BAB 3

REKABENTUK ELEKTRIK

3.0

AM

Bab ini akan menerangkan prinsip-prinsip asas rekabentuk elektrik dan lebih ditumpukan kepada pemasangan voltan rendah.

Langkah ± langkah yang biasa digunakan dalam proses reakbentuk elektrik ialah :

a)

Penentuan kedudukan lampu-lampu, kipas-kipas, mata kuasa dan alat-alat yang digunakan oleh pengguna.

27

b) c) d) e) f) g)

Pengiraan jumlah beban tersambung (TCL) dan Beban Kehendak Maksima (MD) Penentuan lokasi Papan Agihan Fius (DFB/DB), Papan Suis Kecil (PSK/SSB), Papan Suis Utama (PSU/MSB) dan Pencawang. Pemilihan jenis kabel dan saiz-saiznya untuk setipa bahagian pemasangan. Perlindungan dari litar pintas, lebihan beban, rosak ke bumi, bocor ke bumi, dan panahan kilat. Menyediakan lukisan-lukisan elektrik (rajah skema dan rajah susun atur.) Menyediakan anggaran kos projek.

3.1

ANGGARAN BEBAN

Perkara utama sebelum rekabentuk pemasangan elektrik dibuat ialah membuat anggaran beban terlebih dahulu. Beban secara amnya terdiri darip beban resistif dan induktif.

Diantara beban-beban biasa yang digunakan di dalam mana-mana bangunan ialah :

… … … … … … … …

Lampu-lampu Kipas angis/kipas pelawas Soket alir keluar 13A dan 15A Alat hawa dingin Moto elektrik Pengasing (isolator) Mesin-mesin elektrik Lain-lain peralatan

28

7 kW (5kk) 3 kW 1 kW 3kW 7.5 kW Untuk beban-beban tertentu seperti lampu berkuasa besar.5kk). dan beban-beban besar yang lain anggarannya seperti yang tersebut di atas tidak boleh digunakan. Jadual dibawah adalah anggaran beban untuk perbagai peralatan elektrik yang boleh di gunakan untuk Beban Loceng elektrik Jam elektrik Mata lampu (watt lampu belum ditentukan) 18W fluorescent 36W fluorescent 60W tungsten 100W ftungsten Lampu kecemasan Kipas siling/dinding Mata kipas siling Soket alir keluar 13A (domestik) Soket alir keluar 13A (industri) Soket alir keluar 15A Mata alat pendingin udara Isolator 30A Isolator 60A Sistem pam air Sistem gas CO2 Pemanas air Unit pemasak Anggaran kuasa (Watt) Abaikan Abaikan 10 25 50 60 100 20 90 100 250 300 500 1.2 kW (1. Kecekapan beban seperti motor elektrik pun perlu diambil kira juga. Selain dari itu faktor kuasa suatu beban induktif hendaklah diambil kira.Anggaran ini adalah merupakan jumlah beban tersambung (TCL) sahaja. 29 . Alat-alat tersebut hendaklah diketahui kuasa wattnya terlebih dahulu. alat hawa dingin pusat.5 kW (2kk) 2. 1.3 kW (3kk) 3. mesin. kerja-kerja rekabentuk sesuatu pemasangan elektrik. motor.

FAKTOR KEPELBAGAIAN (DF) DAN BEBAN KEHENDAK MAKSIMA. kehilangan di dalam cok atau ballast dan kesan harmonik. Beban maksima mestilah kurang ataupun sama dengan jumlah beban tersambung.2. Namun begitu penggunaan beban secara maksima dan serentak sangatlah jarang berlaku kecuali beberapa pemasangan tertentu sahaja. 3.2 JUMLAH BEBAN TERSAMBUNG (TCL). Pemasangan akan mengalami beban tertinggi ketika itu. 30 .2.8 untuk mengambil kira faktor kuasa lampu.2 BEBAN KEHENDAK MAKSIMA (MD) Beban kehendak maksima (MD) pula ialah beban maksima (KW) yang diperlukan oleh sesuatu pemasangan tanpa mengira bila ianya akan berlaku. Contohnya sebuah bangunan mempunyai 30 bilangan soket alir keluar 13A. 3.1 JUMLAH BEBAN TERSAMBUNG Jumlah beban tersambung (TCL) ialah jumlah beban anggaran (KW) dengan andaian kesemua beban-beban elektrik di dalam sesuatu pemasangan digunakan secara maksima dan serentak.Semua lampu nyahcas (discharge) hendaklah didarabkan wattnya dengan 1. 3. Bukan kesemua soket tadi dibebankan dengan 250W dan jarang sekali kesemua soket tadi digunakan secara serentak pada satu-satu masa.

nilai Df boleh dirujuk kepada jadual di dalam peraturan IEE.3. rumah kedai. Oleh itu Kehendak Maksima (MD) bersamaan dengan Jumlah Beban Tersambung (JBT) atau µTotal Connected Load (TCL)¶ didarab dengan Faktor Kepelbagaian.3 FAKTOR KEPELBAGAIAN Perbezaan atau nisbah antara beban maksima ini kepada jumlah beban tersambung dipanggil Faktor Kepelbagaian (DF). Beban kehendak maksima perlu diperolehi bagi membolehkan kita menentukan saiz pemutus litar utama dan kabel serta alat-alat yang berkaitan. Untuk satu-satu bangunan yang µstandard¶ seperti rumah kediaman. 31 . Dalam usaha untuk menentukan beban kehendak maksima bagi sesuatu bangunan baru. nisbah bagi µFaktor Kepelbagaian¶ mestilah ditentukan setepat mungkin supaya sistem yang direka itu kelak tidak µoverdesingned¶ dan jauh sekali µunderdesingned¶.2. tetapi selalunya kurang dari 1. Oleh itu DF bergantung kepada bagaimana kuasa elektrik digunakan di dalam sesuatu bangunan itu. Nilai beban kehendak maksima ini juga perlu diberitahu kepada pihak pemegang lesen (TNB) untuk menentukan saiz kabel masuknya serta keupayaan alatubah yang perlu dipasang. MD = TCL x DF Faktor Kepelbagaian (DF) paling tinggi adalah 1. setiap bangunan digunakan dengan keperluan MD yang tertentu dan berbeza antara satu bangunan dengan bangunan yang lain.

Jurutera yang lebih berpengalaman dalam rekabentuk elektrik akan dapat memberikan nilai Df yang lebih baik.3 PROSIDUR DAN KRITERIA REKABENTUK Sesuatu rekabentuk yang baik perlulah merangkumi aspek-aspek keselamatan dan keselesaan kepada pengguna.85 0. Tiada siapa yang dapat memberikan dengan tepat nilai Df sesuatu pemasangan semasa didalam peringkat rekabentuk.F ) adalah seperti berikut :- … … … … Lampu Kipas S/S/O Alat hawa dingin 0. berkesan dan 32 . praktikal. mempunyai nilai estetik. Standard JKR untuk factor kepelbagaian ( D.Namun begitu nilai Df yang disebutkan di atas adalah sebagai panduan sahaja.25 ± 0. kos efektif. 3.85 0.4 1 Contoh bagi jadual beban-beban elektrik tersambung dan pengiraan bagi arus maksima dan beban maksima bagi sistem 3 fasa dan 1fasa terdapat pada bahagian lampiran mukasurat 222. Setelah beban kehendak maksima diperolehi ia hendaklah ditambah 10 ± 15% lagi bagi menampung pertambahan beban akan datang.

