ISU PENDIDIKAN SENI Ulasan dan kupasan hubungan antara Dasar Pendidikan Kebangsaan, matlamat pendidikan seni sejagat

dengan Kurikulum Pendidikan Seni di Malaysia – Isu Perpaduan.

1.

Pengenalan Sejak selepas Perang Dunia Kedua dan yang lebih mendesak semasa kita

mencapai kemerdekaan ialah: Bagaimanakah sebaik-baik cara untuk melahirkan satu masyarakat Malaysia yang bersatu padu, yakni satu masyarakat majmuk Malaysia yang mempunyai keazaman, kesanggupan dan kesediaan untuk hidup bersama dengan rukun dan damai serta mempunyai kesedaran, keperibadian dan nilai-nilai sebagai rakyat Malaysia. Satu cara yang paling penting bagi mewujudkan perpaduan di dalam sesebuah negara ialah menerusi pelajaran. Menurut Ho Seng Ong (1998) dalam bukunya yang berjudul Education for unity in Malaya telah mencatat: “It is accepted that educations is not the only means available in the taks of achieving national unity and solidarity in the plural community of Malaya, but it remains the most important single factor for integration in the racial, religious and cultural complexof Malaya.” Sistem pelajaran yang ada pada kita sekarang ialah satu usaha yang disedari dan bersungguh-sungguh untuk memberi jawapan atau penyelesaian kepada masalah perpaduan ini dengan kaedah-kaedah yang praktikal, wajar dan dapat diterima oleh sebahagian besar rakyat.

Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR

1

Dari segi individu, perpaduan mempunyai ciri-ciri yang meliputi perasaan, emosi, sentimen sikap dan nilai. Dalam persekolahan, apa yang diusahakan ialah supaya muridmurid dibimbing dan dididik untuk memupuk sifat-sifat yang sihat dan membina yang boleh membawa ke arah perpaduan negara.

2.

Definisi masyarakat majmuk Salah satu daripada naluri semulajadi manusia ialah ingin hidup berkelompok dan

bermasyarakat. Ibrahim Ahmad Bajunid (2000) dalam kertas kerjanya yang bertajuk Perubahan dan Perkembangan Kurikulum ke Arah Pembinaan Negara telah mencatat bahawa J.S. Furnivall mentakrifkan masyarakat majmuk sebagai masyarakat di mana: Mereka bergaul tetapi tidak bersatu. Setiap kumpulan berpegang kepada agamanya, budayanya, bahasanya idea-idea dan cara-cara hidupnya. Sebagai individu mereka bertemu, tetapi hanya di pasar, membeli dan menjual. Inilah masyarakat majmuk, di mana seksi-seksi yang berlainan dalam masyarakat hidup sebelah menyebelah, tetapi berasingan………(terjemahan) Dalam Ensiklopedia Dunia Melayu (hlm 145-146) telah mencatat beberapa pandangan penyelidik terhadap masyarakat majmuk antaranya: M.G. Smith menganggap masyarakat majmuk sebagai masyarakat yang mempunyai pelbagai budaya, perpecahan sosial dan perselisihan. Van den Bergue juga menyenaraikan beberapa ciri masyarakat majmuk seperti ketiadaan konsensus nilai, kepelbagaian kebudayaan, wujudnya konflik di antara kelompok yang berlainan…..

Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR

2

Murut. sistem pendidikan diberi tugas untuk pembinaan negara. Cina. Serani. matlamat yang terpenting adalah mencapai perpaduan di kalangan kelompok-kelompok yang berlainan. Kata lawan bagi “perpaduan” ialah “permusuhan”. Melanau dan Iban dengan pelbagai bahasa dan dialeknya. perkataan ‘masyarakat majmuk’ memberi maksud: masyarakat yang terdiri daripada beberapa bangsa.Menurut Kamus Dewan edisi ketiga (hlm 865). Menjelang kemerdekaan. Masyarakat majmuk ini bersatu di atas ikatan kerakyatan di bawah pemerintah demokrasi beraja berperlembagaan dengan satu hidup yang telah dipersetujui bersama. Bajau. Kadayan. kita terdiri daripada Melayu. Malaysia merupakan masyarakat majmuk yang terdiri daripada pelbagai suku bangsa dan agama. serta melarang daripada segala perkara yang salah (buruk dan keji) dan mereka yang bersifat demikian adalah orang-orang yang berjaya. Dalam al-Qur’an Allah mengingatkan umat Islam dengan Firman-Nya yang bermaksud: Dan hendaklah ada dari kalangan kamu satu puak yang menyeru kepada kebajikan (mengembangkan Islam) dan menyuruh berbuat segala perkara yang baik. Perihal bergabung menjadi satu atau persatuan. Dari suku bangsa. “kehancuran” dan “perpecahan”. Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 3 . Definisi perpaduan Perkataan “perpaduan” ini asalnya dari perkataan “padu” iaitu “mampat”. Orang Asli. Kadazan. India. 3. Perpaduan dilihat dari tuntutan Islam adalah satu perkara yang baik iaitu “ma’rof” manakala perpecahan pula satu perkara yang keji atau tidak baik iaitu “mungkar”. “pejal” dan “padat”. “Perpaduan” ialah “penggabungan”. Secara langsung dan tidak langsung.

