Topik

3

Kerja  Pemesinan

HASIL PEMBELAJARAN
Di akhir topik ini, anda seharusnya dapat: 1. 2. 3. 4. Mengenal pasti jenis-jenis mesin yang terdapat dalam bengkel mekanikal; Menyatakan cara penggunaan jenis-jenis mesin; Mengenal pasti proses dan kerja pemesinan; dan Menjelaskan langkah-langkah keselamatan dalam kerja mesin.

PENGENALAN
Dalam bengkel mesin terdapat berbagai-bagai jenis mesin yang digunakan untuk menghasilkan sesuatu komponen/benda kerja. Mesin yang sering digunakan untuk menghasilkan kerja adalah seperti mesin pelarik, mesin pengisar, mesin gerudi dan mesin pencanai. Setiap jenis mesin ini mempunyai fungsi yang berbeza dan digunakan untuk membuat kerja yang berlainan. Dalam topik ini, anda akan diperkenalkan pelbagai jenis mesin dan fungsinya. Di samping itu, anda juga akan mempelajari tentang amalan keselamatan ketika menggunakan mesin tersebut. Cuba anda fikirkan mengapakah kita memerlukan mesin-mesin untuk membantu kita menghasilkan suatu komponen selain daripada menggunakan alat tangan.

TOPIK 3 KERJA PEMESINAN

49

3.1

MESIN GERUDI

Mesin gerudi ialah mesin yang digunakan untuk menggerudi lubang. Saiz mata gerudi akan menentukan saiz lubang yang hendak dibuat. Selain itu, mesin ini juga digunakan untuk kerja-kerja lain seperti menggerek, melulas dan membenam.

3.1.1

Jenis-jenis Mesin Gerudi

Terdapat berbagai-bagai jenis mesin gerudi dalam pelbagai bentuk dan saiz. Setiap jenis ini boleh melakukan kerja menggerudi, sama ada kerja yang berat atau ringan. Rujuk jadual 3.1.
Jadual 3.1: Jenis-jenis dan Fungsi Mesin Gerudi No. (a) Jenis Mesin Gerudi Gerudi Mudah Alih Fungsi Digunakan untuk membuat kerja-kerja yang ringan; Mempunyai pelbagai fungsi, contohnya boleh digunakan untuk menggerudi lubang pada dinding; Maksimum saiz mata gerudi yang boleh digunakan ialah 13mm. (b) Gerudi Meja Digunakan untuk kerja am; Dipasang pada meja kerja; Maksimum saiz gerudi yang boleh digunakan ialah 13mm.

(c)

Gerudi Tiang

Digunakan yang berat;

untuk

melakukan

kerja

Dipasang pada lantai menggunakan bolt dan nat;

dengan

Maksimum saiz gerudi yang boleh digunakan ialah 25mm dengan menggunakan arbor gerudi (jika lebih daripada 13mm).

Motor 9. Tuil pengawal hantaran 12.1 1.50 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN (d) Gerudi Jejari Digunakan untuk menggerudi lubang yang berdiameter besar pada benda kerja yang bersaiz besar. Bahagian lengan boleh dilaraskan pada sudut yang dikehendaki. Label: 1. Pengawal dalam 4. Skru pengunci meja 13. 2. SEMAK KENDIRI 3. Apakah perbezaan di antara keempat-empat jenis mesin gerudi tersebut? 3. Cuk 6. Suis 3.1: Bahagian-bahagian mesin gerudi meja . Kawalan Kelajuan 2. Turus 11.2 Bahagian Mesin Gerudi Anda perlu mengetahui bahagian-bahagian sebuah mesin gerudi agar kerja menggerudi anda boleh dilaksanakan dengan sempurna dan selamat. Kolar penyokong kepala 10. Penutup 8. Tapak Rajah 3.1 menunjukkan bahagian-bahagian sebuah gerudi meja. Rajah 3. Boleh menanggung gegaran dan getaran semasa kerja menggerudi dijalankan. Namakan empat jenis mesin gerudi. Meja 7.1. Pengunci Quill 5.

