Di samping itu juga kaedah ini dapat mengumpulkan organisma yang mempamerkan ciri yang sama oleh kerana itu dapat memudahkan untuk mengenal pasti dan meletakkan warga yang baru dikenal pasti dalam kumpulan yang berkaitan. terutama bagi warga yang baru ditemui. Keadaan ini boleh di analogi sebagai sebuah perpustakaan yang mempunyai buku yang banyak tetapi tidak tersusun mengikut kategori.3 Kepentingannya Sistem Pengelasan Sistem pengelasan ini merupakan kaedah yang dicipta bagi memudah cara untuk mengkaji warga alam sekitar. berbanding dengan perpustakaan yang tersusun rapi mengikut kategori yang tertentu. 2. Tambahan pula dengan adanya sistem pengelasan ini dapat memberikan satu nama yang khusus untuk kumpulan warga tersebut contohnya benda bukan hidup yang semula jadi maka kesemua benda yang tidak mempamerkan ciri-ciri benda hidup dan wujud secara semula jadi digolongkan dalam kumpulan benda bukan hidup semula jadi. Tanpa sistem pengelasan yang sistematik kajian lanjut untuk mengetahui kegunaan dan ciri-ciri bagi setiap warga adalah begitu sukar.

Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 5 .1 Pengenalan Kepada Benda Bukan Hidup Tanpa kita sedari sebahagian besar dari benda yang wujud di persekitaran kita terdiri dari benda bukan hidup. Benda hidup merupakan benda yang tidak memiliki kehendak.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR BAHAGIAN III KEPELBAGAIAN BENDA BUKAN HIDUP 3. tidak boleh membesar tidak boleh bergerak dengan sendirinya tanpa bantuan dan juga tidak boleh membiak.

1 Taman Permainan Kanak-kanak 3. GAMBAR FOTO 3. topaz dan delima. seperti alat permainan. cecair contohnya air dan pelbagai lagi benda-benda yang wujud di sekitaran kita. pada kebiasaannya bahan-bahan ini wujud dalam kerak bumi dan diekstrak keluar oleh hidupan untuk memenuhi keperluan asas mereka dan di gunakan tanpa di olah menjadi bahan lain atau kemudiannya di olah menjadi sesuatu bahan lain yang bersesuaian dengan kehendak mereka. contohnya magnesium (Mg). saiz dan keadaan. pagar. pasu bunga dan tanah. Kebanyakan benda hidup yang wujud secara semula jadi ini mempunyai bekalan yang terhad di mana bahan ini tidak boleh diperbaharui atau mengambil masa yang cukup Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 6 .2 Pengelasan Benda Bukan Hidup RAJAH 3.1.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Di antara benda bukan hidup yang wujud dalam alam sekitar ialah seperti logam. Benda bukan hidup yang wujud secara semula jadi adalah seperti bahan mineral. kita dapat melihat sejumlah benda bukan hidup yang berada di sekitaran tersebut. Kesemua benda bukan hidup terdapat dalam pelbagai bentuk. mineral contohnya seperti kuartza. Helium (He) dan Hidrogen (H). batuan. gas contohnya seperti oksigen (O2).1 Peta Konsep Benda Bukan Hidup Benda bukan hidup boleh dikelaskan kepada dua kumpulan yang utama iaitu yang wujud secara semula jadi atau wujud secara buatan. Sekiranya memerhatikan kepada kawasan di taman permainan rujuk gambar foto 1. Boron (B) dan Zink (Zn).