Pada tahun 1974.” Jadi di situ kita dapat lihat penekanan agama Islam itu kepada kenyataan kepelbagaian kaum dan diseru umat Islam mencari kesempatan untuk bekerjasama dalam perkara-perkara yang membawa kebaikan bersama. kebajikan dan ketaqwaan kepada Tuhan. yang bermaksud: Hendaklah kamu bertolong menolong. Dan jangan kamu berkerjasama. Dasar Pendidikan Kebangsan dalam isu perpaduan Dalam meninjau sejarah perkembangan pendidikan. berbaik-baik dan berkerjasama dalam perkara yang membawa kepada kebaikan. UIA dalam satu forum perpaduan kaum berkata “kita juga berpandu kepada ayat Al-Quran yang menyeru semua orang yang beriman. Melalui Penyataan Razak 1956 dan dimaktubkan dalam Ordinan Pelajaran. tolong menolong dalam perkara yang mengikut dosa dan permusuhan. Mohd.(Surah Ali Imran : 104) Prof. Kamal Hasan. 1961. Dasar Pendidikan dibentuk atas kesedaran pemimpin dan rakyat Malaysia yang sensitif terhadap keperluan pembinaan negara. Timbalan Rektor. Dasar Pendidikan telah disemak semula dalam tahun 1960 yang menghasilkan Laporan Rahman Talib. 1957. Laporan Rahman Talib ini kemudian dimaktubkan dalam Akta Pelajaran. 4. sebuah Jawatankuasa Kabinet telah ditubuhkan untuk mengkaji semula dan memperbaiki pelaksanaannya dalam mencapai matlamat melahirkan satu masyarakat yang bersatupadu dan berdisplin serta memenuhi keperluan tenaga rakyat Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 4 .

ciri-ciri yang hendak dibentuk dalam diri individu yang hendak menerima pendidikan tadi serta skop yang merangkumi oleh proses pendidikan itu sendiri. Mehlinger (1995) dalam bukunya School Reform in the Information Age mengenalpasti masalah ketiadaan falsafah dan dasar memberi dua bentuk kesukaran iaitu pendidikan guru dan pembaharuan pendidikan. Biasanya falsafah inilah menjadi teras pendidikan kita. corak dan kaedah pendidikan secara kasar. Justeru. Laporan Jawatankuasa ini telah diterbit dalam tahun 1979. Dasar Pelajaran Kebangsaan yang ada kini lebih menjurus kepada usaha kerajaan menyatupadukan semua kaum: Tujuan Dasar Pelajaran di dalam negeri ialah bermaksud hendak menyatupadukan budak-budak daripada semua bangsa di dalam negeri ini dengan menggunakan bahasa kebangsaan sebagai bahasa penghantar yang utama. Dasar bagi sesuatu sistem pendidikan haruslah berpaksikan kepada falsafah. Perenggan 12) Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 5 . Jelas dilihat Dasar Pendidikan merupakan tunggak utama dalam pembentukan sistem pendidikan kebangsaan.yang terlatih bagi pembangunan negara. sudah tentu sistem dan pelaksanaannya juga tidak sistematik dan tidak mempunyai hala tuju yang tetap. Syed Othman Alhabshi yang berjudul ‘Dasar dan Pelaksanaan Sistem Pendidikan Kebangsaan’ telah mencatat dapatan seorang penyelidik terkemuka Howard D. Dalam kertas kerja Datuk Dr. Tanpa dasar yang jelas. Ia amat penting dalam memberi panduan untuk melaksanakan sistem yang dirancangkan. (Penyata Razak. walaupun perkara ini tiada dapat dilaksanakan dengan sera-merta melainkan hendaklah diperbuat dengan beransur-ansur. Ia mengandungi matlamat.