. Untuk menggerudi lubang bantu sebelum kerja menggerudi dimulakan.3 Jenis-jenis Gerudi dan Kegunaannya Terdapat beberapa jenis yang biasa digunakan dalam bengkel untuk melakukan pelbagai jenis kerja menggerudi yang berlainan.1.TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 51 3. • Untuk menggerudi lubang benam untuk kepala skru atau rivet. Jadual 3. Jadual 3.2 menunjukkan jenisjenis serta kegunaan gerudi yang biasa digunakan dalam bengkel mesin. Ia juga digunakan untuk menggerudi lubang pusat untuk menyokong benda kerja yang panjang semasa kerja melarik.2: Jenis-jenis Gerudi dan Kegunaannya Jenis gerudi • • • • Kegunaan Untuk kerja menebuk lubang. Terdapat dalam pelbagai saiz gerudi jenis ini. • Untuk menggerudi lubang senggat rata bagi menempatkan kepala skru Allen.

Bibir pemotong membahagikan sudut ini kepada dua iaitu 59À dari paksi. ia berfungsi sebagai telusan kepada badan semasa menggerudi supaya gerudi itu tidak bergeser.2 menunjukkan bahagian-bahagian sebuah gerudi pintal. (b) (c) (d) Bibir pemotong Lurah untuk membentuk tepi pemotong pada hujung bentuk kon. mempunyai sudut kandung 118À. (e) . untuk mencungkil dan memudahkan gerudi masuk ke dalam bertindak sebagai mata gerudi.1. Ia mengandungi bahagian-bahagian lain seperti berikut: (a) Sudut hujung mata bahagian hujung gerudi yang berbentuk kon.52 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 3. Jidar bahagian tebing yang sempit. ia juga membolehkan bendalir pemotong sampai ke hujung mata dan tatal keluar melalui ruang yang sempit.4 Bahagian-bahagian Gerudi Pintal Rajah 3. Pusat mata logam. Rajah 3.2: Bahagian-bahagian gerudi pintal Badan ialah bahagian antara hujung mata dengan batang.

Batang ialah bahagian yang masuk ke dalam cuk gerudi jika ia adalah jenis lurus.1. (a) (b) (c) (d) (e) (f) Pastikan anda berpengetahuan dan berkemahiran untuk mengendalikan mesin itu. dianggap sebagai tulang belakang gerudi.TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 53 (f) Lengkung lurah ia merupakan tebing yang memisahkan lurah. langkah-langkah keselamatan am berikut perlu diperhatikan. Melubang benam. dan Cecair penyejuk digunakan semasa menggerudi.5 Kerja-kerja Mesin Gerudi Terdapat beberapa jenis kerja boleh dilakukan dengan menggunakan mesin gerudi.1. Menggunakan gogal/cermin keselamatan semasa menggerudi. Melulas.6 Langkah-langkah Keselamatan Semasa Menggunakan Mesin Gerudi Semasa menggunakan mesin gerudi. Jangan memakai sarung tangan semasa menggunakan mesin. 3. Terdapat juga batang gerudi berbentuk tirus. Saiz batang gerudi jenis lurus biasanya tidak melebihi 13mm. Batang gerudi jenis tirus kebiasaannya digunakan untuk gerudi yang saiznya lebih daripada 13mm. Membenang dalam. . Pastikan bahan/benda kerja yang digerudi diikat dengan cara betul. 3. Pasti anda seorang sahaja menggendalikan mesin itu. Adakalanya ia boleh dimasukkan ke dalam sarung. Menggerudi lubang. dan Menggerek lubang. Melubang senggat dan meratakan permukaan bintik.

digunakan untuk mencanai mata alat mesin larik. 3.2. dilengkapi dengan kekaki yang diboltkan di atas lantai. Mesin pencanai permukaan Menggunakan cakera. Ia bergerak secara melintang dan menegak. ia digunakan untuk mencanai permukaan benda kerja. Mesin pencanai kekaki Fungsinya sama dengan mesin pencanai meja. Ia dipasang dengan roda pencanai yang halus dan kasar. roda canai berbentuk Ia mempunyai meja bermagnet untuk tujuan mencengkam benda kerja. Terdapat pelbagai jenis mesin pencanai yang sering digunakan dalam bengkel. mata gerudi dan sebagainya.2 MESIN PENCANAI Mesin pencanai digunakan untuk mencanai mata alat atau benda kerja. pahat. 3. Jenis kerja mencanai akan menentukan jenis mesin pencanai yang digunakan.54 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 3.3: Jenis-jenis Mesin Pencanai No 1. 2. Jadual 3.1 Jenis-jenis Mesin Pencanai Terdapat empat jenis mesin pencanai yang digunkan di dalam bengkel. . Ini ditunjukkan dalam Jadual 3.3. Jenis-jenis Mesin Pencanai Mesin pencanai meja  Huraian Ia dipasang pada atas meja.