Ikan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 7 . Semua benda ini berinteraksi di dalam persekitaran ini. Manakala benda bukan hidup ialah air. Walau bagaimanapun. 3. Rajah 3. Merujuk pada rajah 3. terdapat juga benda bukan hidup semula jadi ini mempunyai asal usul dari benda bukan hidup seperti petroleum yang terhasil dari proses pereputan fosil pada zaman dahulu dan bahan ini mempunyai sumber yang terhad.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR panjang untuk digantikan dengan yang baru disebabkan benda-benda ini tidak mempunyai kebolehan untuk membiak seperti yang wujud dalam benda hidup.1 di atas. minuman dan perlindungan. menunjukkan benda hidup yang terdapat dalam mini-persekitaran ini ialah ikan dan tumbuhan.1: Mini-persekitaran yang menunjukkan pergantungan benda hidup dan benda bukan hidup.3. Perlu di ketahui bahawa sebahagian besar dari bahan bukan hidup yang wujud secara tidak semula jadi ini adalah hasil dari ciptaan manusia. batu.3 Kepentingan Benda Bukan Hidup Terhadap Alam Sekitar Alam sekitar adalah himpunan daripada benda hidup dan benda bukan hidup.3. Sementara benda bukan hidup wujudnya secara tidak semula jadi adalah sesuatu bahan baru yang di cipta untuk memudahkan kehidupan dan memenuhi kehendak benda hidup seperti makanan. kayu buruk dan udara.

Contoh yang mudah ini dapat membuktikan organisma mempunyai pergantunggan antara benda hidup dan benda bukan hidup. Kelembapan udara juga amat penting dalam benda bukan hidup. Kelembapan udara adalah jumlah wap air yang hadir dalam udara. Faktor suhu ini memainkan peranan dalam proses migrasi/pindahan beberapa jenis haiwan seperti kupu-kupu Monarch. Ini mungkin mengambil masa bertahun. 3. Tumbuhan membuat makanannya dengan kehadiran cahaya matahari manakala hasil kumuh ikan ini memberi nutrient kepada tumbuhan tersebut. Organisma hidup hanya boleh hidup pada sesuatu tahap suhu tertentu sahaja dan akan mati sekiranya suhu sekeliling terlalu tinggi atau terlalu sejuk. Tumbuhan dan haiwan yang mempunyai keupayaan menghalang kehilangan air akan dapat hidup di kawasan kering seperti di gurun. bermusim. Kewujudan pelbagai jenis benda bukan hidup. keadaan ekosistem lebih stabil. ataupun siang dan malam. cahaya dan kelembapan. Dengan adanya benda bukan hidup seperti suhu. benda hidup dapat menjalankan fungsi-fungsinya terhadap alam sekitar Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 8 . Angin merupakan benda bukan hidup yang penting kerana angina yang membawa wap air yang telah tersejat dan jatuh ke bumi sebagai hujan atau pun sebagai salji. Kepentingan cahaya pula ialah ia membolehkan proses fotosintesis berlaku pada tumbuhan hijau yang mempunyai klorofil manakala haiwan pula memerlukan cahaya untuk melihat dan bergerak.3 Kesan Kepelbagaian Dan Taburan Keterdapatan Benda Bukan Hidup. Taburan bermaksud di mana organisma itu dijumpai. Faktor seperti kualiti cahaya dan kekuatan cahaya adalah amat penting bagi setiap warga alam sekitar. Tetapi ada juga haiwan yang lebih menyukai tempat yang gelap seperti kelawar.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR bernafas dengan menggunakan gas oksigen yang terdapat di dalam air yang mana oksigen ini dihasilkan oleh tumbuhan yang terdapat dalam akuarium itu. Angin memainkan peranan penting dalam proses pendebungaan dan penyebaran biji benih sesetengah tumbuhan. Kelembapan boleh mempengaruhi kadar kehilangan air daripada setiap organisma. Contoh organisma ialah kaktus dan unta.

Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 9 . Manakala tanah pula adalah untuk menyokong tumbuhan daripada jatuh serta membekalkan mineral dan air kepada tumbuhan dan benda hidup lain yang tinggal di dalam tanah. tanah juga merupakan habitat kepada pelbagai jenis benda hidup selain membolehkan manusia menjalankan aktiviti perladangan dan pembinaan.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR contohnya menghasilkan gas oksigen untuk kegunaan haiwan dan manusia melalui proses fotosintesis. Benda bukan hidup seperti mineral yang terdapat di muka bumi ini amat diperlukan oleh benda hidup untuk tumbesaran sel yang sihat. Selain itu.

benda hidup terbina daripada unit-unit sel. Kombinasi tisu yang berbeza akan membentuk organ seperti hati dan buah pinggang. 4.2 Pengenalan kepada Benda Hidup Benda hidup merupakan struktur kompleks yang tidak terdapat dalam benda bukan hidup. Secara fundamental. bacteria dan organisma mudah (simple organism). Haiwan yang mempunyai tulang belakang di kenali sebagai Vertebrata manakala haiwan yang tidak mempunyai tulang belakang dikenali sebagai invertebrata. tumbuhan. Sesuatu organism adalah terbentuk daripada pelbagai siri sistem organ yang kompleks. Seterusnya apabila organ yang berbeza menjalankan fungsi yang sama akan membentuk sistem organ. fungi. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 10 .3 Pengelasan benda hidup Secara umumnya sistem pengelasan benda hidup yang diguna pakai hari ini terbahagi kepada 5 kumpulan iaitu haiwan.2.1 Peta Konsep Benda Hidup 4. Setiap sel dalam tisu mempunyai struktur yang sama dan menjalankan fungsi yang sama.1 Pengelasan Haiwan Haiwan boleh dikelaskan kepada dua iaitu Vertebrata dan Invertebrata.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR BAHAGIAN IV KEPELBAGAIAN BENDA HIDUP 4. Daripada unit-unit sel yang sama ini akan membentuk lapisan tisu. Kedua-dua kelas vertebrata dan invertebrata ini kemudiannya dikelaskan kepada kumpulan-kumpulan kecil. RAJAH 4.

cara pembiakan dan cara mereka beraspirasi. empat pasang hingga lebih lagi. cacing dan udang. Contoh invertebrate yang tidak mempunyai kaki bersambung adalah cacing. suhu badan. Selain daripada itu kumpulan ini mempunyai struktur kulit luar yang keras yang dikenali sebagai eksoskeleton. kala jengking.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Invertebrata Kebanyakan invertebrata mempunyai saiz yang kecil dan struktur badan yang ringkas. 2) Reptilia Habitat bagi kumpulan reptilia adalah di darat dan kadangkala di air.1.1: Gambarajah menunjukkan pengelasan haiwan invertebrata Vertebrata Haiwan ini dikelaskan kepada lima kumpulan iaitu ikan. Invertebrata boleh di bahagikan kepada dua kumpulan iaitu serangga yang mempunyai bahagian kaki yang bersambung dan yang tidak mempunyai kaki Invertebrata yang mempunyai kaki bersambung mempunyai beberapa ciri iaitu mempunyai badan bersegmen dan jumlah kaki yang berbeza iaitu tiga pasang. Ikan bernafas atau menerap oksigen dengan menggunakan insang. 1) Ikan Ikan merupakan haiwan berdarah sejuk yang tinggal di dalam air. burung dan mamalia. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 11 . Terdapat beberapa karakter yang digunakan untuk mengelaskan haiwan vertebrata iaitu habitat.2. Pembiakan Ikan adalah dengan cara penghasilan telur di permukaan air dan telur tersebut akan disenyawakan di luar badan (external fertilization). Pertumbuhan mereka sedikit kerana tidak mempunyai tulang belakang untuk menyokong berat mereka. mollusks. reptilia. Kumpulan ini juga mempunyai badan yang bersegmen. amfibia. Haiwan ini tergolong daripada kumpulan berdarah sejuk. Reptilia mempunyai struktur kulit yang kering dan bersisik. Pergerakan mereka adalah bergantung kepada ekor dan sirip yang membolehkan mereka berenang dengan pantas. bentuk pergerakan. Gambarajah 4. Antara contoh-contoh yang tergolong dalam kumpulan ini ialah serangga.