5. (dalam Abu Bakar Nordin Dan Ikhsan Othman. kesesuaian kurikulum pendidikan seni berasaskan konsep four pillars of learning umpamanya perlu diteruskan iaitu belajar untuk menguasai ilmu (learning to know). namun pengaruh teori ilmiah serta penyelidikan baru akan memaksa mereka berfikir semula bagi menserasi idea sendiri dengan fungsi seni dalam bentuk-bentuk pendidikan baru yang muncul. Ini kerana usaha kurikulum bermula dengan ramalan (Ornstein and Hunkins. MacFee (1977) Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 6 . 2003) Perancangan perlu bersifat strategik. Dalam Dasar pendidikan kebangsaan semua pelajar berhak menikmati pendidikan yang kaya dari seni tanpa mengira latar belakang dan kebolehan. 1993 dalam Abu Bakar Nordin dan Ikhsan Othman. Kurikulum seni visual juga dikenali sebagai ‘pendidikan kemanusian’. walaupun terdapat golongan pendidik seni yang berpendapat seni lebih kepada ekspresi individu. belajar untuk harmoni dan bekerjasama (learning to live together). 2003) Kurikulum Pendidikan Seni telah direncana dan selaras dengan keadaan semasa dan akan datang bagi mencapai matlamat pendidikan berdasarkan kehendak FPK. belajar untuk menjadi insan berguna (learning to be). dinamik. ‘pendidikan pelbagai budaya’. Kurikulum Pendidikan Seni dalam tujuan perpaduan Dalam usaha menyediakan generasi abad ke-21. mudah lentur dan futuristik supaya dapat menentukan corak masyarakat dan profil bangsa seterusnya. belajar untuk menguasai kemahiran (learning to do). Menurut Chapman (1997). Smith (1982) mendapati bahawa telah pun muncul sekarang seperti apa yang dikatakan sebagai satu kecenderungan yang menuntut kepada pemikiran baru dari kalangan pendidik seni.

Iberahim Hassan (2000). Felman (1970) pula menegaskan budaya. seseorang pelajar bukan sahaja dididik dan dibimbing dalam kesempurnaan dari segi JERIS tetapi juga dilatih memperolehi keyakinan diri dalam berkomunikasi melalui seni. pembangunan dan intergrasi sosial menyalurkan budaya dan warisan negara. Seni dapat menyediakan benih cabaran yang membawa perubahan seperti menuntut kita melihat Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 7 . Seni diperlukan dalam tugas mempersiapkan ahli baru menghadapi hidup dalam usaha mencari erti tentang diri.menganggap seni dalam budaya sebagai topik pembelajaran. Schiller. seterusnya dapat menyumbang ke arah pembangunan diri. halatuju masyarakat. 2001) memikirkan seni sebagai penyalur kesinambungan kemanusian. memahami warisan bangsa dan identiti bangsa. Matlamat dan kepentingan Pendidikan Seni jelas digubah untuk melahirkan individu yang berbudaya. penglibatan. telah banyak menulis tentang Kurikulum Pendidikan Seni dalam buku yang berjudul Pendidikan Seni dan Muzik. Seni berupaya menghubung satu generasi ke satu generasi yang lain. Shukor Hashim (1998). iaitu sekurang-kurangnya dapat mengurus kehidupan harian dengan sempurna dan menjadi penghayat seni. Walaupun pendekatan mereka berbeza. tetapi bersetuju bahawa pendidikan seni perlu pendidikan yang lebih liberal. 2000) Pendidikan Seni sewajarnya menepati objektif pendidikan negara yang mementingkan pembangunan individu. Hamid. (1967) (dalam Abu Talib Putih. Menurut Abd. (dalam Mohd Johari Ab. Melalui aktiviti-aktiviti seni. Perpaduan negara wujud setelah generasi muda dididik dan dibimbing sempurna dari segi perkembangan JERIS. masyarakat dan negara. keluarga. seni dan kehidupan tidak boleh dipisahkan.

Seni sebagai disiplin. atau juga membendung tragedi hidup manusia. ia merupakan satu anugerah kepada masyarakat kerana ciri kesediaannya yang boleh mengkaitkan harapan kepada ingatan. imagianasi dan kemahiran dalam berekspresi dan berkomunikasi. Dengan adanya unsur kegembiraan dalam sanubari semua rakyat Malaysia. sejarah telah mencatatkan bahawa dengan adanya kerjasama dan keberanian semua kaum negara yang aman dan merdeka dapat diperolehi dan dinikmati bersama. menjulang keberanian. Pendidikan seni berfaedah kepada pelajar kerana ia memufuk peribadi yang lengkap. menyatakan pemikiran dan menyelesaikan masalah antara rakan sekelas atau kerja kursus yang diberi.sesuatu yang lama dari sudut pandangan atau perspektif yang baru. tragedi 13 Mei 1969 menyedari semua warga Malaysia betapa pentingnya sifat memahami antara satu sama lain. Seni membenarkan manusia berfikir dan berikhtiar dalam cara yang tersendiri. Seni merupakan sumber kegembiraan dan kecerian. Seni adalah nadi dalam hayat perjalanan ke arah melengkapkan sifat kemanusiaan kita walaupun sekadar sebagai penghayat seni tetapi perkembangan minda dan rohaniah turut dibina dengan sempurna. ia perlu satu perubahan paradigma tentang budaya ke Malaysiaan. yang beransur membina berbagai bentuk literasi bagi menajamkan intuisi. Pelajar dibimbing pelbagai cara. sifat benci dan syak wasangka dapat dielakan. Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 8 . takulan. membuat persepsi. memasyurkan keraian. Begitu juga dalam soal perpaduan masyarakat di negara kita. Dalam menuju ke arah masyarakat aman damai.

Berfungsi sebagai indeks untuk membezakan sesuatu identiti. d.Seni membantu pelajar memahami pengalaman manusia. cara berkerja dan berekspresi yang berbeza. menyimpan dan menjana idea. dan potensi negara bagi menyemai semangat kekitaan… (Malaysia. Belajar untuk menyesuai dan menghormati orang lain dari segi cara berfikir. 1996. 6. (1993) (dalam Iberahim Hassan. Nilai-nilai asas perpaduan yang dapat dipupuk melalui pendidikan … usaha membina satu semangat identiti bersama dan berkongsi tujuan di kalangan semua rakyat Malaysia sangatlah penting dalam pembangunan nusa bangsa dan membentuk bangsa Malaysia. 2001) membolehkan pelajar mengenali dirinya dan hubungan dengan masyarakat dan kehidupannya. 2000) menyatakan bahawa objektif seni bersandar kepada fungsi seni dalam masyarakat yang perlu disemai kepada pelajar iaitu: a. e. Seni sebagai alat untuk perkembangan sesuatu budaya. Seni sebagai alat komunikasi yang merakam. c. Pendekatan kemanusiaan seperti yang dicadangkan oleh Micheal (1983) dan Feldman (1970) (dalam Iberahim Hassan. kejayaan. b. dari yang lampau hingga masa kini. hlm. Seni untuk memperkayaan kualiti sesuatu perayaan atau upacara ritual bagi sesuatu peristiwa. Bagi mencapai hasrat tersebut perlulah dipupuk perasaan bangga terhadap warisan. MacFee.31) Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 9 . Seni berperanan untuk mengstabilkan sesuatu budaya dalam menghadapi arus perubahan.

Maka. Pendekatan ini dikenali sebagai nilai merentasi kurikulum. Abdul Shukur Abduulah mengatakan kepentingan seni visual dapat Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 10 .6) 7. hlm.” Kerajaan Malaysia mengenalpasti budaya dan kesenian sebagai elemen sama penting dengan perkembangan ekonomi. Mahathir Mohamad iaitu: “Bagi mengukuhkan bangsa Malaysia yang bersatu padu. perkongsian nilai dan persepsi. Sebanyak 16 nilai disenaraikan dan secara khusus terkandung dalam mata pelajaran pendidikan Islam dan pendidikan Moral (Kementerian Pendidikan Malaysia. persamaan identiti sebagai rakyat Malaysia dan kebudayaan yang mengekalkan warisan bangsa. Dasar Bahasa Kebangsaan. Perpaduan negara dan sebagainya adalah matlamat penting dalam dasar dan program berkenaan. kita telah memperkenalkan pelbagai dasar dan program dalam tempoh tiga puluh tahun lalu selain Dasar Ekonomi Baru dan Dasar Pembangunan Nasional. terdapat petikan yang diberi oleh Datuk Seri Dr. 1991. penerapan nilai-nilai murni dilakukan dengan menyeluruh dalam semua mata pelajaran KBSM.Berhubung dengan petikan di atas. Dato Seri Dr. Kebudayaan Kebangsaan telah dirangka pada tahun 1971 yang bertujuan kebangsaan. Dasar-dasar tersebut termasuk Dasar Pendidikan. menjalankan mempromosi program integrasi kebudayaan kebangsaan yang dan mengembangkan identiti keharmonian pelbagai kaum dan budaya Melayu sebagai asas budaya kebangsaan. Dasar Kebudayaan Kebangsaan. Usaha-usaha kerajaan dalam menangani isu perpaduan Bagi mencapai hasrat membina bangsa Malaysia yang bersatu padu. Kemudian dasar dan program ini boleh menyumbang ke arah hubungan sosial yang sihat di kalangann masyarakat majumuk.

Tun Dr. Lain kata matlamat negara perlu dikongsi bersama oleh setiap orang. sosial dan pendidikan di nagara.menyumbangkan pertumbuhan ekonomi. Strategi dan kaedah pengajaran Pendidikan seni Visual dalam usaha mencapai perpaduan. Selain daripada itu. Bangsa Malaysia yang bersatupadu bermakna setiap rakyat perlu komited untuk menjayakan cita-cita negara. Ianya dikenali sebagai “Wawasan 2020” Dalam sembilan cabaran wawasan. Mahathir Mohamad telah membentangkan satu kertas kerja yang bertajuk “Malaysia – Melangkah ke Hadapan” yang mengandungi satu pemikiran dan rangka kerja mengenai matlamat Malaysia menjadi sebuah negara maju pada tahun 2020. semasa pelancaran Majlis Perdagangan Malaysia pada 28 Februari 1991. isu perpaduan dalam pembentukan bangsa Malaysia menduduki tempat pertama yang secara tidak langsung telah mengambarkan kepentingannya dalam usaha mencapai matlamat sebagai negara maju yang tercatat seperti berikut: Membangunkan bangsa Malaysia yang bersatupadu dengan matlamat yang sama bagi membentuk bangsa Malaysia yang setia dan taat kepada negara. kita akan bergerak ke arah mencapai satu warisan bangsa yuang unggul. Setiap rakyat dengan rasa bangsa mengidentifikasikan diri mereka sebagai warga Malaysia. Melalui pendidikan seni visual. Musa Hitam dalam ucapan di Perasmian Himpunan Tetap Balai Seni Lukis Negara pada 29hb Januari 1985 pernah mengata: “Kesenian mencerminkan kematangan Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 11 .

Masyarakat yang sebegini adalah masyarakat yang kurang lengkap. Ini merupakan salahsatu langkah penting dalam isu perpaduan kaum. I. secara tak langsung pelajar dapat berinteraksi dan berkomunikasi antara satu sama lain. Sebagai contoh guru seni ingin mengajar catan atau arca. beliau telah meminta pelajar mengkaji sejarah Pasir Salak. Melalui apresiasi seni segala dokumentasi dan mencatat sejarah detik perjuangan kemerdekaan akan mendidik pelajar perlu wujudnya nilai cintakan negara.perasaan dan pemikiran sesuatu bangsa atau masyarakat” keesahan kenyataan ini tidak dapat dipastikan tetapi apa yang boleh dipastinya ialah sesuatu bangsa atau masyarakat yang tidak mempunyai kesenian diibaratkan sebagai golongan orang-orang yang kurang sempurna hidupnya. kehidupan mereka tak ubah seperti lagu tanpa irama. Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 12 . geografi dan lain-lain dapat meningkatkan nilai kewarganegaraan. Sejarah. dengan satu bahasa yang dapat difahami oleh semua pelajar. Pelajar menjalankan penyelidikan mengumpul. Pengabungjalinan mata pelajaran Pengabungjalinan mata pelajaran seperti Bahasa Malaysia.” Jelaslah bahawa kedudukan fungsi dan peranan Pendidikan Seni Visual di sekolah dalam menangani Wawasan 2020 khasnya dalam cabaran pertama yang berkait dengan perpaduan haruslah dilihat dengan keperihatinan yang serius terutama oleh golongan intelektual pendidikan juga oleh masyarakat keseluruhannya. mentafsir dan membuat hubungkait antara catatan dengan gambar lukisan atau fotografi sejarah. Tambahan pula. Kes-kes pergaduhan antara pelajar berlainan bangsa yang disebabkan perselisihan faham dapat dielakkan dan dikurangkan.

barang hiasan gangsa melambangkan identiti budaya di Malaysia. perabut ukiran. kritis. Tujuan kurikulum beliau adalah meningkatkan kualiti individu dan mengenali individu yang lain. Budaya Malaysia yang dibentuk merupakan identiti yang dapat mengeratkan lagi hubungan kesemua kaum melalui transformasi soaial melalui aktiviti pendidikan seni. Dalam usaha menuju perpaduan. produk juga diminta mencapai tahap persembahan yang memuaskan. inovasi . Pengajian Media dan Pengajian Kritikan Seni. pendidik mesti memahami kandungan seni visual dengan sebenar-benarnya. analitis dan futuristik (objektif ke-3). Barangan kraf seperti barangan anyaman. Pelajar perlu disedari kepentingan dalam memahami serta wujud perasaan hormat budaya orang lain. tembikar. 2000) Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 13 . termasuk dalam bidang sains dan teknologi (objektif ke-6). kaya dengan maklumat. jaya diri dan keusahawaan yang tinggi. (dalam Iberahim Hassan. Dalam kurikulum pendidikan seni visual selain mementingkan proses penghasilan atau proses artistik. Nilai patriotik (objektif 1. Semangat patriotik dan nasionalisme penting bagi membolehkan Malaysia lebih bersifat kompetitif di peringkat antarabangsa. Feldman (1972) mencadangkan pendekatan humanistik dalam pencapaian pengajian kognitif. pengajian Linguistik Visual. dan mempunyai kekuatan minda yang kreatif. 7 dan 9) boleh dipupuk dengan meningkatkan rasa kebanggaan rakyat terhadap barangan Malaysia dan seterusnya mencapai perpaduan di kalangan rakyat majmuk. mempunyai semangat jati diri (objektif Ke-10).II Pelaksanaan Kurikulum Pendidikan Seni dalam tujuan perpaduan Bagi menghadapi cabaran yang datang secara bertalu-talu. mempunyai ketrampilan yang tinggi. generasi yang hidup dalam abad ke-21 perlu memperoleh nilai-nilai murni dan luhur yang bersifat sarwajagat.

Menurut Ee Ah Meng (1988) dalam bukunya yang berjudul Pendidikan Di Malaysia Untuk Guru Pelatih mengatakan amalan seperti ini akan menjauhkan perasaan benci dan iri hati Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 14 . saling penuh memenuhi”. “Bersatu padu kita teguh. bercerai berai kita runtuh. “Tak kenal maka tak cinta”. pandangan dan pengalaman serta bercerita tentang budaya sendiri. Michael Day dalam buku mereka yang berjudul Children and Their Art methods for the Elementacy School dalam issues Multi-Cultural.Dalam melaksanakan kandungan kurikulum. “Perpaduan pemangkin kemajuan negara”. slogan-slogan seperti. hlm. guru hendaklah memastikan pelajar yang mengambil bahagian terdiri daripada pelbagai kaum. tujuan. sesi perbincangan diadakan agar semua pelajar benar-benar faham matlamat. Aktiviti pertandingan melukis poster dapat memupuk semangat perpaduan dan menyedari kepentingan perpaduan di peringkat awal sebelum pelajar menunjukkan kemahiran melukis masingmasing. Sebelum menentukan tema pertandingan. Apabila menjalankan aktiviti-aktiviti seni dalam kumpulan. Rakyat bersatu padu. objektif dan kehendak tema yang berkaitan dengan perpaduan. Aktiviti kumpulan Al Huswitz. Pelajar diminta memberi pandangan bagaimana hendak mengambarkan perasaan cinta kepada negara melalui seni visual.” . “Bagai aur dengan tebing.:122-124 telah menyarankan bahawa aktiviti kumpulan merupakan satu cara untuk mengeratkan lagi hubungan antara pelajar yang berbilang kaum. pendidik merancang aktiviti seperti pertandingan melukis poster selain bertujuan mencungkil potensi pelajar. Pelajar dapat bertukar-tukar fikiran. III. negara gemilang” dan lain-lain telah digunakan sebagai tajuk.

Secara tidak langsung. Pelajar akan bekerjasama dalam satu kumpulan kecil. Stendler dalam penulisan mereka yang bertajuk The Social Dimension telah mengatakan strategi pengajaran melalui koperatif dapat mengalakkan pelajar menetapkan perancangan bersama.dikalangan pelajar berbilang kaum. membahagikan tanggungjawab dalam melaksanakan segala aktiviti seni yang diminta. membantu satu sama lain untuk memenuhi kehendak tugasan individu atau kumpulan sebagai yang diminta oleh guru melalui perhubungan yang saling bergantung secara positif. bertanggungjawab. ia dapat mengeratkan lagi persahabatan antara pelajar yang berbilang kaum. menetukan matlamat. Kaedah pembelajaran secara koperatif penting dalam pembentukan perpaduan kaum dapat dibuktikan melalui pendapat yang dikemukakan oleh William Ragan and C. B.” 4. interaksi bersemuka yang sihat dan penglibatan yanga saksama. Pembelajaran Koperatif Pembelajaran koperatif adalah satu kaedah pembelajaran yang digunakan oleh guru bagi membantu meningkatkan hubungan dan kemahiran sosial pelajar di samping mencapai objektif pembelajaran yang ditetapkan. Kata Mumama: “Jiran dan rakan-rakan bersepakat ke arah kemasyarakatan akan membawa kebajikan dan keberkatan. semangat kekitaan dan persefahaman dapat dipupuk dalam situasi yang mesra. Semasa menyiapkan sesuatu projek seni. Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 15 .

Ia memudahkan pelajar berbincang dan menjalankan aktiviti kumpulan. Dalam sesi kritikan seni. sifat rasional dan mempunyai hati terbuka turut menyumbang dalam usaha memupuk semangat perpaduan di kalangan pelajar.V. objektif pengajaran perlu sejajar dengan kehendak FPK yang bermatlamat mewujudkan sebuah negara yang maju dengan cara yang tersendiri. Pengurusan bilik darjah Penyusunan meja kerusi dalam bilik atau studio seni seharusnya dalam bentuk kumpulan. Semasa Pengajaran dan pembelajaran Dalam tugas melaksanakan isi kandungan yang telah dirancang. Tindakan diskriminasi perlu dielakkan agar pelajar merasa seronok dan selesa belajar. segala bimbingan dan bantuan yang diberi kepada pelajar hendaklah menunjukkan keadilan dan kesaksamaan. Sesi ini membolehkan pelajar bertukar-tukar pendapat dan memberi pandangan yang membina. Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 16 . selain daripada memberi ilmu pengetahuan. sebagai seorang pendidik yang profesiohal. Maka. VI. Penyusunan meja kerusi yang berasingan seolah-olah mengasingkan dan mengelakkan setiap individu berinteraksi antara satu sama lain. Pelajar juga mempelajari menerima pendapat dan kritikan dari bangsa yang berlainan. Pengurusan bilik seni merupakan satu aspek penting dalam memberi daya tarikan dan menjadi sumber ilham kepada pelajar. selain melatih dalam penggunaan bahasa tampak. Suasana bilik darjah yang ceria mencerminkan sikap tanggungjawab dan kerjasama antara pelajar yang menuju ke arah perpaduan.

VII. Sebagai contoh komplas sekolah wawasan pertama di USJ15 Subang Jaya merupakan sekolah wawasan pertama bagi mengeratkan lagi perpaduan kaum di negara Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 17 . Madya Iberahim Hassan (2003) dalam buku mereka yang berjudul Pendidikan Seni Daripada Sudut Sosial mengatakan wujudnya pelbagai kontroversi dalam memperkenalkan ‘multikulturisme’. Sejarah seni Bidang Sejarah Seni yang ada dalam kandungan kurikulum pendidikan seni juga memainkan peranan yang penting dalam membentuk sikap perpaduan. Seni bersifat sejagat. Sebagai seorang pendidik. ilmu kandungan kurikulum harus dikuasai dan dilaksanakan. Walaupun budaya orang Melayu lebih diutamakan dalam kurikulum pendidikan seni tetapi guru seni perlu memperkenalkan budaya bangsa lain kepada pelajar agar mereka memahami dan menghormati serta boleh berkomunikasi dengan orang lain. Bidang pendidikan perlu sentiasa membuat “enviromental scanning” bagi mengenalpasti keperluan-keperluan negara semasa. tetapi apa yang penting ialah peranan guru sebagai pembudaya. Menurut Md. Nasir Iberahim dan Prof. Tidak dapat dinafikan bahawa pendidik merupakan agen yang penting sekali dalam usaha merancang pengajaran dan pembelajaran yang menjurus ke arah perpaduan. Kesimpulan Dalam menangani masalah perpaduan antara kaum. jelaslah Kurikulum Pendidikan Seni yang ada sekarang dapat memberi sumbangan yang mengalakkan berdasarkan ciri-ciri pendidikan seni yang telah dinyatakan di atas. Perkembangan dunia kian semakin pesat.

Perluasan pelaksanaan konsep sekolah wawasan ke seluruh negara pada abad ke-21 akan dapat memastikan perpaduan kaum yang terdapat di negara terjamin. tanamkan pada jiwa anak-anak muda kita dan tiupkan semangat perpaduan nasional. penjelasan. memupuk perpaduan adalah satu usaha yang begitu komplaks yang boleh membangkitkan perasaan dan emosi. rasional dan langkah-langkah tindakan yang dimajukan.kita. Tanpa perpaduan nasional. Jadi. tetapi tidak membenci kepada bangsa-bangsa yang lain. “Satu Negara Satu Bangsa (Malaysia)” bukan sesuatu impian yang mustahir. Namun dengan adanya kefahaman. kita harus ingat bahawa perpaduan nasional harus diutamakan. Dato’ Onn Jaafar pernah berkata: “Saya ini pro Islam dan pro Melayu.” Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 18 . wawasan 2020 akan menghadapi risiko yang berat dan mungkin gagal. dan persetujuan semua pihak terhadap konsep. Sesungguhpun.

Culture and Art Education Comparative Perspectives. Wawasan Pembangunan: Isu dan Cabaran. Falsafah Pendidikan Dan Kurikulum. Pendidikan Ke Arah Perpaduan: Sebuah Perspektif Sejarah. Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 19 . Selangor: Fajar Bakti. Abd Rahim Abd Rashid. Bhd. (2001). (2000). Kumpulan Esei Pilihan: Pendidikan Seni dan Muzik. Abu Bakar Nordin Dan Ikhsan Othman.Biliografi --------. Abu Talib Putih (2001). (1980). Tanjong Malim.html Awang Had Salleh. (1998). Pendidikan Seni Di Malaysia: Antara Harapan Dan Kenyataan dalam Seminar Pedagogi Pendidikan Seni Visual. State University of New York: Press Albary. (1995). Curriculum. United States of America. UPSI. Pendidikan Di Malaysia Untuk Guru Pelatih. Children and their art: Methods for Elementary School. Kuala Lumpur: Piramid Perdanan Sdn. (2000). Abd Rahim Abd Rashid. Kamus Dewan Edisi Ketiga. Selangor: Fajar Bakti. Soal Pemikiran Dalam Pendidikan Seni: Asas Pertimbangan Untuk Praktis Pengajaran Di Sekolah-sekolah dalam Seminar Pedagogi Pendidikan Seni Visual. Shahir B. Freedman & Feenam d. Nilai-nilai Murni Dalam Pendidikan: Menghadapi Perubahan dan Cabaran Alaf Baru. (1998). 4. Ee Ah Meng. --------. Kuala Lumpur: Utusan Publication & Distributors. Hernandez. Ensiklopedia Dunia Melayu. UPSI. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Tanjong Malim. Perak: Fakulti Sains Sosial dan Kesenian UPSI. Perak: Quantum Books. [On-line] file:///A/perpaduan. Alias Aliana. (2003). [On-line] file:///A/db08fokf. (2001). Haji Abdu. Al Hurwitz.html Iberahim Hassan. Perpaduan Kearah Pengukuhan Kepimpinan Ummah. (1991). Dasar Kebudayaan Kebangsaan: Satu Persoalan. Haji Mohd. Kuala Lumpur: Utusan Publication & Distributors. Michael Day.

Pahang: PTS Publications & Distributors Sdn. (1990). Kuala Lumpur: Institut Kefahaman Islam Malaysia. Selangor: Pelanduk Publications. (1991). Selangor: Perniagaan Al Wathaniyah. Nasionalisme Krisis dan Kematangan. Manshur B. Kiyai Masyhadi. Malaysia. 1996 – 2000. Salsabila Tang Abdullah Guru PSV SMKSR 20 . Seni Dan Pendidikan Insan Madani. Rod Taylor. (1986). (2003). Pengisian Misi Pendidikan. Pendidikan Suatu Pemikiran Semula. Rancangan Malaysia Ketujuh. Habib Mat Som. Kuala Lumpur: Universiti Malaya. (2000). Jasiman Bin Ahmad & Nora Binti Samat. Madya Iberahim Hassan. Sumbangan Kami Terhadap Wawasan 2020. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa Dan Pustaka. Pendidikan Seni Untuk Maktab & Universiti. (2000). Hashim. (2001).Jakob Sumardjo. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa Dan Pustaka. Selangor: Fajar Bakti. (1986). Falsafah Pendidikan Negara. (1998). Kuala lumpur: Percetakan Negara. (1990). Rangka Rancangan Jangka Panjang Kedua 1991 – 2000. Pusat Perkembangan Kurikulum. Esei-esei Politik. Kassim Ahmad. Syed Othman Alhabshi. Shahril @ Charil Marzuki. Kuala lumpur: Percetakan Negara. Siti Fatimah Abdul Rahman. Omar Mohd. Ke Arah Negara Maju Berdasarkan Sistem Nilai. (1993). Educating For Art: Critical Response and Development. Md. Wan Abdul Kader & Yap Beng Liang. Dasar dan Pelaksanaan Sistem Pendidikan Kebangsaan. penyunting (1993). Nasir Iberahim. Mohd. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa Dan Pustaka. Bandung: ITB. Bhd. Malaysia. Kuala Lumpur: Utusan Publication & Distributors. Musa Hitam. Kuala Lumpur: Goodmark Enterprise. Prof. Isu Pendidikan Di Malaysia: Sorotan dan Cabaran. Wawasan Pemangkin Negara Maju. (1999). Filsafat Seni. (1997). [On-line] Tajul Ariffin Noordin. (1996). (1999). UK Limited England: Longman Group.