2. . Manakala roda pencanai bentuk cawan „flaring.3: Bentuk roda pencanai Roda pencanai jenis lurus. jenis berceruk satu sisi. 3. Roda ini terdiri daripada perbagai-bagai saiz dan bentuk.3).TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 55 4.2 Roda Pencanai Roda pencanai adalah pemotong dalam sebuah mesin pencanai. jenis tirus.‰ jenis mangkuk dan jenis piring yang digunakan untuk mencanai mata alat. Roda pencanai jenis cawan lurus digunakan untuk mesin pencanai permukaan. (a) Bentuk roda pencanai Dalam bengkel kejuruteraan terdapat berbagai-bagai bentuk roda pencanai digunakan untuk kerja pencanai (lihat Rajah 3. Rajah 3. Mesin pencanai silinder Benda kerja dipegang dengan cuk atau tetengah. Digunakan untuk mencanai benda kerja yang berbentuk silinder. berceruk dua sisi biasanya digunakan dalam mesin pencanai silinder/mesin pencanai permukaan bagi kerja am.

ia mempunyai kesifatan liang dan kuat. Manakala oksida aluminium adalah lembut sedikit dan kuat daripada silikon karbida. Bentuk pelelas adalah kecil dan tidak sekata. Rajah 3.4 menunjukkan struktur pelelas roda pencanai. Ia adalah fleksibel dari segi penggunaan kelajuan dan sesuai diguna untuk membuat roda pencanai yang nipis. Kebanyakan menggunakan pelelas yang diperbuat daripada silikon karbida (silicon carbide) dan oksida aluminium (aluminium oxide). Kedua-duanya adalah pelelas tiruan.56 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN (b) Komponen asas roda pencanai Roda pencanai terdiri daripada dua kumpulan asas seperti berikut: (i) Pelelas (Abrasives) Pelelas ialah bahan yang keras menyebabkan pemotongan boleh berlaku pada roda pencanai. Getah (Rubber) Pengikat diperbuat daripada getah tulen campur dengan sulfur. Pengikat ini boleh melepaskan pelelas lebih Silikat (Silicate) mudah berbanding dengan kekaca.4: Struktur pelalas roda pencanai (ii) Pengikat (Bond) Pelelas adalah dipegang oleh agen pengikat dalam sebuah roda pencanai. Ia sesuai untuk kerja . Peratus bahan pengikat dalam sebuah roda pencanai boleh menentukan „kekerasan‰ dan gred roda itu. Tidak dipengaruhi dengan suhu yang panas/sejuk. Damar (Resinoid) Jenis pengikat ini adalah kuat dan fleksibel. Terdapat lima jenis pengikat yang biasa digunakan untuk roda pencanai seperti berikut: Kekaca (Vitrified) Jenis pengikat ini digunakan oleh kebanyakan roda. Silikon karbida adalah bersifat keras tetapi rapuh. Rajah 3. ia digunakan secara meluas dalam kerja mencanai yang kasar dengan kelajuan yang tinggi.

TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 57 mencanai yang boleh mengekalkan suhu kepanasan yang rendah.5: Spesifikasi roda Contoh: Jika sebuah roda pencanai ditandakan seperti berikut: A36-L5-V23 A adalah dirujuk kepada jenis pelelas iaitu aluminium oksida. L menunjukkan gred kekerasan roda iaitu sederhana. Rajah 3.5 menunjukkan bagaimanan sebuah roda pencanai ditandakan. V menandakan jenis pengikat iaitu Vitrified bond. 5 menunjukkan struktur roda iaitu sederhana. Rajah 3. Syelek (Shellac) Digunakan untuk roda yang besar dan boleh menghasilkan permukaan yang licin (c) Sistem penandaan roda pencanai Roda pencanai mempunyai sistem penandaan yang piawai. Ia tidak sesuai untuk kerja mencanai yang berat. 23 ialah nombor pembuatan kilang. Jenis pengikat ini boleh digunakan untuk mencanai tepi alat pemotong. . 36 mewakili saiz bijian pelelas iaitu sederhana.