Haiwan jenis ini membiak dengan melakukan persenyawaan luaran di mana telur akan dihasilkan di permukaan air dan seterusnya akan disenyawakan di luar badan. ular kura-kura dan penyu.2. itik dan penguin. Haiwan kumpulan ini menghasilkan telur setelah melalui persenyawaan dalaman dan berespirasi menggunakan paruparu. Haiwan ini merupakan haiwan berdarah sejuk. Keistimewaan mamalia ini adalah kebolehan untuk menyusukan anak yang dihasilkan oleh kelenjar mameri. 4. 5) Mamalia Kebanyakan haiwan daripada kumpulan ini tinggal di darat manakala sesetengahnya tinggal di air. paruh dan kepak. Contoh-contoh burung ialah ayam. di mana telur yang dihasilkan oleh mamalia betina akan disenyawakan melalui persenyawaan dalaman dan perkembangan embrio akan berlaku di dalam tubuh mamalia betina. Contoh haiwan reptilia ialah buaya. Haiwan kumpulan ini mempunyai bulu. Kebanyakan mamalia kecuali duck-billed platypus melahirkan anak.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Ini bertujuan mengelakkan kehilangan air yang banyak dari tubuh mereka. Haiwan ini merupakan haiwan berdarah panas dan bernafas dengan menggunakan paru-paru. dolphin dan kelawar. Amfibia yang muda menggunakan insang untuk bernafas manakala amfibia dewasa pula bernafas dengan menggunakan kulit. Walau bagaimanapun tidak semua burung boleh terbang. Contoh haiwan amfibia ialah katak dan salamander 4) Burung Habitat bagi burung adalah di darat. 3) Amfibia Amfibia merupakan haiwan dua alam iaitu tinggal di darat dan juga di air.2 Pengelasan tumbuhan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 12 . Seluruh badan haiwan mamalia ini dipenuhi rambut dan bulu. Contoh-contoh haiwan mamalia ialah arnab. Burung merupakan haiwan berdarah panas manakala pernafasannya adalah melalui paru-paru. Haiwan ini membiak dengan menghasilkan telur melalui persenyawaan dalaman.

stem dan daun.2. Biji benih terdiri daripada dua komponen iaitu plumul. Selain itu tumbuhan berbunga menghasilkan bunga hasil daripada pembiakan. radikel. Plumul akan membentuk pucuk manakala radikel akan membentuk akar. Biji benih ini yang akan bercambah membentuk tumbuhan baru. Tumbuhan berbunga dikelaskan kepada bilangan kotiledon pada biji benih iaitu samada satu (mono) or dua (di) kotiledon. Ciri-ciri lain bagi tumbuhan berbunga adalah ia menghasilkan biji benih.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Gambarajah 4.1 : Gambarajah menunjukkan Pengelasan Tumbuhan Tumbuhan di kelaskan kepada dua iaitu tumbuhan yang berbunga dan tumbuhan yang tidak berbunga. Kotiledon adalah bahagian penting yang akan membentuk embrio yang berasal daripada benih tumbuhan.2. 1) Tumbuhan berbunga Ciri-ciri tumbuhan berbunga ialah mempunyai akar. a) Monokotiledon Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 13 .

bunga raya.2: Gambarajah menunjukkan contoh benih monokotiledon b) Dikotiledon Tumbuhan jenis ini mempunyai dua kotiledon.3: Gambarajah menunjukkan contoh benih dikotiledon 1) Tumbuhan tidak berbunga Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 14 . Struktur akar bagi tumbuhan ini adalah tunjang manakala struktur batang keras dan berkayu.2. Kebanyakan tumbuhan herba. bunga mawar dan pokok durian. satu kotiledon. Antara contohmonokotiledon ialah jagung. Struktur adalah berserabut manakala mempunyai tisu. Antara contoh-contoh tumbuhan dikotiledon ialah bunga matahari.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Tumbuhan jenis ini mempunyai bagi tumbuhan monokotiledon yang berurat selari.2.2. pisang dan padi. tebu.2. Cirri-ciri lain adalah akar mempunyai bagi tumbuhan daun ini struktur batang pula kurang tumbuhan jenis ini adalah contoh tumbuhan Gambarajah 4. Ciri-ciri lain bagi tumbuhan dikotiledon ialah membunyai daun yang berurat selirat. Gambarajah 4.