4.1 KEDUDUKAN LAMPU Dengan menggunakan µlumen method¶ kita boleh membuat kiraan bagi mendapatkan bilangan lampu-lampu yang diperlukan untuk sesuatu bangunan. maka lampu 2 x 36W akan dipasang pada jarak 8 kaki antara baris dan 6 kaki di dalam barisan yang sama.4 PENENTUAN KEDUDUKAN LAMPU DAN MATA KUASA 3. Antara peraturan-peraturan yang berkuatkuasa adalah :- … … … … … … … Akta Bekalan Elektrik 1990 Peraturan-Peraturan Elektrik 1994 Peraturan IEE Factories and Machinery Act 1967 British Codes of Practice/Malaysian Codes of Practice British Standard/Malaysian Standard Illumination Engineering Siceity (IES) UK Codes of Practice 3. Dari rule of thumb jika ketinggian siling adalah 9 kaki. Bilangan lampu-lampu ini adalah bergantung kepada jenis-jenis lampu yang akan digunakan dan juga paras pencahayaan yang diperlukan.mengikut peraturan-peraturan semasa. 33 . Aspek teknikal senggara dan kos senggara juga perlu diambil kira.

Paras pencahayaan adalah berdasarkan pada IES ( Illumination Engineering of Soceity Uk Codes Of Practices ) dan boleh dikurangkan sebanyak 20% sehingga 50% bagi kegunaan di Malaysia. satu DB khas hendaklah disediakan untuk mengawalnya.4. Jenis siling perlu diketahui dalam menentukan kedudukan lampu-lampu dan kipas-kipas. Bagi maksud mata kuasa khas. senarai alat-alat dengan kuasa-kuasanya sekali haruslah diperolehi dari pengguna. Peraturan IEE mengenai mata kuasa mestilah diambil kira seperti satu fasa sahaja digunakan di dalam bilik. dapur dan lain-lain. kita perlu menyusun atur lampu-lampu tersebut untuk menyesuiakan dengan layout lantai. Untuk bilik computer serta bilik-bilik makmal lain dimana soket diperlukan dengan bilangan yang banyak. Apabila bilangan lampu-lampu dan jenis-jenis lampu telah dikira dan ditetapkan. Pemasangan kipas yang berhampiran dengan beam atau alat grill hawa dingin umpamanya tidaklah bijak. Soket tidak dibenarkan dipasang di dalam bilik mandi yang mengandungi shower atau bath kecuali untuk shaver unit. Untuk bilik 34 . 3.2 KEDUDUKAN MATA KUASA Mata kuasa yang banyak digunakan ialah mata kuasa suis alur keluar 13A. Jika tidak boleh dipastikan jarak diantara dua soket berlainan fasa itu sekurangnya 2 meter. Suis-suis lampu pula sebaik-baiknya dipasang pada tempat yang senang dicapai dan tidak terlindung dari pandangan. Soket harus dipasang sekurang-kurangnya 2 meter dari pili air. Terdapat mata kuasa untuk tujuan khas umpamanya 15A. 20A dan 30A.

computer penggunaan RCCB 30mA mungkin menimbulkan masalah disebabkan computer mempunyai kadar kebocoran ke bumi yang tinggi. PAPAN SUIS KECIL (PSK).5 LOKASI PAPAN SUIS UTAMA (PSU). DAN PAPAN AGIHAN (DB) Peringkat agihan bekalan 415V terbahagi kepada berikut: Bekalan dari TNB atau alatuabah Papan suis utama Papan suis kecil Papan agihan 35 . 3.

jaraknya dengan beban besar. mudah akses dan sebagainya. Perkara paling mustahak yang perlu diambil kira ialah arah mana bekalan TNB masuk ke dalam bangunan tersebut. ia akan dipasang pada permukaan dinding bilik atau ruang yang sesuai.6 REKABENTUK PSU DAN PSK PSU dan PSK hendaklah direkabentuk berdasarkan kadaran pemutus litar utama. Namun begitu perbincangan dengan pihak arkitek amatlah perlu untuk menentukan kedududkan sebenar PSU serta saiznya.perlindungan dan suis. 3. tidak dibawah atau disebelah bilik air. ruang alat tukang dan sebagainya. suis tukar alih ( Change over contactor ).Ke beban beban melalui alat kawalan. bustie. Setelah beban-beban kehendak maksima dikira bagi satu-satu bahagian bangunan. pengecas bateri. Jenis-jenis PSU adalah terdiri daripada :- 36 . bilangan pemutus litar agihan. kapasitor bank. Dengan maklumat ini bolehlah kita menetukan tempat yang paling sesuai menempatkan PSU. DB selalunya bersaiz kecil dan tidak memerlukan bilik khas. kita boleh mengira beban kehendak maksimabagi keseluruhan bangunan.

3. Harganya juga bergantung kepada jenis-jenis tersebut.7. 3.1 JENIS-JENIS KABEL VOLTAN RENDAH … Kabel PVC … Kabel PVC/PVC (PVC insulated PVC sheated) … Kabel PVC/SWA/PVC (PVC Armoured) … PILC (paper insulated lead covered) … PILCDSTAS (paper insulated lead covered double steel tape and serving) … XLPE (cross link polyethelene) … XLPE/SWA/PVC … MICC (mineral insulated copper cable) … FRC (fire rated cable) 37 .… Tiada compartment … Sebahagian sahaja compartment (untuk ACB dan matering) … Sepenuhnya berkompartment Jenis-jenis tersebut menentukan tahap keselamatan dari segi percikan api arus kerosakan.7 PEMILIHAN KABEL Jenis kabel dan saiz kabel sangantlah mustahak untuk memastikan kelancaran bekalan elektrik.

Kabel MICC Kabel untuk bekalan 3 fasa voltan rendah selalunya 3. Stranded copper (majority digunakan) Stranded aluminium (semakin popular kerana harga tembaga mahal.7.) Pendawaian permukaan Kabel PVC/PVC dilarikan di atas hard wood baten. B. kadaran voltan dan penggunaannya.) Pembuluh / Sesalur Kabel PVC digunakan. Pembuluh dan sesalur terdapat dalam 2 jenis iaitu galvanized 38 .7.) 3. Pembuluh dan sesalur digunakan untuk memberikan perlindungan mekanikal. Kabel dua teras 16mm 2 selalunya digunakan untuk lampu jalan atau lampu kawasan bekalan satu fasa. sesuai untuk rumah kayu. tiga teras dan berbilang teras mengikut jenis kabel. mengandungi 4 teras.3 JENIS-JENIS PENDAWAIAN A. dua teras. selalunya dalam bentuk satu teras.Kabel-kabel di atas terdapat dalam bentuk satu teras.2 JENIS-JENIS PENGALIR A. B.

Disetiap tingkat akan terdapat unit penyambungan serta tap off unit untuk sambungan ke DB di setiap tingkat bangunan.) Pendawaian Terbenam Kabel PVC digunakan kecuali bahagian bumbung perlu digunakan pembuluh.) Bus duct Bus duct adalah lebih kurang sama fungsinya dengan riser. nampak lebih kemas dan mudah 39 .iron (G. Kadang-kadang terdapat lebih daripada satu riser di dalam sesuatu bangunan. E. Kaedah ini amat baik kerana kemas dan selamat sebab kabel terlindung di dalam dinding batu. cuma secara lazimnya ia dipasang secara mendatar.) Dulang (Tray) Kabel pelbagai jenis sesuia digunakan dan hanya tempat terlindung dari bahaya kerosakan mekanikal dibenarkan untuk pendawaian jenis ini.) Riser Untuk kegunaan tinggi penyaluran kuasa ke tingkat-tingkat atas adalah menggunakan riser dan bukannya kabel jenis biasa.I) dan PVC. penggunaan bust duct akan menjimatkan ruang. Riser selalunya berbentuk kekotak dan di dalamnya terdapat basbar. Berbanding dengan menggunakan kabel biasa. Dulang tidak mempunyi penutup dan ia hanya memberi sokongan kepada kabel dan bukan melindungi kabel. D. F. Ia sesuai untuk semua jenis permukaan tetapi kurang sesuai dari segi astetik (kecantikan). Ia hanya sesuai untuk bangunan-bangunan batu atau konkrik berplaster simen. Adalah lebih baik jika riser untuk lampu dan alat AHU diasingkan untuk memudahkan kerja-kerja senggaraan. C.

40 .memasangnya. Keupayaan membawa arus untuk kabel hendaklah lebih besar dari kadaran arus pemutus litar yang mengawalnya.725 dan bagi fius-fius lain faktornya adalah 1.7. Bus duct amat sesuai digunakan di kilang-kilang dimana mesen-mesen akan mendapat bekalan yang disambung dari overhead bus duct 3. Keupayaan kabel membawa arus juga dipengaruhi oleh factor-faktor pembetulan (correction faktor) berikut :- Ib = In Ct x Ci x Cf x C8 Dimana Ib = arus rekabentuk Faktor suhu Faktor penebat haba Faktor fius Faktor kumpulan Ct = Ci = Cf = Cg = In = Kadaran arus alat perlindungan Jika fius semu enclosed digunakan faktor fius Cf ialah 0.4 SAIZ KABEL Saiz kabel hendaklah mampu membawa arus yang perlu mengalir di dalamnya dengan selamat tampa memudaratkan kabel.

2 2 LITAR Lampu dan Kipas Litar gelang (soket) Radial Radial FIUS/MCB 5A/6A 30A/32A 30A/32A 20A KABEL 1. 3. 41 . kadaran fius 5A. Tambahan 20% bolehlah diambil kira untuk tambahan beban akan datang.5 KABEL LITAR AKHIR Untuk kabel litar akhir perkara-perkara yang di atas tidak diambil kira untuk tujuan keseragaman tetapi bilangan beban dan kuasanya adalah dihadkan. sambungan gelang kabel 2.5mm digunakan. saiz kabel 1. fius 30A.5mm digunakan manakala litar soket alir keluar 13A.5mm2 LUAS LANTAI 100m2 50m2 20m2 Dalam keadaan di atas bilangan soket tidak dihadkan.5mm2 2. Contohnya untuk litar lampu biasanya tidak melebihi 1000 watt atau 10 poin lampu biasa. Jadual dibawah dirujuk.5mm2 4. namun aspek mudah menjalankan senggaraan dan bilangan soket yang terlibat apabila satu litar mengalami kerosakan hendaklah diambil kira untuk meminimakan kesan kerosakan kepada pengguna.7.Disamping itu untuk kabel masuk utama pertambahan beban akan datang hendaklah diambil kira supaya beban boleh ditambah pada masa akan datang tanpa menukar kabel masukan yang baru.0mm2 2.

8 PAPAN AGIHAN (DB) DB adalah papan terakhir sebelum bekalan disalurkan kepada beban.Hanya dua jeis kabel sahaja digunakan untuk litar-litar akhir iaitu PVC atau PVC/PVC atau disebut Single PVC atau Double PVC. Jenis logam paling baik sebab ia kukuh dan tahan lama. Terdapat DB satu fasa dan tiga fasa. Jika 42 . Jenis kayu dudah kurang digunakan. Ada DB yang diperbuat daripada kayu. 3.plastic dan logam.7.6 SAIZ KABEL PERLINDUNGAN ATAU KONDUKTOR BUMI Saiz kabel perlindungan iaitu kabel PVC hijau hendaklah mengikut peraturan IEE seperti berikut:- Saiz Kabel Fasa (S) mm2 Kurang dari 16mm2 Antara 16mm2 hingga 35mm2 Melebihi 35mm 2 Saiz Kabel Perlindungan S 16mm2 Separuh dari S Lebih dari 70mm2 pita tembaga berukuran 3mm x 25mm digunakan 3.

dan soket adalah berasingan. 3. penomboran (numbering) hendaklah dibuat berdasarkan tingkat.bilangan lampu dan soket adalah banyak DB boleh diasingkan untuk lampu sahaja dan untuk soket sahaja bagi memudahkan kerja-kerja senggaraan. kawasan atau bangunan. DB lampu atau DB soket. Apa yang penting 43 . Susunan litar dan jenis serta bilangan beban hendaklah dilabel khas dan ditampal dibahagian dalam penutup DB. Pengenalan ini amat penting untuk kerja pemasangan dan senggaraan. Antara kompenen-kompenen yang terdapat dalam DB adalah seperti berikut:… Kabel masuk … Pengasing (isolator) … Suis utama berfius / MCB dua kutub … RCCB (satu atau tiga fasa) … Palang bus hidup … Fius / MCB … Terminal neutral … Terminal bumi … Lampu penunjuk (jika perlu) Bilangan hala (ways) adalah diantara 4 hala hingga 18 hala (1 atau 3 fasa). boelhlah ditentukan pula kadaran arus perlindungannya. Jika Db lebih daripada satu.9 PERLINDUNGAN Setelah beban maksima ditentukan dan kabel-kabel dari PSU ke PSK atau PSK ke DB juga ditentukan. Hala simpanan sebanyak 20% hendaklah disimpan atau disediakan untuk litar lampu dan litar soket kecuali DB lampu.

Namun begitu penggunaan fius telah digantikan dengan MCB. Fius terdiri dari 3 jenis iaitu fius dawai (rewirable). Faktor Fius = Arus manima yang akan meleburkan fius Arus kadaran fius JENIS FIUS Fius Dawai Catrij HBC/HRC FAKTOR FIUS 2 1. Fius banyak digunakan di dalam papan agihan fius (DFB). Alat perlindungan arus lebih dan beban lebih yang biasa digunakan adalah fius. Kadaran arus pemutus litar yang dipilih mestilah mempunyai keupayaan tidak kurang dari arus beban. MCCB atau ACB.5 1. MCCB. MCB (miniature circuit breaker). Elemen fius akan lebur dan memutuskan litar manakala MCB. fius catridge dan fius HCB/HRC (high breaking capacity / high rupcturing capacity).kadaran arus alat perlindungan hendaklah lebih kecil dari keupayaan membawa arus kabel yang dilindunginya. Factor ekonomi. Fius-fius adalah sebagai alat perlindungan litar akhir. MCM menggunakan prinsip magnetic untuk operasinya berbanding fius yang menggunakan prinsip haba. senggaraan dan KA rating menentukan pemilihan antara fius dengan MCB. dan ACB akan terpelantik untuk memutuskan litar. MCCB (moulded case circuit breaker) dan ACB (air circuit breaker). Setiap fius mempunyi factor fius yang berbeza.25 44 .

bilangan nisbah alatubah arus. Boleh di µon¶ kan semula selepas kerosakan litar telah diperbaiki. Kebaikan fius pula adalah harganya secara perbandingan adalah murah dan mempunyai keupayaan kA yang tinggi. 45 . Selain pemutus litar jenis alatubah arus. Maklumat ini selalunya akan dimuatkan di dalam rajah skema. … … Litar yang rosak dapat dikenalpasti dengan mudah Tidak mudah ditukarganti dengan kadaran yang membahayakan oelh orang yang tidak berpengetahuan tentang elektrik. Kelebihan MCB atau MCCB … … … Semasa kerosakan semua pemutus litar akan diasingkan serentak. … Kadaran arus beban lebih MCCB yang dipasang dengan gelung µshunt trip¶ boleh diubah untuk disesuaikan dengan keadaan beban.Kelemahan fius adalah:- … … Elemen fius mudah sebati dengan oksigen untuk menjadi oksid Tidak berupaya untuk membezakan diantara denyutan arus tinggi (high impulse current) dengan arus rosak yang berterusan. Boleh dikawal dari jauh melalui butang tekan (undervoltage release / shunt trip coil). Keburukannya adalah ia mahal dan kadaran kA nya adalah rendah. jenis geganti dan tatahan arus geganti hendaklah ditentukan. … Tidak boleh digunakan lagi selepas elemen fius itu lebur.

kadaran arus bagi ACB adalah dari 600A hingga 6300A. TNB dan JKR yang piawainya adalah seperti di bawah:- 46 . kadaran bagi arus MCCB pula adalah dari 30A hingga 2000A. 10A. 60A dan 100A. 3. 40A. beban lebih dan arus bocor ke bumihendaklah mempunyai ciriciri tersebut supaya gangguan bekalan adalah paling minimum. Oleh itu sistem perlindungan arus lebih.9. Oleh itu penggunaan geganti jenis lewat masa (IDMT) adalah perlu untuk pemasangan yang besar terutama yang terdapat papan suis utama dan papan suis kecil. 40A. 20A dan 32A. 60A dan kadaran untuk TPN (three poles and neutral) adalah 30A.9.1 DISKRIMINASI Diskriminasi bermaksud perlindungan yang akan mengasingkan bahagian litar yang mengalami kerosakan sahaja tanpa melibatkan bahagian-bahagian lain pemasangan.Kadaran arus suis fius dalam pasaran untuk SPN (single pole and neutral) adalah 30A. 15A. 3. Diskriminasi boleh dilakukan terhadap arus dan juga masa ataupun kedua-duanya sekali.2 PERLINDUNGAN LITAR AKHIR Rekabentuk litar akhir mestilah mengikut peraturan IEE. kadaran arus MCB adalah 6A.

papan suis tersebut.0 1 bilanagan 1. kita boleh 47 .5HP alat penghawa dingin 3.75 hingga 2.5 2 bilangan 13A s/s/k 10 bilangan 13A s/s/k di dalam kawasan 100m2 30 jejari 15 4.5 HAD KUASA 10 bilangan mata lampu dan kipas.FIUS (A) 5 SAIZ KABEL (MM2) 1.9.5 1 bilangan 13A suis alur keluar (s/s/k) 20 30 gelang 2. TCL nya tidak melebihi 1000W 15 2. Ia Fius atau MCB disambung secara siri dengan satu suis yang berfungsi sebagai membuka dan menutup pintu ke Kesimpulannya disamping melindungi litar oleh fius.0 1 bilangan 1.5 2.0 2.5HP alat penghawa dingin 30 6.0 1 bilangan 1.5 6 bilangan 13A s/s/k 1 bilangan unit pemasak tidak melebihi 3kW 30 4.0 1 bilangan unit pemasak tidak melebihi 8kW 15 4. PSK dan DB.5kW mata pemanas air 15 4.3 PERLINDUNGAN LITAR SUBMAINS Fius atau MCB digunakan juga juga untuk perlindungan bagi litar-litar submain. biasanya dipasang pada kabel masuk atau keluar PSU.

3. Fius Suis dan MCCB. Pada amnya bekalan tiga fasa diperlukan bagi beban melebihi 60A satu fasa. Fius Suis pula fiusnya disatukan bersama dengan pengasing.4 PERLINDUNGAN ROSAK ATAU BOCOR KE BUMI Pembumian yang baik dan berkesan diperlukan di dalam sesuatu pemasangan elektrik bagi menjamin keselamatan pengguna dari bahaya kejutan elektrik. 300A 400A dan 600A. Pergerakan fius ke dalam dan keluar apabila di µon¶ dan di µoff¶ kan boleh dilihat denagn jelas. SPN adalah untuk bekalan satu fasa dan TPN adalah untuk bekalan 3 fasa. Fius akan terpisah dari bahagian hidup (live) kija di µoff¶ kan.mengasingkan litar-litar tersebut untuk tujuan penyelenggaraan.9. Perkakas suis yang Suis Fius mempunyai pengasing secara siri dengan fius yang boleh ditarik keluar. Oleh itu rintangan ke bumi mestilah serendah mungkin. Apabila litar pintas atau bocor ke bumi berlaku kita mahukan arus bocor tersebut mengalir ke bumi dengan segera supaya alat perlindungan dapat berfungsi dengan cepat untuk menghindarkan bahaya kejutan elektrik kepada pengguna. Kadaran yang terdapat ialah 100A. dimaksudkan ialah Suis Fius. 48 . kebakaran dan litar pintas yang melibatkan konduktor bumi atau bahagian-bahagian logam yang dibumikan. 150A. Ia datang dalam bentuk SPN (single pole and neutral) dan TPN (three poles and neutral).

Kadaran arus RCCB ialah 49 .53ohm.Fius juga boleh berperanan sebagai alat perlindungan bocor ke bumi seperti tersebut di dalam peraruran IEE. 3.5 RCCB (RESIDUAL CURRENT CIRCUIT BREAKER) RCCB mestilah dipasabg di dalam setiap DB mengikut peraturan IEE dan peraturan Elektrik 1994 untuk memberi perlindungan dari kejutan elektrik. 100A (4P). 40A/43A (2P). Ini disebut sebagai µsolid earthing¶. galangan bumi yang diperlukan ialah 0. pemasangan selain dari domestic µEarth Leakage Relay¶ atau µEarth Fault Relay¶ digunakan. 60A/63A (2P dan 4P). Nilai ini tidak mudah diperolehi. Perlindungan bocor ke bumi boleh menggunakan fius jika arus kerosakan melebihi tiga kali ganda kadar arus yang mengawal litar itu (faktor fius melebihi 1.66 Ÿ nilai 3.9.5) Keperluan galangan bagi beban 60A dikira seperti berikut: Ohm = = 240 V 3 x 60A 3.66 Ÿ boleh diperolehi dengan mudah Lazimnya untuk arus melebihi 150A. pemutus litar bocor ke bumi kendalian arus (RCCB) perlu digunakan. Apabila nilai galangan bumi yang diperlukan tidak boleh Untuk dicapai.

9.6 PERLINDUNGAN KILAT Sistem perlindungan kilat perlu dipasang untuk bangunan yang melebihi 2 tingkat atau bangunan yang berada di tempat lapang atau di atas tanah yang tinggi. 30mA untuk litar soket alir keluar 13A.10 PROSIDUR LUKISAN ELEKTRIK Lukisan elektrik yang biasa diperlukan bagi sesuatu projek adalah:- 50 . Standard yang Antara komponen-konponennya adalah:- … Air termination (air final) … Down conductor … Joint and bonds … Earth terminations … Earth elektrods 3. 100mA untuk DB satu fasa atau tiga fasa (lampu dan soket). digunakan adalah British Standard Codes of Practices CP 326:1965.Kepekaan RCCB ialah 10mA untuk mesin permainan kanak-kanak. 3.

SSB. DB dan sebagainya. mata kuasa. lampu. kipas angina.… Pelan tapak dan pelan susunatur bangunan dimana ia akan menunjukkan laluan kabel. PSU. … … Lukisan Elevation and Roof Plan yang menunjukkan system perlindungan kilat.10. PSK. DB dan sebagainya.2 KETINGGIAN PERALATAN ELEKTRIK (ELECTRICAL FITTING) Ketinggian minima untuk beberapa alat-alat elektri adalah seperti berikut:- 51 . kedudukan lampu kawasan dan jalan. … Pelan susunatur elektrik yang mana menunjukkan kedudukan pelbagai peralatan elektrik.1 SIMBOL PERALATAN ELEKTRIK Simbol-simbol piawaian peralatan elektrik yang sedia ada perlulah digunakan sebagai satu keseragaman untuk memudahkan pelbagai pihak memahami sesuatu lukisan.10. Rajah pendawaian skema dimana ia menunjukka agihan kuasa bagi keseluruhan projek seperti PSU. bahagian sesebuah lukisan. Contoh simbol-simbol kelengkapan elektrik terdapat pada bahagian lampiran mukasurat 223 Namun begitu suatu ruangan yang menerangkan perincian setiap symbol hendaklah disertakan disatu 3. 3.

Peralatan Tergantung di siling Terlekat di siling Suis lampu Soket alir keluar (permukaan) Soket alir keluar (terbenam/sesalur) Papan agihan fius Ketinggian 240 cm (8¶) 205 cm (6¶ 9´) 145 cm (4¶ 9´) 145 cm 30 cm (1¶) 205 cm 52 .

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.