Rajah 3.6. Ia dilakukan dengan menggunakan alat penyagat. Rajah 3. Proses ini disebut sebagai menyagat dan truing.7: Menyagat dan truing untuk roda pencanai . ia perlu diratakan semua semula permukaannya.58 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN (d) Pemasangan roda pencanai Pemasangan roda adalah penting untuk menjaga keselamatan pengguna dan mesin. Rajah 3. Pasangkan roda itu pada spindel mesin dengan kedudukan seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3.7 merupakan cara menyagat dan truing sebuah roda pencanai.6: Pemasangan Roda Pencanai (e) Menyagat (dressing) dan truing Apabila roda pencanai sudah tidak rata.

Rajah 3. Rajah 3. Langkah-langkah keselamatan (a) (b) Memakai gogel (goggle) untuk semua kerja mencanai.TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 59 3. Berikut merupakan langkah-langkah keselamatan yang perlu dipatuhi bagi mengelak sebarang kecederaan berlaku semasa menggunakan mesin.3 Langkah Keselamatan Menggunakan Mesin Pencanai Mesin pencanai merupakan alat mesin yang digunakan seharian dalam bengkel mesin.8: Memeriksa keretakan roda (c) (d) Gunakan had kelajuan yang sesuai.2. pelapik dan penahan mata alat seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3. Pastikan mesin pencanai itu mempunyai pelindung mata.9: Keselamatan mesin .8 menunjukkan cara untuk memeriksa keretakan roda.9. Rajah 3. Pastikan roda pencanai itu tidak ada retakan.

Ada sesetengah ragum boleh dikilaskan kepada sudut tertentu supaya bahan itu boleh digergaji pada sudut tertentu. Ia boleh menghasilkan kerja menggergaji yang lebih rata dan tepat.3 GERGAJI KUASA Gergaji kuasa ialah mesin yang digunakan untuk menggergaji bahan logam yang bersaiz tebal dan besar. Rajah 3.10 menunjukkan bahagian-bahagian utama sebuah gergaji kuasa yang biasa digunakan dalam bengkel mesin. mata gergaji yang akan diguna diperbuat daripada keluli (b) (c) (d) . Menggergaji bahan logam dengan menggunakan gergaji kuasa lebih cepat daripada menggunakan gergaji besi tangan. Ia juga mempunyai meja untuk menyokong ragum dan bahan yang akan dipotong.10: Gergaji kuasa (a) Tapak mempunyai tangki minyak penyejuk dan pam untuk menyalurkan minyak penyejuk semasa memotong.60 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 3. Rajah 3. Ragum boleh dilaraskan mengikut saiz/bentuk bahan yang akan dipotong. Mata gergaji tahan lasak. Bingkai bahagian ini memegang dan menyokong bilah gergaji yang akan dipasang pada mesin.

Rajah 3.1 Cara-cara Menggunakan Gergaji Kuasa Gergaji kuasa adalah mudah digunakan. bilah gergaji akan turun dan ia akan berhenti semasa bahan itu habis dipotong.3.11 menunjukkan langkah-langkah yang perlu diambil semasa menggunakan gergaji kuasa.11: Menggunakan gergaji kuasa .TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 61 3. Rajah 3. Anda perlu mengetahui cara menggunakan mesin ini. Bahan yang berdiameter besar juga boleh dipotong dengan gergaji kuasa. (a) (b) (c) (d) Bahan dipasang dengan panjang yang diperlukan Apabila suis ditekan. Bahan yang telah dipotong perlu dibuangkan bahagian yang tajam.

gerudi dan sebagainya.62 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 3. Gunakan minyak penyejuk semasa memotong.3.4. Bahan hendaklah dicengkam pada ragum dengan kemas.12: Prinsip operasi mesin pelarik 3.13 menunjukkan jenis-jenis mesin larik.4 MESIN PELARIK Mesin pelarik ialah sejenis mesin menghasilkan benda kerja dengan mencengkam dan memutar benda kerja seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3.1 Jenis-jenis Mesin Pelarik dalam bidang Terdapat berbagai-bagai jenis mesin pelarik digunakan pemesinan. contohnya bahan yang kurang daripada 6mm. . Rajah 3. dan Jika memotong bahan yang panjang mesti disokong dengan penyokong. Pilih had kelajuan yang sesuai untuk jenis bahan yang dipotong dan ketebalan bahan.12 dengan menggunakan mata pemotong. 3.2 Langkah-langkah Keselamatan Menggunakan Gergaji Kuasa Langkah-langkah keselamatan yang perlu diberi perhatian ketika menggunakan gergaji kuasa adalah seperti berikut: Jangan menggunakan gergaji kuasa memotong bahan yang nipis. Rajah 3.

Rajah 3. Mesin pelarik Jentera Jenis mesin larik ini biasa digunakan untuk kerja am /latihan. Turret boleh dipusingkan supaya mata alat boleh melakukan operasi tertentu. Berbagai-bagai alatan boleh dipegang dengan menggunakan alatan khas dipanggil turret. Mesin pelarik Capstan Ia hampir sama dengan mesin pelarik turret. b & c): Jenis-jenis mesin pelarik . Ulir boleh dipotong dengan menggunakan kepala acuan. Alatan turret dipasang pada satu landasan tambahan yang boleh bergerak bersendirian.TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 63 Mesin pelarik turret Sesuai digunakan untuk menghasilkan banyak komponen yang sama bentuk dan ukuran.13 (a.

14 menunjukkan bahagian-bahagian utama sebuah mesin pelarik. kereta dan alatan belakang adalah terletak di atasnya. Badan mempunyai satu spindel yang memperoleh penirusan piawai Morse.2 Bahagian-bahagian Mesin Pelarik Rajah 3. Rajah 3. Alatan hadapan terletak di sebelah kiri landasan mesin. Peralatan yang bertangkai tirus boleh dipasang pada spindel.14: Bahagian-bahagian mesin pelarik (a) Landasan diperbuat daripada besi tuang. Alatan belakang bahagian ini terletak di sebelah kanan landasan. Terdapat dua jenis landasan mesin iaitu bentuk vee (untuk mesin yang bersaiz kecil) dan bentuk rata (untuk mesin yang bersaiz besar). Satu fungsi bahagian ini adalah untuk menyokong benda kerja yang panjang dengan menggunakan tetengah.64 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 3. Bahagian ini mempunyai takal atau rangkaian gear untuk memutarkan spindel utama dalam alatan hadapan. bahagian-bahagian utama lain seperti alatan hadapan. Kereta bahagian ini terdiri daripada sela.4. (b) (c) (d) . kekesut lintang dan kekesut bergabung. Bahagian ini mempunyai dua bahagian yang iaitu tapak dan badan.

TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 65 Rajah 3.3 Jenis-jenis Tiang Mata Alat Fungsi utama tiang mata alat ialah memegang mata alat supaya pemotong boleh berfungsi dengan selamat.16.4. (3) ialah kekesut lintang dan (4) ialah sela dan (5) ialah pelana. (2b) ialah bahagian yang boleh dikilaskan untuk memotong tirus. 3. . Tiang mata alat ini menggunakan satu bolt pengikat sahaja. Mudah dilaras dengan menggunakan jempelang.15: Kereta mesin pelarik Bahagian (1) ialah tiang mata alat. (2) ialah kekesut bergabung. Terdapat beberapa jenis tiang mata alat yang sering digunakan untuk mesin pelarik seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3.

Biasa digunakan pada mesin CNC (Computer Numerical Control) yang memerlukan penukaran mata alat dengan cepat. Ia mempunyai bahagian tanggam bajang membolehkan ia menukar mata alat dengan cepat.4 menunjukkan beberapa cara pemegangan benda kerja di mesin pelarik. b & c): Jenis-jenis tiang mata alat 3. Rajah 3.4 Kaedah Memegang Benda Kerja di Mesin Pelarik Benda kerja boleh dipegang pada mesin pelarik dengan berbagai-bagai cara.66 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN Boleh memegang empat mata alat pada satu masa. Jadual 3. Boleh diindeks kepada 12 kedudukan dengan melonggarkan gagang dan memutar turret kepada kedudukan yang dikehendaki. .16 (a.4.