Antara contoh algae ialah chlorella. Habitat algae adalah di dalam air dan tempat-tempat yang lembap. akar dan daun yang sebenar. b) Mosses ( lumut) Mosses merupakan tumbuhan ringkas tidak yang mempunyai akar tidak ini batang dan daun yang kecil tetapi sebaliknya mempunyai rhizome. Tumbuhan ini tidak mempunyai sistem batang.2. mempunyai Tumbuhan tumbuh tetapi menyerap air Mosses biasanya terdapat di darat dalam keadaan yang lembap dan redup. Contoh mosses ialah moss dan liverwort. a) Algae Tumbuhan jenis ini merupakan sama ada tumbuhan unisel (satu sel) ataupun multisel ( banyak sel). Gambarajah 4.2. seaweed dan phytoplankton. memerlukan substrat untuk dan nutrien daripada atmosfera. Kesemua tumbuhan tidak berbunga ini mempunyai klorofil untuk menjalankan proses fotosintesis. spora. Pembiakan mosses adalah melalui pembentukan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 15 . fern (paku-pakis) dan conifer. mosses (lumut).4: menunjukkan antara contoh algae iaitu algae hijau.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Tumbuhan tidak berbunga dikelaskan kepada Algae.

2. batang yang seperti jarum.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Gambarajah 4.2. Contoh bagi fern ialah Bird’s nest fern dan stag’s horn fern. batang dan daun. Gambarajah 4.6: Gambarajah menunjukkan contoh fern (paku-pakis) d) Conifer Tumbuhan jenis ini mempunyai struktur akar.2. Pembiakan tumbuhan ini adalah melalui pembentukan spora. spruce.5: mosses jenis liverwort Gambarajah menunjukkan contoh c) Ferns ( paku- pakis) Tumbuhan jenis paku-pakis ini mempunyai struktur akar. Tumbuhan ini biasanya tumbuh di darat dalam keadaan tanah yang lembap dan tempat yang redup. Conifer tidak menghasilkan pembiakan. spora yang Contoh-contoh sebenar.2. serta daun yang berbentuk mempunyai bunga tetapi sebaliknya juga berperanan sebagai benih untuk bagi conifer ialah pokok pine dan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 16 .

Gas karbon dioksida pula diperolehi daripada haiwan yang menjalankan proses respirasi.2.3 Kepentingan benda hidup terhadap alam sekitar Dalam ekosistem tertentu. lalu berinteraksi mewujudkan keseimbangan dalam ekosistem. Ekosistem yang seimbang dapat mengelakkan Haiwan dan tumbuhan adalah hidup saling bergantungan.2. Kebanyakan organisma dalam suatu tempat akan hidup bersama-sama dan akan bergantungan antara satu sama lain.7: Gambarajah menunjukkan contoh pokok pine 4. BAHAGIAN V SALING BERGANTUNGAN ANTARA WARGA ALAM SEKITAR 1. Tumbuhan memperoleh makanan melalui cahaya matahari untuk menjalankan fotosintesis.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Gambarajah 4.1 Interaksi Antara Benda Hidup Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 17 . wujudnya pelbagai organisma. Di sebaliknya pula haiwan berespirasi menggunakan oksigen yang dilepaskan oleh tumbuhan yang menjalankan fotosintesis.

parasitima dan mutualisma. Contoh : Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 18 .1 Menunjukkan Hubungan Mangsa (kumbang) Pemangsa (belalang) b) Simbiosis Dalam hubungan ini organisma yang berbeza tetapi tinggal bersama dan mempunyai hubungan yang rapat. terdapat tiga pecahan hubungan yang terletak di bawah simbiosis iaitu komensalisme. Hubungan ini mendatangkan faedah kepada host dan juga penumpang kecuali hubungan parasit di mana penumpang mendapat keuntungan manakala host mengalami kerugian akibat kerugian kerana penumpang mengambil nutrient daripada host. Terdapat pelbagai jenis hubungan interaksi yang terdapat di sekitaran di antaranya ialah a) Mangsa-pemangsa Pemangsa merupakan organisma yang bertindak untuk memburu organisma yang lain manakala mangsa ialah organisma yang dimakan oleh organisma yang lain. Contoh: GAMBAR FOTO 5. pengangkutan dan pelbagai kebaikan yang lain hubungan ini bertujuan untuk memastikan keseimbangan ekosistem. Pemangsa pada kebiasaannya memiliki kebolehan fizikal yang tertentu seperti bergigi taring kuku tajam. manakala mangsa pula mempunyai kebolehan untuk melarikan diri dari mangsa. perlindungan.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Benda hidup atau lebih dikenali sebagai organisma hidup saling berinteraksi antara satu sama lain untuk mendapatkan bekalan makan.

Contoh: organisma dalam rantai makanan mati ia akan diuraikan oleh pengurai seperti fungi dan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 19 . bakteria menjadi mineral ringkas.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR GAMBAR FOTO 5.1 Jaringan Pemakanan Apabila Jaringan pemakanan terdiri daripada rantai makanan yang menunjukkan bagaimana tenaga dipindahkan dari tumbuhan (pengeluar) kepada haiwan (pengguna).2 Menunjukkan Hubungan Simbiosis Antara Clown Fish dengan Terumbu Batu Karang 1.

1 Contoh Rantai Makanan a) Populasi Spesies Dalam Jaringan Pemakanan Mengambil contoh jaringan pemakanan dalam kolam: Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 20 .PENDIDIKAN ALAM SEKITAR RAJAH 5.

dapat dilihat bahawa sebarang perubahan yang berlaku dalam mana-mana spesies yang berada dalam ekosistem yang sama akan menyebabkan perubahan secara keseluruhan terhadap ekosistem kawasan tersebut.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR RAJAH 5. jumlah berudu akan meningkat kerana populasi ikan yang berkurangan. Peningkatan jumlah pemangsa ikan akan menyebabkan pengurangan jumlah ikan dalam kolam disebabkan banyak ikan menjadi mangsa. Apabila populasi berudu meningkat akan menyebabkan pengurangan populasi alga di dalam kolam. Kesimpulannya rantai makanan merupakan satu jaringan yang memastikan keseimbangan ekosistem dengan mengawal populasi organisma dalam setiap aras dalam rantai makanan.2 Contoh Jaringan Pemakanan Organisma di dalam kolam saling bersandaran antara satu sama lain untuk mendapatkan bekalan makanan.1 Hubungan Antara Benda Hidup dengan Benda Bukan Hidup Page 21 Warga Alam Sekitar (Bahagian A) . 1. Maka. Sementara itu.

PENDIDIKAN ALAM SEKITAR Apabila organisma hidup mati ia akan diuraikan oleh pengurai menjadi pecahan mineral (benda bukan hidup) yang kemudian akan berkumpul dan membentuk satu keadaan yang bersesuaian untuk membekalkan nutrien yang mencukupi untuk organisma hidup. Hubungan ini lebih jelas kelihatan pada proses sesaran pada sebongkah batu besar. Setelah satu tempoh tertentu tumbuhan yang lebih besar (terutamanya jenis fern) pula akan mula mendiami kawasan di atas batuan tersebut yang mula membentuk lapisan tanah top soil yang begitu kaya dengan mineral. Di mana proses hakisan dan luluhawa akan memecahkan batuan tersebut sedikit demi sedikit dan membentuk satu keadaan yang sesuai untuk pertumbuhan lumut GAMBAR FOTO 5. Tumbuhan yang lebih besar ini memiliki akar yang lebih kuat dan akan menembusi celahan batuan dan membentuk rekahan yang akan mempercepatkan lagi proses pemecahan batuan di samping mendapatkan keperluan mineral dari tumbuhan. BAHAGIAN VI Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 22 .1 Proses Sesaran Pada batuan Oleh Lumut dan Paku-Pakis Lumut ini akan mempercepatkan lagi proses pemecahan batuan tersebut disebabkan cengkaman akar dan lembapan yang menyebabkan kesan pemelarutan melalui tindak balas kimia berlaku terhadap batuan tersebut.