17 menunjukkan jenis-jenis tetengah yang biasa digunakan dalam melarik antara dua tetengah. Ia akan menggunakan peralatan lain seperti tetengah dan piring pelarik. Lengkung-lengkung sepusat di permukaan cuk boleh digunakan sebagai bantuan memusatkan benda kerja. Rahang digerakkan dengan menggunakan gear tirus dan ulir skrol.TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 67 Jadual 3. Ketiga-tiga rahang akan bergerak dengan serentak. Setiap rahang dilaras secara bersendiri. • • Biasanya digunakan untuk melarik benda kerja yang panjang. . • • • • • Digunakan untuk memegang benda kerja yang bulat/bersegi empat. Rajah 3.4: Cara-cara Memegang Benda Kerja pada Mesin Pelarik Pengendalian Kerja pada mesin Pelarik • Huraian Digunakan untuk mencengkam benda kerja yang bulat dan heksagon.

ia menentukan sudut yang membenarkan serpihan daripada benda kerja keluar dengan mudah.5 Mata Alat Mesin Pelarik Untuk menghasilkan kerja pemesinan yang berkesan dan jitu.18: Terminologi mata alat pemotong mesin pelarik (a) Sudut sandak tepi membentuk bahagian atas mata alat.18 menunjukkan terminologi mata alat pemotong mesin pelarik. .17: Tetengah hidup dan tetengah mati 3. mata alat yang digunakan mestilah betul dan sesuai untuk kerja dan bahan berkenaan.4.68 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN Rajah 3. Rajah 3.     Rajah 3.

Sudut telusan hadapan ia dicanai dari depan mata pemotong dan bercondong ke bawah. ia dicanai dari tepi mata pemotong dan membolehkan mata alat memotong benda kerja.TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 69 (b) Sudut sandak atas juga merupakan sudut yang membentuk bahagian atas mata alat. Sudut ini dicanai sehingga 16 0. . Ia juga berfungsi untuk mengawal tekanan potongan dan yang mungkin dipengaruhi oleh sudut ricih. Sudut ini akan membantu serpihan keluar daripada permukaan mata alat.19: Bentuk Mata alat Jenis-jenis pemegang mata alat Terdapat berbagai-bagai jenis pemegang mata alat digunakan dalam mesin pelarik seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3. (c) (d) Bentuk Mata Alat Rajah 3.20. Ia juga membolehkan mata alat memotong benda kerja.19 menunjukkan bentuk mata alat melarik dan fungsinya.   Label: 12345678910 11 Mata alat mengulir Mata alat melurah Mata alat melarik selari kanan dan kiri Mata alat penampang kanan dan kiri Mata alat bermuncung bulat untuk melarik selari Mata alat bermuncung bulat untuk melarik tirus Mata alat bermuncung segi Membunga Mata alat membentuk (bulat) Mata alat membuang segi Mata alat mengulir dalam Rajah 3. Sudut telusan tepi permukaan yang membentuk tepi.

20: Jenis-jenis pemegang mata alat   Jenis-jenis operasi mesin pelarik Terdapat berbagai-bagai kerja boleh dibuat dengan menggunakan mesin pelarik seperti yang ditunjukkan dalam rajah-rajah berikut. .70 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN Rajah 3.

Tujuan proses adalah untuk melicinkan permukaan rentas dan melarik benda kerja mengikut panjang yang dikehendaki. Mata alat digerakkan pada permukaan keratan rentas benda kerja.     Rajah 3. Proses ini bertujuan untuk menghasilkan ukuran diameter yang dikehendaki.TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 71 (i) Melarik penampang Proses yang pertama dilakukan ke atas benda kerja.23.21: Melarik penampang (ii) Melarik selari Mata alat akan digerak selari dengan paksi benda kerja. Rajah 3.   Rajah 3.22: Melarik selari   (iii) Menggerek Bertujuan untuk membesarkan lubang yang telah digerudikan seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3. Rajah 3. .22 menunjukkan cara melarik selari dilakukan.21 menunjukkan cara melarik menampang dilakukan.

24.24: Melarik bahu (v) Melarik lurah Terdapat tiga jenis lurah boleh dimesin dengan menggunakan mesin larik seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3.72 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN   Rajah 3.25.23: Proses Menggerek   (iv) Melarik bahu Terdapat tiga jenis bahu boleh dimesin dengan menggunakan mesin pelarik seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3.     Rajah 3.25: Melarik lurah .     Rajah 3.

dan Dengan menggunakan pesawat menirus (lihat Rajah 3.26).     Rajah 3. Tujuan membunga ialah memberi pegangan yang tetap (tidak licin) pada bahagian pemegang alat. Dengan mengofsetkan alatan belakang.TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 73 (vi) Melarik tirus Proses melarik tirus ialah menghasilkan bentuk bersudut pada benda kerja silinder.27: Proses membunga       .27 menunjukkan proses membunga dan alat membunga yang menggunakan mesin. Rajah 3.   Rajah 3.26: Cara-cara melarik tirus (vii) Membunga Membunga ialah satu proses pembentukan corak bunga intan atau lurus pada sebatang silinder. Ada tiga cara memotong tirus dengan menggunakan mesin pelarik: • • • Dengan menggunakan kekasut bergabung.

Salah satu bentuk ulir skru yang boleh dimesin dengan menggunakan mesin pelarik ialah benang bentuk Vee yang bersudut 600.28: Cara-cara memotong benang   (A) ialah permulaan pemotongan.29 menunjukkan cara memenggal pada mesin pelarik.29: Cara memenggal . (ix) Memenggal Proses ini hampir sama dengan kerja melurah.74 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN (viii) Melarik benang Melarik benang bermaksud memotong lurah helikal dengan suatu sudut dan bentuk yang tertentu pada benda kerja yang berbentuk silinder yang biasa disebut sebagai ulir skru. tujuan proses ini adalah untuk memenggal bahan benda kerja yang berlebihan atau terlalu panjang. Terdapat dua jenis benang yang boleh dimesin dengan menggunakan mesin pelarik iaitu benang kanan dan benang kiri. (B) dan (C) ulir itu dalam proses pemotongan mengikut pic dan dalam dan (D) ialah penyudahan pemotongan.   Rajah 3.28 menunjukkan kaedah pemotongan ulir skru V. Rajah 3. Rajah 3.   Rajah 3.

Mesin pelarik mesti dihentikan untuk kerja-kerja seperti pembersihan. pemegang mata alat dipasang dengan kemas sebelum memulakan kerja. 3. Fungsi utama mesin gerudi adalah untuk menggerudi lubang. 2. Sentiasa sapukan minyak pada komponen pergerakan mesin agar boleh menghasilkan pergerakan mesin yang lebih lancar. pemasangan alat dan sebagainya. SEMAK KENDIRI 3.6 Langkah-langkah Keselamatan Menggunakan Mesin Pelarik Seperti menggunakan mesin-mesin yang lain. Gergaji kuasa digunakan untuk memotong bahan untuk membuat sesuatu projek. Berikut adalah langkahlangkah keselamatan yang anda perlu diamalkan semasa menggunakan mesin pelarik: • • • • • • • Pelindung mata hendaklah sentiasa dipakai.4. langkah keselamatan perlu diambil kira semasa menggunakan mesin pelarik. .TOPIK 3 KERJA PEMESINAN 75 3. • • • Dalam bengkel mesin berbagai-bagai mesin digunakan untuk menghasilkan satu komponen. Pastikan peralatan seperti bindu. Jelaskan perbezaan antara proses membenang dengan mesin pelarik dengan membenang tangan. Jelaskan kegunaan kereta dalam mesin pelarik. Pastikan pengadang tali sawat atau gear telah dipasang dengan kemas. dan Gunakan berus untuk membuang tatal/serpihan logam. Jelaskan langkah-langkah keselamatan semasa menggunakan mesin gergaji. Pastikan kunci cuk/bindu ditanggalkan terlebih dahulu sebelum mula menjalankan mesin.2 1.

H.W.A. (1972). • Gergaji kuasa Gerudi pintal Helikal Membenang luar Membenang dalam Membunga Memenggal Mesin gerudi lantai Mesin gerudi meja Mesin pelarik Mesin pelarik turret Tetengah hidup Ulir skru Chapman. Walker.76 TOPIK 3 KERJA PEMESINAN • Mesin pelarik mempunyai pelbagai fungsi. C. Workshop technology (5th ed. J. Nelson. (1981).R. segi empat atau bentuk yang lain. Chicago: America Technical Society. W.). Machine shop operation & setup (5th ed). . O.D. USA: Goodheart-Willcox. Amalan keselamatan harus dilaksanakan apabila menggunakan semua mesin. (1976). Sebagai contoh. Lascoe. boleh digunakan untuk memotong bahan yang berbentuk silinder.J.A & Porter. London: ELBS. Modern metal working.