Namun begitu keadaan ini semakin berubah dan warga alam sekitar semakin mengalami kepupusan dan terancam. Kestabilan cuaca dan perubahan monsun dan kestabilan ekosistem. kulit harimau dan akar kayu) dan bahan semula jadi seperti petroleum.2 Warga Alam Sekitar Terancam dan Hampir Pupus Sebahagian besar warga alam sekitar di dunia mengalami masalah hidupan terancam disebabkan oleh aktiviti manusia seperti : • • • Pembalakan tidak terancang dan secara haram Pemburuan tidak terkawal dan secara haram Pembangunan tidak terancang Kebanyakan warga alam sekitar mengalami masalah eksploitasi terlampau oleh manusia melalui pemburuan secara haram untuk mendapatkan faedah keuntungan dari bahagianbahagian tertentu pada haiwan. Faedah sosial seperti kajian. perubatan dan penemuan bahan untuk perubatan. gading gajah.1 Kepentingan Warga Alam Sekitar Yang Sihat Terdapat sebilangan besar perkhidmatan penting yang kita perolehi dari kepelbagaian warga alam sekitar yang kita perolehi secara percuma. produk kayu kayan. rekreasi dan pelancongan dan nilai kebudayaan. penyimpanan nutrien dan kitaran semula. Sumber biologi seperti makanan. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 23 . Di antara perkhidmatan yang ditawarkan oleh warga alam sekitar secara percuma kepada manusia ialah. pendidikan dan pemerhatian. pembentukan tanah dan perlindungan (proses sesaran). Perkhidmatan ekosistem seperti perlindungan sistem bekalan air (sistem takungan air). bank genetik. Oleh kerana itu satu langkah drastik haruslah diambil untuk memastikan pembangunan dilakukan dengan mengambil kira kepentingan warga alam sekitar yang lain.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR KEPENTINGAN MEMELIHARA DAN MEMULIHARA WARGA ALAM SEKITAR 6. gas asli dan logam yang mempunyai nilai komersial yang tinggi. 6. tumbuhan (contohnya. pemecahan bahan pencemar dan penyerapan.

3 Kaedah Dalam Menerapkan Semangat Memahami Dan Menghargai Warga Alam Sekitar Dalam Pengajaran dan Pembelajaran Di Sekolah. kehilangan dan kerosakan kepada sumber. antaranya ialah melalui pendidikan iaitu dengan memasukkan topik pemeliharaan Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 24 . Perkara ini penting bagi memastikan : • • • Melindungi habitat semula jadi dari mengalami gangguan. Terdapat beberapa kaedah dalam menerapkan semangat memahami dan menghargai warga alam sekitar. Menjaga kestabilan populasi spesies terancam. Di antara langkah yang boleh diambil untuk ke arah pemeliharaan dam pemuliharaan warga alam semula jadi ialah: • • • • • Pembalakan terancang Penanaman semula Pewartaan kawasan hutan simpan Pendidikan Penguatkuasaan undang-undang 6. berhati-hati dan sistematik untuk mengelakkan pembaziran. Pemuliharaan pula bermaksud melindungi warga alam sekitar di sekitaran supaya berada dalam keadaan keseimbangan. Sekolah merupakan institusi penting dalam mendidik murid-murid agar lebih menghargai warga alam sekitar.2 Peranan Manusia dalam Mengatasi Masalah Kepupusan Warga Alam Sekitar Kaedah terbaik untuk menyelamatkan warga alam sekitar dari mengalami kepupusan ialah melalui pemeliharaan dan pemuliharaan. Mengelakkan dari mengalami kemerosotan mendadak warga alam sekitar seperti kekurangan sumber bekalan petroleum. Pemeliharaan bermaksud pengurusan bijak.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR 6. Ini kerana masa inilah mereka belajar tentang betapa pentingnya menjaga alam sekitar serta kesan-kesan sekiranya alam sekitar tidak dipelihara.

Dalam pendekatan ini murid-murid boleh diajar cara-cara menggunakan semula bahan-bahan terbuang seperti surat khabar. Selain itu mengadakan pameran yang bertemakan alam sekitar juga sedikit sebanyak dapat membantu murid-murid memahami tentang kepentingan alam sekitar. Pengenalan kepada program 3R iaitu guna semula. sebagai warga yang menyayangi alam sekitar kita seharusnya Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 25 . Kepupusan sebahagian dari warga alam sekitar contohnya pokok-pokok akan memberikan satu timbal balas dalam bentuk kerugian iaitu masalah pencemaran udara. pemanasan global dan masalah cuaca tidak menentu. Kesimpulan Secara umumnya dapat dilihat bahawa. kitar semula dan kurangkan (reuse. recycle and reduce) merupakan antara langkah untuk murid-murid menghargai alam sekitar. Selain itu kaedah ini secara langsung dapat memupuk masyarakat yang menghargai alam semula jadi. Kaedah ini sedikit sebanyak dapat mencipta kesedaran terhadap pemuliharaan alam sekitar di kalangan murid-murid. menyayangi dan mengambil berat terhadap hidupan dan persekitaran. botol-botol dan tin-tin aluminium. Oleh kerana itu.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR dan pemuliharaan dalam mata pelajaran Sains. berlaku di sekitar dunia. tidak kira sama ada ia terdiri dari benda bukan hidup atau benda hidup. setiap warga alam sekitar saling memerlukan satu sama lain untuk meneruskan kemandirian spesiesnya. Setiap warga alam sekitar itu mempunyai peranan yang tertentu dalam menentukan keseimbangan ekosistem. Di sini kita sebagai warga yang prihatin mestilah menyokong apa jua usaha dan aktiviti yang berkaitan dengan alam sekitar agar kesinambungan alam sekitar yang seimbang dapat dipelihara.

2009. Miri. “Apa yang kita miliki sekarang adalah. Retrieved febuary Monday.uk/wildlife.com/animal_kingdom. 2009.” Bibliography (2006).PENDIDIKAN ALAM SEKITAR mendidik diri dan anak-anak kita untuk mengajak semua yang ada agar menghargai warga alam sekitar sementara masih boleh diselamatkan. T. B. Offwell Woodland & Wildlife Trust. H.indiachild.htm Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 26 . from India Child: http://www. Retrieved febuary Friday.countryside.co. sekiranya kita tidak menjaganya dengan baik. D. amanah dari generasi yang akan datang. SARAWAK FORESTRY TEACHES STUDENTS TO LOVE NATURE. apa yang akan kita wariskan kepada generasi akan datang.htm Abidin. (2003). from Biodiversity Article: http://www. Corker. (2005).

Enviromental Sciences (Vol. N. Research. Y. Sucess Science UPSR. O. Malaysia: Pearson Longman. 2). (2008). (2000). (1987). New Jersey: Prentice-Hall. L.. Retrieved febuary friday.PENDIDIKAN ALAM SEKITAR J. (2009). from New Areas Of High Biological Diversity Discovered: http://www. Englewood Cliffts. T. Kheng. Selangor: Oxford Fajar. Shirley.com/news Toh Kim Kau. Selangor. Chai Mun Lee. 2009.sciencesdaily. B.Nebel. Essential Revision Guild For Exam Sucess Sciences PMR. sciences daily. Warga Alam Sekitar (Bahagian A) Page 27 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful