Kapercayan / Ketuhanan

Pituduh : # 1 Pangeran Kang Maha Kuwasa (Gusti Allah, Tuhan) iku siji, angliputi ing ngendi papan, langgeng, sing nganakake jagad iki saisine, dadi sesembahan wong saalam donya kabeh, panembahan nganggo carane dhewe-dhewe. Pituduh : # 2 Pangeran Kang Maha Kuwasa iku anglimput ana ing ngendi papan, aneng sira uga ana Pangeran (maksude : tajaline Kang Murbeng Dumadi). Pituduh : # 3 Pangeran iki Maha Kuwasa, pepesthen saka karsaning Pangeran ora ana sing bisa murungake. Pituduh : # 4 Pangeran iku nitahake sira lantaran bapa lan biyungira, mula kudu sira ngurmati marang bapa lan biyungira. Pituduh : # 5

Ing donya iki ana rong warna sing diarani bebener, yakuwi bener mungguhing Pangeran lan bener saka kang lagi kuwasa. Pituduh : # 6 Ketemu Gusti (Pangeran) iku lamun sira tansah eling. Pituduh : # 7 Cakra manggilingan (urip iku ibarate rodha kang tansah mubeng). Pituduh : # 8 Aja sira wani-wani ngaku Pangeran, senadyan kawruhira wis tumeka "Ngadeg Sarira Tunggal" utawa bisa mengerteni "Manunggaling Kawula Gusti". Pituduh : # 9 Aja ndisiki kersa. Wewaler : # 10 Aja sira wani marang wong tuwanira, jalaran sira bakal kena bendhu saka Kang Murbeng Dumadi. Wewaler : # 11

Aja mung kelingan lan migatekake barang kang katon bae, sebab kang katon gumelar iki anane malah ora langgeng. Wewaler : # 12 Aja darbe pangira yen lelembut iku mesthi alane, jalaran sing apik iya ana, sing ala iya ana, ora beda karo manungsa. Wewaler : # 13 Aja lali saben ari (dina) eling marang Pangeranira, jalaran sejatine sira iku tansah katunggon Pangeranira.
Kautamaning Batin

Pituduh : # 14 Kahanan donya iku ora langgeng, mula aja ngegungake kasugihan lan drajadira, awit samangsa wolak-waliking jaman ora kisinan. Pituduh : # 15 Kahanan kang ana iki ora suwe mesthi ngalami

owah gingsir, mula aja lali marang sapadhapadhaning tumitah. Pituduh : # 16 Sing sapa seneng ngrusak katentremaning liyan bakal dibendhu dening Pangeran lan diwelehake dening tumindake dhewe. Pituduh : # 17 Wataking manungsa iku kepingin kuwasa, nanging Pangeran iku bakal maringake panguwasa miturut kersane Pangeran pribadi. Pituduh : # 18 Janma iku tan kena kinaya ngapa, mula sira aja seneng ngaku lan rumangsa pinter dhewe. Pituduh : # 19 Rame ing gawe sepi ing pamrih, memayu hayuning bawana. Pituduh : # 20 Manungsa saderma nglakoni, kadya wayang saupamane. Pituduh : # 21

Mulat sarira, tansah eling lan waspada. Pituduh : # 22 Sabegja-begjane kang lali, luwih begja kang eling klawan waspada. Pituduh : # 23 Sing sapa salah seleh, lan melik nggendhong lali. Pituduh : # 24 Nglurug tanpa bala, sugih ora nyimpen, sekti tanpa maguru, lan menang tanpa ngasorake. Pituduh : # 25 Yen sira dibeciki liyan tulisen ing watu supaya ora ilang lan tansah kelingan, yen sira gawe kabecikan marang liyan tulisen ing lemah, supaya enggal ilang lan ora kelingan. Pituduh : # 26 Sing seneng gawe nelangsane liyan iku ing tembe bakal kena piwales saka panggawene dhewe. Pituduh : # 27 Lamun sira mung seneng dialem bae, ing tembe ketemu bab-bab kang kurang prayoga.

Pituduh : # 28 Wani ngalah luhur wekasane. Wewaler : # 29 Aja seneng gawe rusaking liyan, jalaran sira bakal kena siku dhendhaning Guru Sejatinira. Wewaler : # 30 Aja sira nyacad piyandeling liyan, jalaran durung mesthi yen piyandelira iku sing bener dhewe. Wewaler : # 31 Aja lali marang kebecikan liyan. Wewaler : # 32 Aja sira degsura, ngaku luwih pinter tinimbang sejene. Wewaler : # 33 Aja rumangsa bener dhewe, jalaran ing donya iki ora ana sing bener dhewe. Wewaler : # 34 Aja wedi kangelan, jalaran urip aneng donya iku pancen angel. Wewaler : # 35

Aja gawe serik atining liyan lan aja golek mungsuh. Pituduh : # 39 Sing sapa lali marang kabecikan liyan. ngundhuh wohing pakarti. melik nggendhong lali. Wewaler : # 36 Aja sira mulang gething marang liyan. . Laku Budi Utama Pituduh : # 38 Ala lan becik iku dumunung ana awake dhewe. Wewaler : # 37 Aja ngumbar hawa napsu lan aja melik darbeking liyan. mundhak sengsara uripe. jalaran iku bakal nandur cecongkrahan kang ora ana uwisuwise. Pituduh : # 40 Ajining dhiri iku dumunung ana ing lathi lan budi. iku kaya kewan.

Yen ula mung dumunung ana untune ula kang duwe wisa. saya isi saya tumungkul. Pituduh : # 43 Klabang iku wisane ana ing capite. becik ketitik. Pituduh : # 48 Wong mati iku bandhane ora digawa. Pituduh : # 42 Ala ketara. Pituduh : # 46 Sing prasaja. Pituduh : # 44 Rawe-rawe rantas. malang-malang putung. Pituduh : # 47 Ngelmu pari.Pituduh : # 41 Yitna yuwana. percaya marang dhiri pribadi. lena kena. Kalajengking wisane mung ana pucuk buntut (entup). . Nanging yen durjana wisane dumunung ana ing sakujur badan. Pituduh : # 45 Mumpung enom ngudiya laku utama.

Pituduh : # 50 Wong kang ora gelem ngudi kabecikan iku prasasat setan. Pituduh : # 55 Wong kang ora weruh tatakrama udanagara .Pituduh : # 49 Wong iku kudu ngudi kabecikan. Pituduh : # 53 Ngelmu iku kelakone kanthi laku. Pituduh : # 54 Turuten pituture wong tuwa. jalaran kabecikan iku sanguning urip. Pituduh : # 52 Perang tumrap awake dhewe iku pambudidaya murih bisa meper hawa nepsu. ngelmu iku tanpa guna. senajan akeh ngelmune lamun ora ditangkarake lan ora digunakake. Pituduh : # 51 Wong linuwih iku ambeg welasan lan sugih pangapura.

Yen kumpul pandhita kudu bisa ngomongaketembung kang becik. iku padha karo ora bisa ngrasakake rasa nem warna (legi.(unggah-ungguh). jalaran gawe gendra iku sipating dhemit. asin. Wewaler : # 58 Aja panasten lan aja seneng gawe gendra. Wewaler : # 59 Aja seneng yen den alem. lan pait). . senenge karo wong ala. sepet. Yen kumpul karo mitra kudu bisa ngetrapake tembung kang manis kang pedhes. Pituduh : # 57 Wong linuwih iku kudu bisa ngepek ati lan ngepenakake atine liyan. sepet. kecut. aja sengit yen den cacad. pedhes.bisa gawe senenging ati. Yen ana sangareping mungsuh kudu bisa ngatonake kuwasa pangaribawa kaluwihane. Pituduh : # 56 Wong pinter nanging ala tumindake.

Pituduh : # 63 Kang becik iku lamun ngerti anane sesantine ngabdi bebrayan agung : "Ing Ngarsa Asung Tuladha. Kebangsaan Pituduh : # 61 Bangsa iku minangka sarana kuwating nagara. Pituduh : # 64 Negara kita bisa tentrem lamun murah sandhang .Wewaler : # 60 Aja lali piwulang becik. mula aja nglirwakake kabangsanira pribadi supaya antuk kanugrahan adeging bangsa kang "Andana Warih" Pituduh : # 62 Negara iku ora guna lamun ora duwe anggerangger minangka pikukuhing negara kang adhedhasar isi kalbune menungsa salumahing negara kuwi. Ing Madya Amangun Karsa. Tut Wuri Handayani".

amarga yen ora mangkono bisa kadadeyan para kawula ngrebut panguwasaning negara. lan bisa gawe rahayuning sasama. Pituduh : # 66 Para mudha aja ngungkurake ngudi kawruh kang nyata amrih bisa kinarya kuwating nagara. marga para kawula padha seneng nyambut gawe. Pituduh : # 68 Negara kuwat iku marga kawulane seneng uripe . Pituduh : # 65 Wadyabala pamong praja kang seneng marang kawula alit iku dadi senengane para kawula sajroning praja lan bisa gawe kukuh sarta dadi tamenging nagara. ungguling bangsa. Pituduh : # 67 Panguwasa pamonge negara iku kudu bisa gawe tentrem para kawulane.klawan pangan. lan ana panguwasa kang darbe watak "Ber budi bawa laksana”.

Pituduh : # 71 Yen wong becik kang kuwasa. Pituduh : # 69 Lamun sira dadi wadyabala pamonging nagara. Iku bisa njalari wadyabala kang dadi tetungguling prajurit negara kuwi ora sujud maneh lan bisa uga kepingin ngrebut panguwasaning negara. kabeh kang ala didandani lamun kena. Ngelingana yen sejatine isih ana wong kang bisa ngalahake sira ing babakan apa bae.lan disujudi dening liya negara. . ing tembe bakal ndadekake ora kajening awakira ing tengahing bebrayan. Jalaran yen sira wis ora kasinungan panguwasa maneh. Pituduh : # 70 Dene sing mengku nagara ora darbe watak "Ber budi bawa leksana". dene yen ora kena disingkirake mundhak nulari (cuplak andhengandheng). aja sira dhemen kuwasa dhewe.

Pituduh : # 72 Perang iku becik lamun tujuwane nggayuh kamardikaning nagara lan bangsane. lan perang iku ala lamun kanggo njarah rayah darbeking liyan. Mulat sarira hangrasa wani. wajib melu hanggondheli. Kosokbaline yen wong becik kang kuwasa. serik yen lagi ora darbe panguwasa. kang ala iku diarani becik. kang becik iku kang ditindakake. Pituduh : # 74 Wajibing warganing nagara iku kudu bisa rumangsa melu handarbeni. Wewaler : # 76 Aja mung kepingin menange dhewe kang bisa . jalaran kuwi-kuwi ana bebendhune dhewe-dhewe. Pituduh : # 73 Wong ala yen bisa kuwasa. Wewaler : # 75 Aja seneng yen lagi darbe panguwasa.

Ngabektiya marang wong tuwa. kuwi sejatine dudu panutane putra wayah. kalebu janma linuwih. Pituduh : # 80 Sapa sing seneng urip tetanggan. Tangga iku perlu dicedaki nanging aja ditresnani. Pituduh : # 78 Sing sapa lali marang wong tuwane presasat lali marang Pangerane. kudu seneng rerembugan njaga katentreman lahir batin. unggahungguh) lan tata krama.marekake crahing nagaralan bangsa. Pituduh : # 79 Wong tuwa kang ora ngudi kabecikan sarta ora ngerti marang udanagara (trapsila. Pituduh : # 81 . Kakaluwargaan Pituduh : # 77 Bapa biyung iku minangka lantaran urip ing ngalam donya.

.Paribasane tangga iku padha karo bapa biyung. Pituduh : # 82 Tangga kang ora becik atine aja dicedhaki nanging aja dimungsuhi. Pituduh : # 85 Anak iku minangka terusane wong tuwa. Pituduh : # 86 Tresna marang mantu iku padha bae tresna marang putra. ora ana katresnan kang ngluwihi katresnane wong tuwa marang anak. (Unenunen kanggo nggambarakekasetyane marang kulawarga). Pituduh : # 83 Sadumuk bathuk sanyari bumi ditoh pati. (Unen-unen kanggo nggambarake bektine anak marang wong tuwane). jalaran putu iku wohing katresnane putra lan mantu. Pituduh : # 84 Mikul dhuwur mendhem jero.

aruming jeneng ngambar-ambar salumahing bumi (dialembana). Swara kang krungu nganti sayojana. Wewaler : # 90 Aja gampang nyepatani anak nganggo tembung kang ora prayoga. jalaran sepatane wong tuwa bisa numusi sarta bisa ngilangake rasa bektine anak marang wong tuwane. senajan ayu utawa bagus.Pituduh : # 87 Sayojana iku dohe sepuluh ewu dhepa. Wewaler : # 91 Aja menehi jeneng marang anak sing kurang . Wewaler : # 89 Aja ngaku wong tuwa lamun wong tuwamu katon sugih lan dhuwur drajade. jalaran pangkat lan bandhane wong tuwamu iku mau bisa sirna sadurunge sira warisi. Pituduh : # 88 Golek jodho aja mung mburu endahing warna.

uga ora mikirake kahanan batin. Dene bandha kang ora resik iku bandha colongan utawa saka nemu duweking liyan kang kawruhan sing duwe. Kadonyan Pituduh : # 92 Bandha kang resik iku bandha kang saka nyambut karya lan saka pametu sejene kang ora ngrusakake liyan. Pituduh : # 94 Golek bandha iku samadya bae. Pituduh : # 93 Kadonyan kang ala iku ateges mung ngangsaangsa golek bandha donya ora mikirake kiwa tengene. Pituduh : # 95 Bandha iku anane mung aneng donya. udinen katentreman njaba njero. mula yen mati ora digawa. jalaran jeneng sing disandhang anak bakale kagawa nganti delahan (akherat). Pituduh : # 96 .pantes.

Pituduh : # 100 Dhek jaman kuna perang iku rebutan bandha. lan mboyong putri. Sing sapa ngegungake bandhane.Wong golek kemakmuran iku ora kalebu ngoyak kadonyan. jalaran kasugihan iku ing samangsa-mangsa bisa gawe cilaka. wirang lamun ana owahing jaman. Pituduh : # 97 Bandha iku gawe mulya lan uga gawe cilaka. Nanging jaman iku ilang bareng wis ngerti menawa wanita boyongan mau bisa gawe ringkihing nagara. Gawe mulya lamun saka barang kang becik. Pituduh : # 98 Wong urip aja tansah kepingin bandha bae. gawe cilaka lamun saka barang kang ala. Pituduh : # 99 Sing sapa tansah ngegungake pangkate. negara. wirang lamun sima bandhane. .

Wewaler : # 104 Aja seneng marang wong kang nguja hawa napsu marga akeh bandhane. Wewaler : # 103 Aja seneng mamerake bandha lan ngegungake pangkat. Jalaran bandha mau bisa gawe cilaka amarga durung mesthi bandha kang resik. marga rebutan rajabrana lan wanita iku bisa gawe congkrahing para sujana lan gawe nisthaning ati. Pituduh : # 105   Ing samubarang gawe aja sok wani mesthekake. jalaran bisa mlesedake awak dhewe.Wewaler : # 101 Bandha iku perlu nanging aja diumuk-umukake. sebab bandha bisa lunga. drajad lan pangkat iku perlu. aja dipamerpamerake. drajad / pangkat bisa oncat. awit akeh lelakon kang akeh banget sambekalane . Wewaler : # 102 Aja melik darbeking liyan.

  Pituduh : # 106   Sabar iku ingaran mustikaning laku. nanging ora ateges gampang pepes kentekan pengarep-arep. jumbuh karo unine bebasan : "Sabar iku kuncining swarga". "Menawa manungsa iku pancen wajib ihtiyar.sing ora bisa dinuga tumibane. awit temahane mung bakal murihake bilahi. ateges marganing kamulyan. Sabar. Suwalike malah kebak pengarep-arep lan kuwawa nampani apa bae kang gumelar ing salumahe jagad iki. Jer kaya unine pepenget. prayoga aja diblakakake wong liya. lire momot kuwat nandhang sakehing coba lan pandadaraning ngaurip. Saupama nyumurupa. Mula ora samesthine yen manungsa iku nyumurupi babbab sing durung kelakon.   Pituduh : # 107   Kahanan donya iki ora langgeng. nanging pepesthene dumunung ing astane Pangeran Kang Maha Wikan". tansah owah .

Yen sira kebeneran katunggonan bandha lan kasinungan pangkat. tansah ngendelake panguwasane tumindak degsura marang sapadhapadha. munggahe ngreksa hayuning jagad. Elinga yen bandha iku gampang ilang (sirna). Pangkat sawayah-wayah bisa oncat.   Pituduh : # 109   Aja sok ngendel-endelake samubarang kaluwihanmu.gingsir. Awit elinga yen tumindak kaya mangkono mau kejaba bisa ngilangi watak jubriya uga mletikake rasa rumangsa yen wong dilairake marang sapadha-padhane titah.   Pituduh : # 108   Saiba becike samangsa wong kang lagi kasinungan kabegjan lan nampa kabungahan iku tansah eling gedhe ngucap syukur marang Kang Peparing. apa maneh mamerake kasugihan lan kapinteranmu. Yen anggonmu ngongasake . mbengkas kasangsaran. aja banjur rumangsa "Sapa sira sapa ingsun".

wengis satindak lakune (polahe). Sing kapisan nuduhake watak ngediredirake. rumangsa dosa samangsa gawe kapitunane liyan. yen nggayuh pepenginan ora maelu laku dudu. nanging surasane jebul kaya bumi karo langit. Dene sing kapindho pakartine tansah kebak welas asih. ewa semono yen wis ketrajang ing taiyeng ya bakal entek . dhonge pakarti kaya mangkono iku ngengon awakmu dadi ora aji. iku yen ditulis genah mung diwolakwalik bae. Pari kang mentes mesthi tumelung.   Pituduh : # 110   "Rumangsa sarwa duwe" lan "Sarwa duwe rumangsa". wicaksana ing saben laku. kang ndongak mracihnani yen kothong tanpa isi.dhiri mau mung winates ing lathi tanpa bukti.   Pituduh : # 111   Nadyan wesi iku kanyatane atos. samubarang pakarti nistha ditrajang wani. Luwih prayoga turuten pralampitane tanduran pari.

Wusanane pepes atine kentekan pengarep-arep. saengga kelangan greget lan lumuh makarya.   Pituduh : # 113   . Dene yen ora ana paedahe luwih becik aja kok kojah amrih ora nandhang piduwung. Semono uga tumraping wong kang kataman rasa meri. Lire pikiren luwih dhisik klawan mateng apa kang bakal sira wetokake iku ora malah gawe kuceming awakmu dhewe.gripis. Tansah jaganen sakehing samubarang kang nedya sira lebokake ing tutuk. Kulinakna mikir luwih dhisik samubarang kang arep sira wetokake saka tutuk. tansah elinga rong prakara iki : 1. 2. atine mbaka sethithik uga bakal gripis. nglarani atining liyan apa ora.   Pituduh : # 112   Yen sira sacara badaniyah lan rohaniyah tetep kepingin bagas kuwarasan. dithinthing luwih dhisik apa bakal gawe rusaking raga apa ora. awit rumangsa yen awake tansah apes.

kasugihan.   Pituduh : # 114   Ngombe lan memangan yen tanpa taker lan tanpa pilih-pilih iku pancen bisa nekakake bilahi. nanging wong iku yen wis tinakdir tekan janjine utawa ajale. Iki maneh peling kita. Mula nyandhet ubaling kepinginan ngombe lan memangan kang kaya mengkono mau wis ateges sawijining pamarsudi nyegah karusakaning jiwa lan raga. Apa maneh sing mung wujud barang sampiran kayadene drajad semat lan pangkat. Mula saka iku aja kibir.   Pituduh : # 115   . Wondene sranane kang prayoga yaiku pasa sing mengku ancas pupur sadurunge benjut nyingkiri sadurunge bilahi. jubriya lan aja sok dumeh. mangsa bakal wurunga.Digendhongana dikuncenana kayangapa. kaluhuran. yen kita manungsa mono ing atase badan lan umure dhewe ora kuwasa. Awit isih ana panguwasa liya (Gusti Allah) kang luwih kuwasa. lan kalungguhan.

yaiku sapa kang wis tementemen mantep pangidhepe marang Gusti Kang Murbeng Dumadi. gedhene ngrasa owet ing kalane wohing panggawene mitunani awake dhewe.   Pituduh : # 117   . kabeh-kabeh amung akarana Allah. Ora cilik ati.liyan. nanging bisa gawe raharjane sesamaning dumadi. Kosokbaline wong kang nindakake pangibadah nanging isi ndarbeni pepinginan supaya diweruhana lan digawokana dening Allah. Pituduh : # 116   Kang kinaran janma kang wis kadunungan cipta kang wening iku. Wong kang kaya mangkono mau samangsa nindakake pakarti apa ta apa tansah linambaran ati kang sarwa tepa tulus. iku pratandha yen pangidhepe lan pangibadahe durung akarana Allah.Kamulyan lan kanikmataning urip wong-wong kang sugih dituku mawa tangising rakyat kang mlarat.

Aran isih begja yen ora banjur dadi wong jubriya seneng nyepelekake marang sesamaning dumadi. ing adat wong mau banjur dadi kethul kawaspadane marang kaluhuran lan keagungane Kang Murbeng Dumadi. Uga ana sawenehing wong . nanging mligiya nindakake panembah mung saka niyat manembah. nanging wong mau sajak lali yen Gusti Allah mono Maha Welas lan Maha Asih. Awit Gusti Allah iku adil lan Maha Wuninga saengga ora bakal peparing marang wong kang ora pantes nampa ganjaran.   Pituduh : # 118   Ana sawenehing wong kang duwe penganggap menawa nyenyuwun sihing Allah iku ora ana gawene. Awit wong kang nyenyadhong sihing Pangeran sarana laku panembah kathik banjur nyata kaleksanan panyuwune.Pambudidayanira manembah marang Pangeran iku prayogane aja sira anggo sarana ngalab tumuruning peparinge.

bakal sirna. adate tuwuh osiking atine yen Pangeran iku ana malah banjur disesuwuni. Mangkono uga ana bedane yen kita kepingin nanem wiji kautaman. Klawan mangkono sabarang kang maune rinasa rekasa lan abot. Nanging yen wong mau nandhang reribed lan nalare wis pantog. lawas-lawas banjur bisa ngeningake ciptane ing wayah bengi uga. lan sangsaya lawas maneh bisa ngeningake cipta ing wayah apa bae lan ing ngendiya bae. Nanging sabarang pratingkah iku bisa dadi pakulinan manawa katindakake kanthi ajeg. sarana panglantih kang tumemen lan ora bosen.   Pituduh : # 120   . presasat uga ora precaya marang anane dhewe. dene nganti awake lair ana ing donya. iya kudu kita gladhi tanpa bosen.   Pituduh : # 119   Wong kang kulina ngeningake ciptane kang resik ing wayah esuk.kang ora precaya marang anane Gusti Allah.

kita bakal nyipati saperangane gelaring alam. apa sing kaya mangkono mau ora ngosikake kita tumrap kaluhuraning Kang Maha Agung kang wus mranata sakabehing mau ?   Pituduh : # 121   Tumraping wong mursid yen pinuju kambah ing prihatin. abyoring langit kang sumilak sinebaran lintang-lintang pating krelip. gedhe cilik kaya wis sengadi tinata panggonane. Parandene ora bakal koncadan ing pangareparep. nolah-noleh ngiwa nengen wis ora ana pitulungan maneh kang bisa diarep-arep tekane. angin sumilir ngobahake kekayonan lan gegodhongan kang ngandhut aruming gandane kekembangan. Awit wis mangerti menawa tambane prihatin kang ampuh iku ora liya kejaba : sabar.Yen pinuju wayah bengi langite terang banjur tumengaa ing tawang. Nanging luwih saka iku. Sing kaya mangkono sayekti bisa nuwuhake rasa pangrasa tentrem ing ati kita. .

kajaba amrih bagas kuwarasan uga katon apik lan ngresepake. sing wingi ana ngisor dene sesuk gilir gumanti bakal ngerehake. Wong kang nduweni sesipatan kaya mangkono mau prayoga enggal ngelingana menawa laku jantraning jagad mono wis kinodrat cakra mangilingan. Marga sendhenan kaluwihane.   Pituduh : # 122   Ala-alaning kelakuwane wong ora kaya kang sinung watak "Sapa sira sapa ingsun". embuh karosan.Sabar lan tawakal nyenyuwun kanthi tementemening ati marang kamurahaning Kang Maha Kuwasa kang ngregem sakabehing mobahmosiking jagad saisine. Iki pakulinan kang .   Pituduh : # 123   Saben dina kita ajeg reresik badan lan penganggo. seneng tumindak sawenangwenang marang kalahane kang wis tita ora bakal kumawani mancahi gedhene nganti wani mbandakalani kekarepane. embuh kekuwasaane.

kebatinan kang luhur iya kudu bisa ngujudi pakarti kang luhur uga. nanging dadi watake wong kang lumuh tumandang gawe lan cupet nalare. Lire. . Sebab yen badan wadhag kang kena ing rusak iku kita gemateni. Luhuring kebatinan kudu tansah jumbuh lan laras karo ajuning kawruh lair.   Pituduh : # 125   Saka kayungyuning manungsa marang bandha. geneya jiwa kita kang asipat langgeng malah kita lirwakake pangupakarane ?   Pituduh : # 124   Sumendhe ing takdir iku dudu sipate wong kang seneng ulah luhuring kebatinan.apik. nanging luwih prayoga maneh yen jroning ati banjur katuwuhan osik : apa saben dina kita uga reresik lan ngupakara batin lan jiwa kita amrih sangsaya apik lan sangsaya resik saka sakehing rereged saka anane cacad-cacad lan panggodha. kang bisa njunjung lan mulyakake drajading nusa lan bangsane.

nglalekake jejering kamangnungsan. bisowa tansah ngelingi marang jantraning kahanan. Sakehing tandang ora becik kelakone yen ora mapan. wondene ngelmu iku tinemu ing laku lan tandang.janji pikolehe manut dalan kang bener lan dipigunakake minangka prabot prenataning jagad. Uripe prasasat kaesok kabeh ana ing kono. jalaran yen mapan mesthi cepak waspadane. Ing jagad pancen ora ana wewaler wong nglumpukake bandha rajabrana. Lire. bebasane kaya lelawuhan tanpa uyah.semat lan drajad anggone migunakake nganti kerep nglirwakake kautaman. Dene waspada mono sirikane mala lan adoh saka . Ora ngelingi kepriye wusananing dumadi. Wong kang tandang tanduke mapan. angel kepepete. sepa tan mirasa. jalaran ngelmu mono pancen sangune ngaurip. Gegayuhan bisane kasembadan kudu sinartan ngelmu. Pituduh : # 126   Urip tanpa gegayuhan luhur.

lan tingkah lakune kang ora nate gelem kalah. sapa kang arep mbecikake alam donya iku. Elinga. tutur wicara.   Pituduh : # 127   Sakabehing tumindak iku panimbange manut kawusanane. Lire. Sabarang tindak-tanduke kepingin unggul lan mamerake kaluwihane. sabarang kang bakal dilakoni lan ditindakake iku luwih dhisik thinthingana lan pilah-pilahna ala becike kanthi weninge nalar/pikir. kudu mbecikake awake dhewe luwih dhisik. tumindake kanthi duga lan prayoga. Mula murih bisane sampurna. sabarang patrap mau upamakna tumrap awake dhewe.bebendhu. ora angger kaluwihan bisa kanggo ngadhepi bebaya lan ngentas saka papan cintraka.   Pituduh : # 128   Ciri-cirine jiwa kang isih kothong mono bisa dititik saka ulat praupan. ilangna pangiraira tumrap awake liyan kang durung disumurupi. . sarta mawa tepa tuladha. Yen wis.

awit nerak dhasar-dhasar bebener lan kasucian.   Pituduh : # 130   Sapa kang bisa nelukake mungsuh-mungsuhe. Ananging sapa kang bisa nelukake awake dhewe.   Pituduh : # 131   . nadyan tumetes mbaka satetes. kena diumpamakake kayadene wedhak pupur sing nempel ing njaban kulit bae.   Pituduh : # 129   Saben tumindak sejangkah ngilowa marang kinclong-kinclonge banyu samudra sing suthik kanggonan sangkrah. Saben makarya sapecak. ditindakake kanthi ajeg keconggah mbolongake watu sing atose ngluwihi waja. tuladhanen pakartine banyu tritisan.Kaluwihan kang tanpa dilandhesi kautaman. jalaran sakehe uwuh mesthi disingkirake minggir. dheweke diarani kuwat. ora bisa tahan suwe lan gampang luntur marga saka pakartine dhewe. iya dheweke iku kang luwih kuwat maneh.

mesthi bakal nemu akeh rubeda. dilawan dening nasib. wusanane dadi nekat nuruti pokal kang nerak bebener. Urip nikmat tanpa angin prahara padha karo segara kang mati.   Pituduh : # 132   Sapa kang nganggep apa bae gampang.Samangsa lagi ngadhepi urip rekasa prayogane adhepana klawan esem gumuyu. Awit iku wus wujud senjata kang bisa gawe enthenging sanggan lan bakal numusi muluring pikir. tinimbang diugung. iya kuwi kang arang netepi. Aku luwih seneng ditendhang. Nanging yen penandhangmu mau tansah kok adhepi kanthi ulat kang suntrut adhakane kowe bakal kentekan pikir kang wening. Sapa kang gampang janji.   Pituduh : # 133   Urip tegese mbudidaya ngetog tenaga (berjuwang).   Pituduh : # 134   Laku jujur kuwi padha karo dhuwit kang bisa .

Pituduh : # 136   Wong kang kinaranan berbudi iku.   Pituduh : # 135   Kang becik lan ala. apamaneh wong sing mati amarga kaliren.   Pituduh : # 138   Kang waspada marang awakmu dhewe jalaran . Buktine ora sethithik wong sing mati merga kewaregen. Nanging pancen angel golek-golekane wong sing kaya mangkono iku. kabeh mesthi nampa pikoleh. yakuwi wong sing rumangsa tambah kasiksa yen nyumurupi sapepadhane nandhang papa lan kasangsaran.   Pituduh : # 137   Manungsa kuwi dadine becik miwiti saka njero menjaba.laku ing ngendi bae. kadhang-kadhang alon. Runtuhe rasa welase adate banjur sinusul sarana cucule prabeya lan barang darbeke. senajanta kadhang-kadhang nampane cepet.

saka rasa melik munggah dadi nafsu. Saka Rasa Dhemen banjur kathukulan rasa melik. kawruhe sumimpen ana ing ati wening.   Pituduh : # 140   Wong juweh. Wetune ora sarana lambe. katut samirana mrana-mrene.   Pituduh : # 139   Manungsa kang mung ngelingi marang pakartine pancadriyane mono bakal tansah kasinungan rasa dhemen utawa sengsem.iya awakmu dhewe kuwi kang mujudake mungsuhmu kang paling gedhe. mili amber ing kertas putih. Beda karo wong meneng. nanging katampanan ing pucuking pen. kawruhe tumempel ing lambe.   Pituduh : # 141   Amrih urip kita tansah nemoni rahayu. aja . saka nafsu banjur nasar pakartine lan sirna bebudene sing wekasane tumiba ing papa. rinasakake ing wong sajagad. kumrecek ngebaki ing pasamuwan. nandhang kasangsaran.

  Pituduh : # 142   Kawruh lan "Ilmu pengetahuan" iku mung bisa digayuh lan dikuwasani kanthi laku kang laras karo apa kang diwulangake. ajaran teorine kudu bisa dicakake lan ditrapkake kanggo karahayoning bebrayan. muga pinaringan nugraha bisa ndarbeni ati kang wening lan jiwa kang utama. Lire. Wondene lakune mono kudu sinartan tekad kang gilig lan kekarepan .kendhat nggegulang nandur cipta utama sajroning ati sanubari kita sinartan panyuwunan kang mantheng marang Gusti Kang Maha Welas lan Maha Asih. Sok ngonowa yen ta sawise nandhang apes lan lali banjur gumregah maneh pangudine apa dene ora kendhat ing panglantihe mantepa ing keyakinanyen Gusti Allah ora bakal ora ngudaneni panyuwun kita. Pancen ora gampang wong ngudi bisane kasinungan cipta utama ngelingimenawa manungsa mono mula wis keserenan sipat apes lan lali.

Awit klawan mengkono ing tembe kowe ora bakal gampang disepelekake dening bawahanmu. Lan kang utama yaiku kowe nuli bisa madeg dadi pemimpin kang bisa . nanging yen wis menep. Semono uga tumrap pepinginan utawagegayuhan yen diudi nganti katog lan menep ing tembe uga bakal kasinungan sifat bening.   Pituduh : # 143   Banyu iku bisaning bening yen wis menep.   Pituduh : # 144   Yen kepingin nglungguhi pangkat kang dhuwur luwih prayoga yen dikawiti saka kalungguhan kang endhek dhewe. Sanadyan maune buthek. nadyan pepinginan lan panggayu bisa kaleksanan klawan tumuli.kang tulus lan mantep kinanthenan kateguhaning iman. ewasemono yen ditlateni suwening suwe uga bakal kasembadan. kanggo ngadhepi sakehing panggodha sarta nyingkiri sikep laku kang sarwa dudu. iya banjur bening. Lire.

anane mung sarwa kebak rasa tepa salira. sayekti malah dadi pamecut kang becik kanggo luwih maju.   Pituduh : # 145   Ginubel dening rasa "Tansah kurang marem" marang asiling pakaryan utawa jejibahan kang diayahi. sauger ora ngangsa-angsa. mbesuk yen wis tumekaning janjine ora kena ora. Mula aja banget nggonira katrem marang kadonyan. badan wadhag lan sabarang kalir kang kita darbeni iki bakal kita tinggalake kabeh. ora ana kang kita gawa menyang alam kalanggengan. ora beda kayadene reridhu sing esthine mung tansah rinasa kayadene pasiksane ngaurip. Nanging yen rasa tansah kurang marem mau ngenani wuwuhing donya-brana.nglungguhi ing kawicaksanan. Pituduh : # 146   Elinga. sapa kang tansah ngegulegulake marang donyabranane lan gandrung . adoh saka watak degsura. Apa maneh.

wong kang lagi kabombong ing donya . Yen lulus saka pandadaran bisa dadi manungsa kang kajaba gedhe sih kadarmane uga wicaksana lair batine.   Pituduh : # 148   Abot-aboting coba tumraping ngaurip iku malah ora kaya wong kang lagi kebyukan sihing Gusti Allah.  Pituduh : # 147   Batine wong kang bisa ndarbeni ati nriman iku tansah ayem lan tentrem. Nriman ora teges wis marem apa anane. esthine ora bakal bisa nemokake kahanan kang bisa gawe langgenging kasenengan lan katentremaning ati.marang pepinginan kang ora langgeng. nanging suwalike kepara malah sungkan meneng. Mung bae ora grusa-grusu kaya tumindake wong kang nduweni sipat ngangsa-angsa kaya ora gelem ngakoni karang anane pandum. Nanging yen ta ora teguh imane. marga satingkah laku tansah linambaran keyakinan kang kandel marang kadar peparinge Pangeran.

Kejaba lali marang sangkan parane uga lali yen sakehing drajat lan semat dalasan tekan nyawane dhewe pisan iku mung lugu barang titipan kang sawayah-wayah bisa dipundhut bali dening Kang Kagungan.   Pituduh : # 149   Ambudidayaa ing bandha manut sakatoging tenaga nanging aja lali kinanthenan tekad lan sedya yen saperangan bakal kita tanjakake kanggo nindakake pangibadah. Suwalike. dene laku ngibadah iku kang bisa dadi sarana nggampangake manungsa tumekane marang ing lawang mau kanthi rasa pangrasa tobat lan sumarah.arta lan keladuk rumangsa sarwa kuwagang mbendung segara njugrugake gunung mau istingarah bakal koncatan kawaspadane. jiwa raga kang ora kanggo tobat nalangsa ing Gusti Allah iku ora beda kaya anggane bandha kang ora dijakati lan ora ditanjakake kanggo penggawe . Elinga yen pati iku lawanging akherat.

iku kepara nuduhake pratandha yen dheweke iku sejatine wong kang tuna ing rasa welas asih lan miskin ing kawruh.   Pituduh : # 151   Kita manungsa iki ora kena tansah ngantu-antu tekane wektu kang becik. Yen ing nalika sugih.kabecikan. jer wektu kang becik iku sejatine kudu kita dhewe sing gawe. suprih sira tetep bagas kuwarasan kanthi sesirik prakara-prakara kang mbiyen nyebabake lara. Dene dina kang pungkasan iku kang mutusake sakabehing wektu . elinga yen nalika kena inglara. Kita kudu tansah eling yen sabarang tingkah lan tanduk kita ing dina kang siji iku nggawa keputusan tumrap dina sijine. elinga yen kena ing pekir. Lekas sing kaya mengkono mau kanggo ngawekani amrih sira ora gampang kadunungan pikiran seneng pamer lan sesongaran.   Pituduh : # 150   Yen sira pinuju nandhang bagas kuwarasan. Kawruhana.

  Pituduh : # 153   Wong kang lagi kasinungan kabegjan lan kamulyan iku dibisa marsudi amrih langgeng. aja banjur kalimput watak jubriya lan sembrana sing sisip sembire bisa kejlungup tiba ing kasangsaran.lan dina-dina kang wis kapungkur. Mula sadurunge kita tumapak marang dina pungkasaning urip.   Pituduh : # 152   Wong nandhang lara mono akeh sing merga anggone ngombe lan memangan kliwat taker lan tanpa pilih-pilih.   Pituduh : # 154   . dibisa marsudi nyuda nuruti kecaping lidhah sarana nglakoni pasa kang mengku ancas nyingkiri sadurunge katamaning bilahi. Yen wis mangkono mung rasa getun lan piduwung sing kari ing pamburine. dipadha bisa nglungguhi marang jejering urip manungsa. Mula kanggo nyandhet ubaling hawa marang bab sakarone mau.

Sing sapa temen salawase. Sing sapa bisa eling sedina sepisan bae. Yen diumbar ngrebda bakal gawe "Bencana lan kasangsaran”. kabeh pangajabe bakal kecandhak. saengga sabarang kekarepane bakal ginayuh. yen tapaning nyawa mung eling. adate barang kang sinedya bakal ana.Hawa napsu lan watak angkara iku sawutuhe manjing ing dhiri pribadine dhewe-dhewe. tulus eklas aweh pangapura marang sapadha-padha sing gawe kaluputan. Pituduh : # 156   Wong iku yen lagi nandhang lara lagi bisa ngrasakake sepira mungguh begjane wong kang . Dene kang aran sejatining katemenan iku sakabehing pakarti kang ditindakake klawan madep mantep tanpa mandheg-mangu lan tolah-toleh. Suwalike yen bab mau bisa dikendhaleni bakal njilma dadi watak "Sabar lan prasaja".   Pituduh : # 155   Tapaning ati iku mung temen.

ya kang ngenani uber ingering alam. murih akeha swara kang .kanugrahan awak kang tansah kuwarasan. supaya linarasna kanthi lantiping panggraita. Nanging suwalike. perlune supaya akeha kang dideleng. ilat. yaiku wujud awak kang bagas kuwarasan. lan owah gingsiring jaman. weteng) kang sejatine ngajak marang rusaking raga. wong sing awake seger waras lumrahe lali rekasane wong lara. lan telih (wadhuk.   Pituduh : # 157   Manungsa pinaringan dening Pangeran peranganing awak kangkalarasake karo gumelaring bebrayan. sangsaya cedhak anggone ngumbar hawa nuruti pepinginane mripat. Sangsaya adoh kelingane. ala beciking kahanan. Pinaringan kuping loro. Pinaringan mripat loro. Lire. Mula prayogane tansah elinga perihing lara kanthi nggemateni kanikmatan kang wis diparingake dening Gusti Allah tan kena kinayangapa ajine.

"   Pituduh : # 159   Brangating ati sabisa-bisa kendhalenana. Kayadene nyirep geni sarana lenga. Napsu . Nanging jeneng wong kang nistha sapa kang ninggalake bab akherat marga mung golek donya brana tanpa waspada marang pungkasaning dumadi. pilihen kang murakabi kanggo bebrayan agung. nuli kathinthingana lan kasaringa kanthi lungiding panyipta lan alapen kang aweh pakoleh.dirungokake.   Pituduh : # 158   Pancen ora ana wewaler ing jagad iki tumraping wong kang nglumpukake donya brana. supaya akehe kang ditandhangi. Nabi Muhammad wus paring sabda : "Ora prayoga ninggalake kadonyan marga nglakoni akherat. sikil loro. nanging kita kudu tansah eling yen donya brana mono dudu panggonane kalanggengan. aja diububi nganti muntab dadi ubaling nepsu. Pinaringan tangan loro.

jalaran kejaba bisa . Yen bisa kaya mangkono karan wong wicaksana. Mula ditansah waspada. Wusanane nandhang kapitunan lan kena ing apus. Pirang-pirang kehe wong kaselak percaya rembug pangiming-iming ora pinikir bakal kedadeyane ing tembe. Elinge ati lan meneping pikir bakal numusi mulure budi kang tundhone bisa dadi panyirep sakehing pakartining setan.   Pituduh : # 160   Wong kang ringkih iman lan batine bakal gampang dadi jujugane durjana apus-apus kang pating slier golek mangsan.   Pituduh : # 161   Samangsa-mangsa thukul pletiking pikir kang kasarung dening ubaling nafsu ala. aja lirwa ing kaprayitnan. lan ati kang eling. yogyane sumenekna sauntara.amarah mono isih tetep bakal tansah mbebedhag selawase yen ta ora kinanthenan pikiran kang menep.

kang kapindho merga saka pokale dhewe.ngleremake ati kanthi meneping pikirmu uga bakal keconggah nyirep ubaling nafsumu mau.   Pituduh : # 163   Yen sira urip ing alam donya iki rumangsa nampa pandum kesethithiken iku wis dadi pepesthene uripmu. Pamurinamu prayoga lipuren sarana mawas lelabuhanmu dhewe. Kapisan saka kaluputane dhewe. jer lelabuhan ing alam . Wusana rahayu kang tinemu merga bisa sumingkir saka memala kang teka arep ngreridhu awakmu.   Pituduh : # 162   Wong kang sengsara uripe jalaran ana rong warna. dene sing kang kapindho paribasane tanem tuwuh kang tansah diapek asile nganti ora kober thukul godhonge. ora perlu mbok murinani. Sing kapisan iku paribasane tanem tuwuh kang tansah kodanan lan kepanasan ora diopeni.

gedhene nganti maoni lan nglairake panacad. Awit panacad bisa nggugah kita nglempengake laku. Memayu Hayuning Budi Lan Tekad Pituduh : # 164   Yen gelem nalusuri sejatine ora sethithik piwulang lan pitutur becik kang malah kita tampa saka wong-wong gawane nacad lan ora dhemen marang kita. aja kesusu ngatonake rasa sengitmu. Awit kawruhana yen pikirane manungsa iku tansah mobah-mosik lan molakmalik. dene pangalembana kepara bisa nyebabake wong kerep dadi lali.   Pituduh : # 165   Manawa kowe durung mangerteni marang bab kang kok anggep ora becik. katimbang mitra katruh raket kang tansah ngalembana. Apa kang kok kira ala lan kok gethingi iku ing tembe mburi bisa malih kok senengi. kepara malah bisa dadi gantungane uripmu.   .donya mono dadi trajuning akeh sethithike pandummu.

pamrih sing kaya mangkono mesthi katekane.   Pituduh : # 167   Tembung kang prayoga kang kelair mung marga kadereng dening dayaning hawa napsu iku pancen sakala iku bisa aweh rasa pemarem. Yen sing diajak nyatur wong kemplo.Pituduh : # 166   Karepe wong nyatur alaning liyan iku beteke mung arep nuduhake becike awake dhewe. Nanging sawise iku bakal aweh rasa getun lan panutuh marang dhiri pribadine dhewe kang satemah tansah bisa ngrubeda marang katen tremaning pikir lan ati.   . Guneman sethithik naging memikir akeh iku kang tumrape manungsa bisa aweh katentreman lan krasa marem kang gedhe dhewe. Nanging tumraping wong mursid : "Wong kang ngumbah rereged ing awake sarana migunakake banyu peceren malah saya nuduhake blentonge pambegane".

wusanane dadi lumuh ing gawe lan wedi ing kakewuh (wedi kangelan). kahanan uriping manungsa iku uga ora bisa uwal saka bungah lan susah. tanpa tumandang lan makarya minangka srana panebuse. wohe ya ora beda kaya dene ing pangimpen. yaiku makarti kang sinartan kepercayaan lan keyakinan menawa apa kang sinedya mesthi dadi. Awit kasusahan iku sok . Yen kita mung kandheg ing gagasan lan kukuhing karep bae.Pituduh : # 168   Siji-sijining dalan amrih kaleksananing gegayuhan. Cilakane maneh. yen selagine nganggit-anggit mau wis kaselak ngrasakake kanikmatane ing pangangen-angen. Kang perlu dicilengi ing kene yaiku aja kaselak kebacut kerem kalimput ing kabungahan lan aja kaselak gampang angles yen lagi kapinujon apes.   Pituduh : # 169   Ora beda karo rob lan suruding segara.

. Ora eling yen sejatining urip ing donya iku ora ngupaya rajabrana bae. sauger insyap marang dhirine lan ora mupus. Mula tansah ngugemana sebuting pitutur : "Sabegja-begjane kang lali nganti kelu penggawe sasar. isih begja kang panggah eling lan waspada tetep ing panggawe utama". melu-melu tumindhak nistha. Sapa kang santosa ora bakal tumindak sasar. apadene tansah percaya marang Kang Kagungan Panguwaos. aja sira malah rumangsa pinter. nanging tetep tumindak utama.malah bisa ngentas kita saka kaluputan lan kabodhowan.   Pituduh : # 171   Yen sira kasinungan ngelmu kang marakake akeh wong seneng. presasat tapa ing satengahing coba. akeh wong kang padha kalimput.   Pituduh : # 170   Menangi jaman rebutan rajabrana. nanging uga mangesthi kamulyan ing tembe. Urip ing satengahing godha rencana.

satemah mung dadi leletheg kang luwih aji uwuh. sakehing cara ditempuh. Ora maelu senadyan nganti mentala gawe sangsarane mitra karuh.jalaran menawa Gusti Allah mundhut bali ngelmu kang marakake sira kaloka mau. Pituduh : # 174   Ora ana critane wong kejungkel iku marga . gampang lirwa ing kaprayitnan.   Pituduh : # 173   Ilat kuwi sawijining pedhang kang landhep. sira banjur kaya wong seje (owah). adhakane banjur ngangsa-angsa kegedhen panjangka. lan gampang kapilulu ing pakarti dudu.   Pituduh : # 172   Sapa kang katrem merga lagi pinaringan kekuwasaan iku sejatine malah dadi sumbering dununging wong lali. Kanggo nggayuh panjangkane. malah bisa "Aji godhong jati aking". kang bisa mateni senajan tanpa ngetokake getih. Awit yen lagi kuwasa.

  Pituduh : # 176   Dereng nedya pamer utawa riya iku terkadhang . Bab mau aweh pituduh supaya kita aja nyepelekake marang barang sing katone sepele ora mingsra. Uripe kepara luwih sangsara katimbang wong kesrakat. kang batine tansahora narimakake marang adiling Kang Murbeng Dumadi. naging sejatine kepara malah gampang dadi dhadhakane wong njungkel njempalik tiba ing papa.kesandhung watu gedhe.  Pituduh : # 175   Wong sugih sing lumuh kelangan bandhane nadyan kanggo keperluwane dhewe iku ora liya sababe marga tansah kuwatir yen dheweke tiba ing kemlaratan. Yen tatuwa ya marga saka watu krikil-krikil sing lancip-lancip. sing mesthi merga kesandhung watu sing cilik. Nanging ora ngertiya yen dheweke ing wektu iku sejatine wis padha karo wong mlarat.

utawa ngedheng. Becik kita singkiri. Dene kang kinaran dereng utawa nafsu seneng pamer kang gampang dineleng lan sineksen dening wong liya iku aran riya kang pratela (cetha). Luwih-luwih yen lagi kapinuju ana ing papan kang sepi. yen Gusti Allah iku tansah ngudaneni. arang kang disumurupi wong liya. Mula prayoga kita tansah waspada ngendhaleni dhiri. Sok ngonowa elinga. Awit saka samubarang kang ora becik kang dilakoni wong bodho dening para ahli budi banjur kari ngemohi lan dadi pandoming urip kang perlu disiriki lan disingkiri. Suwalike wong bodho sungkan .   Pituduh : # 177   Kabeh salakune (tumindake) wong bodho iku esthine nggawe hikmah lan piwulang becik tumraping wong kang ahli budi. Wondene dereng sajroning laku panembah.muncule dadakan kaya-kaya tanpa rinasa ing nalika kita pinuju sesrawungan karo wong liya.

Mula ora jeneng aeng yen akeh para bodho sing uripe tetep kasurang . kedaling . Awit ngelingana menawa ora kurang-kurang titah kang luwih cingkrang lan luwih cacad tinimbang sira.nyuplik lelakon becik kang dialami para ahli budi.   Pituduh : # 179   Ngalembana lan panacad iku padha bae panindake.surang lan para ahli budi kang tansah rahayu ing uripe. tarikane napas padha. Malah prayoga dinarima marang apa kang wis sira tampa saka kanugrahaning Gusti Kang Maha Kuwasa. Kang mangkono mau ora liya marga saka kandele imane lan yakin marang keadilaning Pangeran Kang Maha Kuwasa marang sakabehing lelakon kang dumadi ing jagad raya iki. Lire. suprandene dheweke babar pisan ora kawetu nutuh marang Gusti Allah.   Pituduh : # 178   Aja sok rumangsa tinitah apes nganti gawe pepesing semangatmu.

luwih-luwih kang bisa aweh paedah marang wong liya iku ajine ngungkuli sakehing pitutur kang ndhakik-ndhakik nanging kang durung kabukten ana ing panindak. Karomaneh tindak tanduk kang ngresepake. Ing ngadat kejaba sok adoh sungsate.   Pituduh : # 180   Aja ndarbeni pepinginan dadi wong kang linuwih kang ngandhut idham-idhaman supaya sarembuge diandela wong akeh. patitis lan maedahi. Sok ngonowa najan rekasane utawa gampange padha.ilat padha lan obahing lambe ya padha. Sing siji bisa ngraketake paseduluran sijine padha bae karo golek dadakan nandur rasa memungsuhan. nanging oleh-olehane utawa wohe sing ora padha. uga malah sering kosok balen.   Pituduh : # 181   . Luwih prayoga tansah njaga bae barang rembugira kanthi becik. Mula kuwi tansah udinen amrih wetuning rembug "Keplok lumah kurepe" karo tindakira.

  Pituduh : # 182   Samangsane kowe diclatu wong kanthi sengak aja kok wales sanalika kanthi tembung (rembug) kang sengak lan atos. ya klawan laku kang kaya mangkono iku. Prayoga tanggapana mawa pakarti kang alus lan sareh. Adate sipat kaya mangkene iki thukul marga kasurung dening ati drengki srei.   Pituduh : # 183   Ing ngendi dununge pamarem lan katentreman ? . Jer. kowe bisa ngendhakake watakkang panasbaran. Dene asor-asoring budine manungsa iku ora kaya wong kang mlencengake tindak kang wus bener. lan uripe ora bakal bisa tentrem. Kamangka sapa kang ngadani ati drengki lan panasten iya ing wektu ikudheweke wiwit nyiksa ing awake dhewe.Kang kinaran manungsa winasis yaiku wong kang wis kaconggah mbenerake tindak kang mlenceng. lan bisa ngasorake sipat kang lagi kasinungan iblis.

yaiku osiking ati kang ajeg ngelikake kita marang lurusing laku .Saking ungele mapanake rasa. Doh ana rasa meri lan drengki amrih gorehing pikir bisa tansah sumingkir. nanging ajine tan kena kinaya ngapa.   Pituduh : # 185   Kita iki kejaba ndarbeni badan wadhag lan pancadriya. minangka jimat paripih tumraping ngaurip. ana siji engkas darbek kita kang ora kena ginrayang lan ora kasat mata. Munggahe bisa nyedhakake rasa asih lan ngedohake watak drengki lan dakwenang marang sapepadhane. saengga wusanane thukul greged ndandani murih apike. Sabanjure banjur kepiye ? Iya kudu tlaten ngolah budi. Sregep mawas dhiri ateges bakal weruh marang kekurangan lan cacade dhewe. Pituduh : # 184   Tepa slira lan mawas dhiri iku dadi oboring laku nggayuh rahayu. nganti meh ora ana wong rumangsa marem lan tentrem uripe.

sumrambahe tumrap bebrayan agung. Ya dhuwur ing bab lahire. uga ing batine. ateges mung mburu drajat. Durung aran jejeg uripe. sing murakabi kanggo dhiri pribadine.samangsa kita ketaman pletiking cipta ala.   Pituduh : # 186   Nggayuh kaluhuran mono ateges ngupaya tataraning urip kang luwih dhuwur. ateges ora nuhoni jejering manungsa ing alam donya. munggahe katuwuhan krenteg nindakake laku ngiwa. tansah bisowa ngrungokake osiking atimu.   Pituduh : # 187   Akeh wong kang sadurunge nyoba ngayahi . Sapa kang mung mligi nggayuh kaluhuraning lahir bae. Suprandene sapa kang mung ngemungake kaluhuraning batin. Mula poma-poma. yaiku tumandang ing gawe. semat lan pangkat. Lire. awit iku kang ngajak sapari-polahmu tumuju menyang karahayoning uripmu.

Kekuawataning manungsa iku dumunung sajroning cipta. sauger sinartanan pamarsudi klawan temen-temen. Awit entek-entekane pocap mangkono iku ateges ngapesake awake dhewe.pagaweyan wis dipantok dhisik sarana tembung "Ah. Dayaning cipta cetha bakal nekakake sedya. aku ora bisa". Ciptanen kanthi mantheng ing ati lan enggal makartiya. Dayaning tembung "Ora bisa" satemah numusi ora bisa temenan. yen wis nggresah padatane banjur lali marang kewajibane kang kudu diayahi sarta kemba marang sadhengah pakaryan. Sing sapa esuk-esuk wis sambat ngaru-ara ing bab . Luwih dene maneh banjur lumuh ing pambudi. Samubarang kang diudi ora bakal dadi. dene panggresah mono agawe bubrah. Mula percayaa marang dhiri pribadi.   Pituduh : # 188   Aja sok nggresula !. Kang ora diluru tangeh bisane ketemu. Wruhana yen pangresula iku sawijining mala.

lakonan apa kang kok gagas-gagas rikalane kowe nandhang sengsara utawa lara. prayitna lan . Awit ing mangsa-mangsa kaya mangkono mau manungsa banjur ketuwuhan budine kang murni. Tekane "sukses" durung ateges tamating crita. wong mau presasat mbutoni sumbering pangupa-jiwane dhewe. Ora trima marang pandum peparinge Pangeran Kang Murbeng Dumadi.   Pituduh : # 190   Wong kang wis kinaran "sukses" iku. yaiku : wong kang wis ngetog kadibdyane.   Pituduh : # 189   Yen kowe kepingin mulya uripmu. nanging malah kudu tansah luwih waspada. ngudidaya nganti kecandhak gegayuhan lan idhamidhamane laras karo kepinginane. yaiku watak kang sarwa kebak welas-asih lan ngerti sepira perlune wong kang tansah ambudi amrih aja nganti nemoni kacingkrangan.ngrekasane anggone urip.

Jalaran adhakane wong sing wis "sukses" iku banjur kurang kaprayitnane. dene nafsu kang perlu diunggar yaiku nafsu kang empane tumuju marang karahayoning sapadhapadha. sapa kang nandur .ngati-ati. sembrana lan gumampang ing sabarang tumindake. kang luput sembire bisa klenggak. Awit tanpa nafsu wong ora bakal duwe krekat kepengin maju.   Pituduh : # 192   Hukum alam wis netepake. Mula sawijining "sukses" iku anggepan kayadene sawijining pandadaran kanggo lestarining penggayuh becik. lan nafsu sing kepriye sing kudu diunggar. Mung bae wong kudu bisa milahmilahake nafsu endi sing kudu dicandhet.   Pituduh : # 191   Saben wong mono pancen nduweni nafsu. Nafsu kang bakal nekakake bilahi tumraping awake dhewe lan wong liya kudu bisa dicandhet.

iku saumpama wong lelungan mono tumuju papan kang arep diparani utawa dijujug. yen akeh sethithik anak putu kita uga bakal katut melu ngrasakake pait getire wong kang bibite ditandur dening wong tuwane. Mula mumpung isih esuk. Dene apa kang diundhuh iya manut wijine kang ditandur. iku genah nyalahi kodrat.mesthi ngundhuh. yaiku nalar utawa pecahing nalar. Kejaba tanpa teges. Pituduh : # 193   Sapa sing duwe panjangka kudu wani jumangkah. Karep lan sedya. ing tembe iya aja ngarep-arep yen bisa bakal panen pari. Awit elingana. Dene kekarepan iku kudu ana kanthine. uga sok tanpa wasana. nandura wiji cipta lan penggawe kang becik-becik. jer katekaning sedya iku mung bisa maujud menawa dilakoni lan ora nyimpang saka katekadane. . Yen sing ditandur winih alang-alang. Jalaran kekarepan kang tanpa nalar iku ora beda karo karepe bocah cilik. jangka lan panuwun.

satemah ora ana dadine. ora bisa owah nasibe. temahane pikiran dadi peteng. Nggresah lan ngresula iku padha karo sambat wong. senajan dingresulanan sedina ping pitulikur.   Pituduh : # 195   Kerep nggresah lan ngresula iku nuduhake karingkihane tekad. lumuh ihtiyar lan koncadan gregeting makarya. Katimbang nyumelangake barang kang durung bisa ginrayang rak luwih becik aja pegat ing ihtiyar kanthi nenuwun marang sihing Kang Murbeng Kuwasa.   Pituduh : # 194   Sebab-sebab kang gawe ciliking ati lan cekleking semangat iku adhakane dumunung ing gegambarane pikiran kang sarwa nguwatirake marang lelakon kang durung kelakon. Klawan mangkono istingarah kowe ora bakal ngedhap ngadhepi sakehing lelakon. jer iya mung Panjenengane kang murbawasesa urip kita iki. nanging yen isih keduga . Sambat iku kena bae.

dene pisambat iku dalane wong kang seneng mlarat.   Pituduh : # 196   Dhasar premati tumraping wong duwe tekad lan duwe gegayuhan yaiku tekad budi santosa. Mula yen mung ngendelake marang punjuling nalar lan moncering kawruh bae. teteg kawegigane pikir bae ora mujudake gaman pamungkas tumrap kasembadaning sedya. apa kang digayuh tanpa ana kabul wusanane. atine gampang miyar-miyur. panggresah bisa gawe bubrah. ubayane banjur mbalenjani. Ngresula bisa dadi mala. Sarana ndulu kacamata benggala kang kita alami saben dinaa.   Pituduh : # 197   . gampang kasinungan ing watak sesongaran sing adhakane sing uwis-uwis banjur kacenthok pancabaya. tanpa mengkoni ing budi santosa. jalaran sakehing gegayuhan kang disangkani sarana sambat mono adate mung gayuk-gayuk tuna.aja dhemen sambat.

  Pituduh : # 199   Ngakoni kaluputan iku ora ateges ngasorake .   Pituduh : # 198   Siji-sijining marga amrih kaleksanane gegayuhan iku ya kudu sarana makarti. Pakarti mangkono adate ora mempan marang pitutur becik lan panemune liyan kang wigati. wusana tumus dadi lumuh ing gawe lan wedi ing pakewuh. anane mung rasa melik kang nggendhong lali. Luwih-luwih menawa salagine nggagas-nggagas mau kaselak kesusu ngrasakake kanikmatane pengangenangen. kejaba nindakake pegaweyan kanthi srempeng sing juntrunge mungngoyak derenge panguwasa. drajad lan bandha. Yen kita mung kandheg marang ngunggar-unggar karep lan nganggit-anggit gagasan bae. tibaning enggon mung kaya ing pangimpen.Ora ana tindak kang luwih dening mbebayani lan ndrawasi marang awake dhewe.

iku durung mesthi resiking ati. Dene wong sing ora kadunungan budi pekerti mono klebu mlarat-mlarate wong.   Pituduh : # 200   Kang kok kandhakake putih iku durung karuwan putihing (sucining) ati. ateges wong kang ora nduweni budi pekerti. Kosokbaline sapa kang suthik ngrumangsani kaluputane. Dene sing kok kandhakake resik. nanging adate mung wujud resiking sandhangan rinengga ing sotya abyor kang bisa mblerengake . Wong kang ora nduweni pikiran iku luwih mlarat. Nanging sawijining tandha yekti yen wong mau wis bisa kinaranan maju satindak ing laku kautaman. Wong kang ora nduweni donya brana iku sinebut mlarat. Lan sing kok kandhakake abang iku durung tinamtu abanging (kekendelaning) bebener nanging bisa uga mung abange lambe kang keconggah njlomprongake marang jurang kang jero.dhiri. bisa uga mung wujud putihing pupur sing kandel warata.

bebathene kosok balen karo kang sinedya. niyat leladi marang sapepadhane titah. Dene rasa asih mau .   Pituduh : # 202   Tetepirig rasa kamanungsan iku ora marga saka kawruh lan kapinteran kang wis dianggep Iuwih luhur ing salumahe bumi. Yen wis mangkono sakehing cak-cakane pakarti mesthi tansah patitis lan mikolehi. nanging mung jalar saka kadunungan telesing rasa asih marang sapepadhaning tumitah.mripat. Wusanane malah sok bakal nunjang palang. Mula minangka gegondhelane kapitayan. Tandang lan trajange kang akeh banjur mung kabrongot panasbaran.   Pituduh : # 201   Ngunggar wetuning kekendelan sing mung kadereng saka dayaning pangojok-ojok iku kerep ora murni. kekendelan iku prayoga kadhasarana rasa sumungkem marang Kang Murbeng Dumadi.

  . nutuh awake dhewe. Aja mung mandheg ing panggrantes. sumbere panggodha iku ora liya iya mung saka awake dhewe. ora dibedhol tekan oyod-oyode. adhakane bakal ketaman pakewuh lan godha kang luwih gedhe maneh. Sok ngonowa yen wong tlaten lan sareh. kanthi kencenging tekad kang gilig. Pituduh : # 203   Nglengkara wong bisa luwar babar pisan saka panggodha. Sebab.cinipta saka patrap anggone reksa-rumeksa lan sugih ing pangapura sarta tansah kinanthenan pangucap lan pasemon sing bisa gawe resep lan ora natoni atining liyan. menawa kapinteran kang ora kinanthenan kautaman iku sejatine luwih mbebayani tumraping bebrayan katimbang karo bodho kang linambaran ing budi rahayu. apa maneh yen nganti nguman-uman marang wong liya. Sing sapa mung nyingkiri panggodha kang kasat mata bae. Kawruhana. mesthi bakal bisa mentas saka reridhu.

adoh saka reridhu lan kalis saka godha rencana.   Pituduh : # 206   Yen darbe karep lakonana kanthi gemblenging tekad kang nyawiji. kosokbaline aja kaduk ne!angsa samangsane nemahi reribed lan nandhang susah. kepara malah dadi papan jujugane wong tetakon.   Pituduh : # 205   Wong kang lagi karejeken aja kaduk anggone bungah.Pituduh : # 204   Yen ing donya iki manungsane sing sugih uripe ora mbethithil. kepara malah dhemen tetulung marang kang kecingkrangan. adhepana sarana makarti . kaduk susah njalari ati tansah kemba. gedhene nganti nggetuni barang kang wis kelakon. lan tangeh lamun bisa uwal yen ora dibudeni sarana tumandang makarya. dene sing duwe kepinteran adoh saka karep kanggo minteri liyan. Awit kaduk bungah mau bakal ngilangi kaprayitnan. genah kahanane donya bakal ayem tentrem.

samubarang kang sinedya ora bakal ginayuh. Sangune kudu ati sing tatag. Kosokbaline yen anggone nandangi karepe mau kaselak kesusu nikmati pikolehe kang durung klakon. Yen tansah rongeh lan rangu-rangu. genah anggone makarti mung angger bae. satemah dadi wong lumuh. Nanging yen karep mau mung kandheg ing pangangen-angen lan gagasan bae.   Pituduh : # 208   Wong kang kebak dening pepinginan iku adate banjur ngangsa-angsa.   Pituduh : # 207   Manungsa iku bisa kinaranan urip yen isih duwe karep lan pangarep-arep. Kepara bakal mundur yen ngadhepi pakewuh. ora ngedhap nadyan mangerti yen dalan kang diambah kebak parang curi. Kepengkok gawe sethithik bae sing .kang madhep lan mantep. ora beda manungsa kang mati sajrone urip. mula lakune uga banjur miyar-miyur. ateges mung wani ing gampang. wedi ing pakewuh.

cilik aten.   Pituduh : # 209   Angger wong wis mesthi suthik diarani cupet nalare. Bebasan tiba kaping pitu gumregah tangi kaping wolu ngrungkebi tekad lan tujuwane. Mulane yen darbe karep aja mundur merga luput sepisan pindho bae.   Pituduh : # 210   Sarupane pakaryan kang wis kok yakini beciking asile tumuli enggala katindakna.digedhekake pangresulane. Apa kang kok sedya bakal tumeka. tundhone atine gampang pepes lan nglokro. Beda karo wong kang wicaksana uripe mesthi mawa tekad lan tujuwan. Samubarang pegaweyan menawa kok temeni wiwit saiki mesthi bakal bisa ngundhuh bageyan lan kauntungan. pituwase lagi ketemu mburi. prayoga ambalana maneh nganti katekaning sedya. Jer kekencengan sarta kekarepan iku yen . lan kendho tekade. aja ngenteni liya wektu.

  Pituduh : # 212   Wong mono aja mung tumandang angger bares . Nanging malah mundhak ringkih lan bisa uga ilang dayane. nanging wong kang gampang runtuh welase kang tinumbalan runtuhing barang darbeke lan deduwene kanggo tetulung marang wong sing kacingkrangan lan kasangsaran. sungkan ing gawe sing tundhone dadi tanpa aji urip ing bebrayan. Tandha yektine ing alam donya iki ora sethithik wong sing mati marga kuwaregen. Sipat seneng ngendhe-endhe iku mujudake dalan kang anjog marang watak ora antepan lan kesed. Nanging kang kaya ngono mau pancen angel golek-golekane.  Pituduh : # 211   Wong kang sinebut berbudi urip ing bebrayan iku ora mung wong kang rumangsa kasiksa nyumurupi sapepadhane sing nandhang papa. lan akeh wong sing mati marga kaliren.dieendhe-endhe ora mundhak kuwate.

Mula wajibing manungsa kudu bisa ngukuhi sifat manungsane. Den sranani kanthi nanjakake uripe melu ngrasakake lan memikir . sarta kulinakna nyirik marang penggawe musyrik. pikiran lan kekarepan iku tansah mbudidaya rebut unggul lan rebut panguwasa anggone murba sapari polahe manungsa. Pituduh : # 213   Pangrasa. Wondene kang moncol dhewe sumedya mbalap ora gelem dipekak yaiku kekarepan. Pangrasa emoh diungkuli pikiran. yaiku mangan karahayoning bebrayan. ngluhurake kamulyaning bangsa lan nagara.nanging kanthi laku kang ora beres. sinung marang watak tulus lan ngukuhi kajujuran. Pamrihe mung sawiji. Kawruhana. Pikiran semono uga suwalike. Dibisa tansah milah-milahake endi sing kenceng lan endi sing nalisir saka paugeran. menawa ora ana pusaka kang ampuhe ngluwihi kajujuraning ati lan weninging pikir kang sepi ing pamrih.

ora beda karo mau.   Pituduh : # 215   Wong nandur pari iku bakal ngundhuh pari. ora bakal ngundhuh jagung utawa kacang. banjur katarik marang kekarepan ala kang wusanane mbabarake pakarti nistha.   Pituduh : # 214   Selawase urip nglengkara wong bisa uwal babar pisan saka panggodha. bakale bubrah dadi leletheging jagad.marang ombak umbuling jaman. Asale tumuwuh saka uwohing pikir kang ngayawara. Semono uga pikiraning manungsa. bakal mundhak kasampurnane lan patut sinebut wong kang santosa ing budi. . jer panggodha iku sumbere ora liya ya saka awake dhewe. Sapa kang wiwitane enggal tumandang nanggulangi panggodha. Balik kang sapa tansah nguja panggoda semaya nanggulangi. Tumandang ing gawe ngesthi marang rahayuning bebrayan munggahe marang ajuning jaman. kekuwatan batine saya lungkrah.

Kosokbaline tekad iku rasa ciptaning karsa kang wis gembleng. Sapa kang wis ketaman rasa iki salawase ora bakal bisa maju. Lan luwih utama maneh menawa gagasan kang mangkono mau diwedharake dadi pakarti pisan. Kang pinandeng mung bakal tekaning sedya. Ing sabarang tandang tanduke sarwa tidha-tidha lan tansah awang-awangen ngadhepi kangelan kang bakal memalangi laku. Nanging tekad mono beda banget karo . prayogane nggagasa marang laku utama lan mulya. Dadi yen ana kepenak lan orane bakal didhadhagi lan diterjang wani. satemah bisa aweh pakaryan kang pengaji tumraping bebrayan. Mula katimbang nggagas kang ora-ora lan ngayawara.   Pituduh : # 216   Rasa was sumelang iku nerakane wong sing arep nggayuh kemajuan.Yen pikiran kita tansah kita kulinakake lan kita pigunakake kang becik-becik ya bakal nduweni daya kekuwatan kang becik.

sabab celathu mono mung obahing ati kang ana ing lati. mangka ora gelem tumandang gawe.   Pituduh : # 218   Wong kang mung dhemen celathu lan munimuni. jer nekad kuwi uwohing pakarti kang tuwuh saka kajudheganing nalar sing tundhone keconggah tumindak nistha.   Pituduh : # 217   Aboting abot iku ora kaya yen kudu nuruti prentah lan pitutur. kowe mesthi bakal nemu barang legi sing ora klebu ing petunganmu.nekad. Pancen luwih prayoga paite dhisik. genah ora sumurup marang kaluputane celatune. . merga koncadan pepadhang. lng suwalike barang pait mau. Pait lan ngrekasa dikaya ngapa prentah lan pitutur iku prayoga lakonana bae. tinimbang legine. Awit bisane kowe ngrasakake legi iku rak marga kowe wis ngrasakake pait. Bisa nikmati kabungahan marga wis nate ngalami nandhang kasusahan.

cetha bakal meruhi marang luputing celathune.dudu obahing tangan sing kanggo tumandang. Memayu Hayuning Bebrayan Pituduh : # 219   Sing sapa ngidham kaluhuran kudu wani kurban lan ora wegah ing kangelan.   Pituduh : # 220   Isih beja yen kowe diunekake "Ora Lumrah Uwong". jalaran isih dianggep manungsa. Makarti wani rekasa kanthi masrahake urip lan jiwa raga marang Kang Murbeng Kuwasa. yaiku kudu bisa nuhoni sesanti: "Sura dira jayaningrat lebur dening pangastuti". Yen kepingin menang pancen larang patukone. mokal apa sing kagayuh bisa digantha lan tangeh lamun apa sing diluru bisa ketemu. Ya mung solah tingkahmu kang kudu kok owahi . Mula saiba begjane wong kang bisa celathu klawan enggal-enggal tumandang gawe dhewe. Merga yen tansah tidha-tidha. Nanging yen wis tumandang gawe dhewe.

dadi kita ora ngajab marang baline sumbangsih kang kita asungake.   Pituduh : # 221   Ora ana penggawe luwih dening mulya kejaba dedana sing uga ateges mbiyantu nyampeti kekuranganing kabutuhane liyan. Cilakane yen diunekake "Ora Lumrah Manungsa". Kabeh iku sing . Mula enggal-enggala sumujuda marang Gusti Kang Murbeng Dumadi. Dedana marang sapepadha iku ateges uga mitulungi awake dhewe nglelantih marang rasa lila legawa kang uga ateges angabekti marang Pangeran Kang Maha Wikan. Sifate Gusti Allah mono sarwa welas asih marang umate kang wis sadhar marang dosadosane sarta temen-temen bali tuhu marang dhawuh-dhawuhe.amrih ora gawe seriking Iiyan. Pancen pangabekti mono wis aran pasrah. jalaran kowe dianggepsetan gentayangan sing mung dadi leletheging jagad marga pakartimu kang ninggal sifat kamanungsan.

Nindakake kabecikan kanthi dedana kita pancen wajib. malah bedaning panemu sithik bae bisa marakake dhahuru. istingarah bisa sempulur becik.   Pituduh : # 222   Memitran paseduluran nganti jejodhowan kuwi yen siji lan sijine bisa emong-kinemong. Nanging suwalike yen padha angel ngenggoni sifat emong-kinemong mau genah langka langgenge. kita ora wenang ngajab wohing pangabekti kanggo kita dhewe.kagungan mung Pangeran Kang Maha Kuwasa.   Pituduh : # 223   Wong kang ora nate nandhang prihatin ora bakal kasinungan rasa pangrasa kang njalari tekane rasa trenyuh lan welas lahir batinne. bisa nambahi raketing sesambungan. Yen ana padudon sepisan pindho iku wis aran lumrah. nanging ngundhuh wohing kautaman kita ora wenang. Wong kang wis nate ketaman ing prihatin luwih bisa .

Nanging yen wis mbok ketokake sathithik bae bakal dadi bendaramu. Mula saka iku aja sok dhemen kepingin meruhi wewadine liyan. Isih lagi nyimpen wewadine dhewe bae wis abot. nadyan ta wong mau nembe bae nandhang susah utawa nemoni pepalang ing panguripane. yen isih kok gembol lan mbok keket kanthi remit ing ati salawase isih bakal tetep dadi batur. Sing wis cetha mung bakal nambahi sanggan sing sejatine dudu wajibmu melu open-open.ngrasakake penandhange wong liya. Kosokbaline.   Pituduh : # 225   Sok sapaa bakal nduweni rasa kurmat marang wong kang tansah katon bingar lan padhang polatane.   Pituduh : # 224   Sarupaning wewadi sing ala lan sing becik. Apa maneh yen nganti pinracaya nggegem wewadine liyan. wong kang tansah . Mula adhakane luwih gelem aweh pitulungan marang kang kasusahan.

iku padha karo golek-golek momotan kang sejatine ora .katon suntrut kerep nggrundel lan grenengan merga ora katekan sedyane iku cetha bakal koncatan kekuwataning batin lan tenagane.   Pituduh : # 227   Wong kang tansah dhemen nguping kepingin weruh. tangeh lamun entuka pitulungan. lire mengku karep amrih kita iki kudu luwih akeh ngrungokake katimbang micara. gedhene nganti nrambul urun ucap. kepara malah dadi sesirikaning mitra karuhe. apadene nyampuri perkarane liyan. Pantes dadi jujugane sadhengah wong kang mbutuhake rembug kang prayoga. Suwalike sing akeh ngrungokake. wicarane sethithik nanging patitis lan mentes.   Pituduh : # 226   Kita iki diparingi cangkem siji lan kuping loro dening Kang Maha Kuwasa. Yektine wong kang dhemen ngumbar cangkeme tinimbang kupinge iku adate wicarane gabug.

awit lesane kasumpetan. Mula saka iku aja gumampang nampa kabecikane liyan. Mulane tangeh lamun yen bisa njaga jejeging adil. ing sakehing pakartine lumrahe banjur ora kenceng lan resik. adhakane kepara malah ngreridhu awake dhewe.prelu. gedhene nganti gawe seriking liyan. kupinge budheg. Mula wetune tembung satembung saka lesan iku prayoga tan udinen aja nganti nggepok prekarane wong liya.   Pituduh : # 228   Ucap sakecap kang kelair tanpa pinikir kerep bae nuwuhake dredah lan bilahi. samangsa tujuwane . Bisa nyandhet ucule pangucap kaya mangkono mau wis klebu ewoningpakarti kang utama. angel weruh ing bebener. mripate bereng. Nanging geneya kok ora saben wong bisa nglakoni ? Pituduh : # 229   Wong iku yen wis kasokan kabecikan lan rumangsa kapotangan budi. Atine dadi mati.

pangaleme nuwuhake wisa.   Pituduh : # 231   Yen micara aja gumampang nelakake penacad utawa pangalem. kabeh swara ala. nanging ing babagan Iiya tangeh lamun yen kowe bisa nandhingi. dene waonane ora digugu. Mula kang prayoga iku mung meneng. Sing mesthi panacad mau gawe serik.   . sing kanyatane bisa mbengkas lan nguwalake saka karuwetanmu. Iuwih. Awit ana kalamangsane kowe mbutuhake rembug lan pituture wong iku.   Pituduh : # 230   Aja kaselak kesusu nyepelekake liyan. jalaran meneng iku yektine pancen mustikaning ngaurip. Pancen ing sawijine bab wong bisa kaaran bodho. Awit wicaramu durung karuwan bener. marga kok anggep wong mau bodho.luwih nganti memaoni.ngarah marang penggawe kang nalisir saka bebener.

  Pituduh : # 233   Ajining dhiri ana ing lati. Ajining raga ana ing busana. gawenen wadi aja ana wong kang ngerti.   Pituduh : # 234   Wong pinter kang isih gelem njaluk rembuging liyan iku dianggep manungsa utuh. Sapa sing rumangsa pinter banjur suthik njaluk rembuging . Mula den ngati-ati ing pangucapmu. Yen kowe ngandhakake sengitmu marang liyan. balik sabisa-bisa padha tresnanana.Pituduh : # 232   Udinen ing alam donya iki aja ana wong kang kok sengiti. Dene yen kepeksa kowe sengit marang sawijining wong. semono uga anggonmu ngadi busana kang bisa mapanake dhiri. Amarga lelakon ing alam donya iki anane mung wales-winales bae. mangka kowe ora bisa mbuwang sengitmu. prasasat kowe mamerake alane atimu. supaya ora ana wong sengit marang kowe.

  Pituduh : # 236   Wicara kang wetune kanthi tinata runtut kang awujud sesuluh kang amot piwulang becik. beraten rasa uwas marang pandakwa ala kang ora nyata. iku bisa kinaranan babar pisan durung manungsa. bisa nggugah budi lan nguripake pikir.   Pituduh : # 235   Yen atimu wis gilig arep gawe kabecikan kanggo karaharjaning bebrayan. Nanging kawuningana yen grengsenging pikir lan uriping jiwa iku ora bisa yen mung kagugah sarana wicara bae. ajine pancen ngungkuli mas picis rajabrana. amrih bisa nuwuhake gedhening prabawa lan cabaring sakehing piala. Kang wigati yaiku wicara kang mawa tandang minangka tuladha. Lan sing sapa ora gelem njaluk rembuging liyan. Jer tuladha mono sing bisa nuwuhake kapitayan. Luwih- .liyan kuwi manungsa setengah wutuh. Srananana kanthi jembaring dhadha lan sabaring nala.

Pituduh 238 Sapa wonge sing ora seneng yen entuk pangalembana. Nanging thukuling pangalembana iku ora gampang. Tindak mangkono mau malah dadi sawijining godha kang mung bakal ngrerendheti lakuning kemajuwane dhewe ing jagading bebrayan. Kudu disranani kanthi pakarti kang becik lan murakabi marang wong akeh. pangalembanane mung kandheg ing lambe bae ora tumus ing ati. Yen mung disranani bandha. jer kabeh mau merga rasa samar lan was sumelang yen ta kungkulan dening sapepadhane. Dene yen disranani penggawe kang lelamisan. Pituduh 237 Luwih becik ngasorake raga tinimbangane ngongasake kapinteran kang sejatine isih nguciwani banget. Ngongasake kapinteran iku satemene mung kanggo nutupi kabodhowane.Iuwih mungguhing para manggalaning praja kang wis pinracaya ngembani nusa lan bangsa. ing pamburine malah bakal kasingkang-singkang kasingkirake saka jagading .

Awit yen ora enggal-enggal nyingkiri pakarti kang ora becik mau. wusanane dheweke kang bakal diemohi dening pasrawungan. ya tumrap dhiri pribadine uga sumrambah kanggo karaharjaning bebrayan. mula prelu dingertekake. tegese gothang. cetha ora nuhoni jejering manungsa. Pituduh 239 Geneya akeh wong kang dhemen nyatur alaning liyan lan ngalembana awake dhewe? Sebabe ora liya marga wong-wong sing kaya ngono mau ora ngerti yen penggawe mau klebu pakarti kang ora prayoga. isih miyar-miyur gampang kena pangaribawa saka njaba. Dhuwur lair lan batine. awit ora tumandang ing gawe kanggo . Yen mung nengenake kaluhuraning lair genah mung ngoyak drajat lan semat.  Pituduh : # 237   Nggayuh kaluhuran lire ngupaya tataraning urip kang luwih dhuwur. Nanging yen kandheg salah siji. Yen ngemungake kaluhuraning batin.pasrawungan.

Pituduh : # 239   Manungsa urip iku dibisa nguwasani kamardikaning lair lan batin.   Pituduh : # 238   Sing sapa rumangsa nduweni kaluputan. Ateges tanpa guna diparingi urip ing alam donya. Kang dikarepake kamardikaning lair iku wujude bisa nyukupi kabutuhaning urip ing saben dinane saka wetuning kringet lan wohing kangelan dhewe ora gumantung ing wong liya lan ora dadi sangganing liyan. Dene kamardikaning batin iku . lya wong kang wis bisa nduweni watak gelem ngakoni kaluputane mangkene iki pantes sinebut wong kang jujur sarta kasinungan ing budi luhur. nanging malah nuduhake marang pakarti kang utama kang ora gampang linakonan dening sadhengah wong. Jer ngakoni kaluputan mono wis cetha dudu tindak kang asor.keperluwaning bebrayan. aja isin ngowahi kaluputan sing wis kadhung katindakake mau.

perlu kanggo mitulungi sapadha-padha kang kahanane luwih nrenyuhake katimbang dhiri pribadine. kejabane kang mikir sarta tresna marang wong kang ringkih lan nandhang papa cintraka. sarta tuhu marang paugeran urip bebrayan. nanging wohe pakarti mau dadi kagungane Kang Gawe Urip". adoh saka asor lan nisthaning pambudi. "Pakarti mono darbek kita dhewe. ngerti empan papan laras karo . Kanthi pangrasa kang mangkono mau ateges bisa nggadhuh kekuwatan kang tanpa wates.   Pituduh : # 240   Ora ana wong kang ingaranan urip. sepi ing rasa melik lan drengki srei. Bisa melu ngrasakake kasusahane sarta lara lapane wong liya.   Pituduh : # 241   Wong kang baut mawas dhiri iku wong kang bisa manjing ajur ajer. mangkono sabdane sawijine Pujangga kaloka.dicakake sarana nyingkiri hawa napsu.

nanging bisowa tansah mersudi marang padhanging semu lan manising wicara tanpa nglirwakake marang alus lan luwesing solah bawa.   Pituduh : # 243   Nindakake kabecikan mono ora mesthi kudu cucul wragad. Sapa kang bisa tumindak ajurajer lan bisa nuwuhake rasa resep marang liyan. Paribasane wong kang baut ngadisarira.reh swasana sakupenge tanpa ninggalake subasita.   Pituduh : # 242   Kecandhaking sawijining idham-idhaman iku ora cukup mung dibandang moncer lan pepaking ilmu lan kawruh bae. Nanging ana syarat siji kang ora kena kalirwakake. prasasat wis entuk pawitan kanggo nandangi sakehing pagaweyan apadene nggayuh idhamidhamane. aja mung kalimput edining busana bae. yaiku kapinteran ing bab sesrawungan. nanging bisa ditindakake sarana pakarti-pakarti liyane sing sejatine akeh banget .

Ewa semono sing bener iku isih perlu dithinthingi maneh yen gawe gendrane liyan prayoga wurungna. Apa wis ngenggoni telung prekara : bener manis. Sauger bisa gawe senenging liyan. pamrihe bisa gawe senenge Iiyan kang tundhone migunani tumrape jagading bebrayan. bisa manjing ajur-ajer ing madyaning bebrayan. Dene tembung manis mono ora duwe pamrih. pikiren luwih dhisik tetembungan sing arep kok wetokake. lan bisa dadi patuladhan laku utama.   Pituduh : # 245   . Kabeh mau klebu ewoning tindak kabecikan kang ajine ngleluwihi wragad dedana kang diwenehake utawa dipotangake. upamane bae mawa ulat sumeh tangkep srawung kang sumanak.   Pituduh : # 244   Yen kowe arep rembugan. apamaneh lamun anggone menehi utawa ngutangi iku sinamudana kebak pamrih.carane. migunani.

sugih dhewe. Pira bae cacahe wong kang kepleset uripe mung marga suka anggone sugih omong. Nanging ngomong mung golek suwure awake dhewe sok ketrucut miyak wewadine dhewe.Sugih omong kanggo nggayengake pasamuwan pancen apik. Nanging menenge wong kang darbe bobot kang anteb sing bisa dadi panjujugane para pawongan kang mbutuhake rembug lan pituduh.   Pituduh : # 246   Ing jagading sesrawungan mono nyirik marang sesipatan kang gumedhe lan wewatakan kang tansah ngegungake dhiri. yen sejatine isih ana maneh kang . Mula saiba becike samangsa sapa kang rumangsa pinter dhewe. Sipat lan wewatakan mau adhakane banjur nuwuhake rasa ora lila yen nyipati ana liyan sing luwih katimbang dheweke. Mula sabecik-becike wong iku ora kaya wong kang meneng. lan kuwasa dhewe iku gelema nglaras dhiri lan ngleremake ciptane kang wening.

Nuduhake kewasisan pancen kudu bisa milih papan lan empan. apa maneh nganti mamerake kabisan lan kaluwihanmu.   Pituduh : # 247   Luwih becik makarti tanpa sabawa kang anjog marang karahayoning bebrayan. katimbang tumindake wong kang rekane nindakake panggawe luhur nanging disambi udur.Maha Pinter. Pituduh : # 248   Yen kepengin diajeni liyan. bakal teka dhewe. dene kerukunan iku mung bisa kecandhak yen siji lan sijine padha bisa ajiingajenan lan mong-kinemong. Pangaji-ajining liyan iku sejatine ora perlu mbok buru. Maha Sugih. mula aja sok dhemen martak-martakake. Yektine tata tentrem iku ora bakal bisa kagayuh yen ta ora adhedhasar kerukunan. Klawan mangkono rasa pangrasa dumeh lan takabur kang dadi sandhungan pasrawungan bisa sumingkir. Mula kang prayoga . lan Maha Luhur.

yen wis oleh banjur golek luwih. gedhene ngundhat-undhat wong liya. Nanging mangsa kalane ngadhepi gawe parigawe keconggah mrantasi.   Pituduh : # 249   Aja sok ngluputake. ya dumunung ana ing awak kita dhewe. samangsa kita ora katekan apa kang dadi kekarepan kita. Becike kita tliti lan kita goleki sebab-sebab ing badan kita dhewe.   Pituduh : # 250   Arang wong sing bisa mapanake rasa narima marang apa bae kang wis klakon digayuh. ora ana liya. Wong kang duwe rasa mangkono mau satemene memelas. Yen rumangsa kurang isih golek wuwuh. ora nate . amrih kita bisa uwal saka dayaning pangira-ira kang ora prayoga. yen wis luwih tumuli mbudidaya aja ana wong sing bisa madhani. Uripe tansah ngangsa-angsa. yen usadane watak apes sing njalari nganti ora katekan sedya kita iku. Kawruhana.kepara purihen aja kongsi wong liya bisa njajagi.

Luwihluwih ing dina samengko. Awit yen mangkono ora jeneng narima. aja nggugu karepe dhewe lan nuruti hawa napsu. kudu bisa ngereh pakone "si aku". suthik ihtiyar. dudu ateges kebacut lumuh ing gawe.sumeleh atine. Jer wataking wong keset iku mung gelem enake emoh rekasane. alam bebrayan donya . lire ora ngangsa-angsa nanging ora kurang weweka lan tansah mbudidaya amrih katekaning sedya. satemah dadi wong ora weruh ing wirang. nanging yenta nganti kleru ing panyurasa bisa nuwuhake kleruning tumindak. Kanggo nuruti rasa kang kleru kasebut sok-sok banjur tumindak ora samesthine lan nalisir saka pakarti kang bener. gelem ngemplok suthik tombok. naging keset.   Pituduh : # 252   Wong urip ing alam bebrayan iku yekti angel. Narima.   Pituduh : # 251   Watak narima mono yekti dadi sihing Pangeran. siningkirake saka jagading bebrayan.

silih ungkih.   Pituduh : # 254   Reseping omah iku ora dumunung ing barangbarang mewah kang larang regane.tansah kebak pradhondhi. Lire. mula coba dak tlitine klawan adil sapa kang sejatine nyata-nyata bener".   Pituduh : # 253   Wong kang nduweni watak tansah njaluk benere dhewe iku adate banjur kathukulan bendana seneng nenacad lan ngluputake marang panemu sarta tindak tanduke wong liya. nanging gumantung marang panataning prabot kang . Mula sing baku. kudu bisa nyandhet kemrungsung "si aku" istingarah sakehing bedane panemu bisa disawijekake. senajana sajroning pasulayan. wong urip kudu bisa miyak aling-aling kang nutupi pikiran kang wening. Mendah becike yen wong sing kaya mangkono mau kala-kala gelem nggraita ing njero batine : "mbok menawa aku sing kleru. rebutan benere dhewe-dhewe.

apa malah dudu kowe dhewe sing luput. prayogane wong sing kok nesoni lan kok srengeni mau kongkonen enggal sumingkir. Semono uga reseping salira iku ora marga saka pacakan kang edi-peni. Sabanjure menenga lan etung-etunga kanthi sareh wiwit siji tekan sepuluh. nanging gumantung ing sandhang penganggo kang prasaja. sarta pemasange rerenggan kang adoh saka watak pamer.   Pituduh : # 256   Jeneng tanpa guna uriping manungsa kang nganti ora bisa nyumurupi marang kang kedadeyan ing . lan padhanging polatan. Klawan mengkono atimu bakal bisa nimbang-nimbang apa nesu lan srengenmu marang wong mau bener. trapsila solah bawa.prasaja.   Pituduh : # 255   Yen kowe kepener lagi srengen lan nesu. Utawa kowe dhewe sumingkira sauntara. aja tetemonan karo wong liya.

wusana dadi cethek budine. Ewasemono aja nganti kowe kesusu mbecikake kelakuwane liyan. Sapa kang wis ngerti lan ngrumangsani marang sakehing dosane.   Pituduh : # 258   . Mati pangrasane. jalaran ora kulina kanggo ngrasakngrasakake kang katon ing saben dinane. jalaran saka kalepyan marang tepa palupi kang maedahi ing uripe. Rupak pandelenge ora ana liya kang disumurupi kajaba uripe dhewe. luwih becik tuduhna kaluputane kang malah bisa ngrumaketake rasa paseduluran. manungsakang utama.sakiwa tengene. iku sawijining wong kang wis ngerti marang jejering kamanungsane.   Pituduh : # 257   Aja sok nyenyamah luputing liyan. Ora bisa asung lelimbangan lan pamrayoga sakadhare kanggo karahayoning bebrayan. yenawakmu dhewe rumangsa durung bisa ngenggoni rasa sabar lan tepa selira.

ora kagawa saka katurunan. sarta matrapake wewatekane kanggo keperluan bebrayan. Kadunungan rasa rumangsa nduweni sesanggeman lan kuwajiban mranata tentreming praja kanthi pawitan kapinteran kang dilandhesi kawicaksananing pambudi. lan kasugihane. kapinteran. Pituduh : # 259   Ora ana budi kang luwih luhur saliyane nduweni rasa asih marang nusa lan bangsane. Nanging gumantung saka enggone nanjakake kapinteran lan kasugihane. yaiku tansah samapta tumandang sawayah- .Ajining manungsa iku kapurba ing pakartine dhewe. Tandha yektine yen asih. golek pangkat lan donya brana. malah bisa dadi memalaning bebrayan. Kabeh mau yen mung katanjakake kanggo kaperluwane dhewe. tanpa paedah. jalaran nyinamudana sarana nylamur migunakake jenenge wong akeh. Nanging yen pakarti mau kadayan dening rasa pepinginan golek suwur.

wayah yen ana parigawe kang wigati kanggo warga sapadha-padha, munggahe tansah samapta leladi kanggo keslametaning bebrayan lan karaharjaning nagara.   Pituduh : # 260   Wong kang kerep tansah dipituturi wong liya iku adate bisa dadi wong dhemen ngati-ati, nanging menawa kapengkok ing perlu sok ora bisa tumindak lan ngrampungi dhewe. Kepeksa isih kudu noleh wong liya sing diwawas bisa aweh pituduh. Mula kuwi prayoga ngawulaa marang ati lan kekuwatanmu dhewe, jalaran wong liya iku sejatine yen ana apa-apane mung saderma nyawang, ora melu ngrasakake.   Pituduh : # 261   Wong kang rumangsa dhirine linuwih, ing sawijining wektu mesthi bakal kasurung atine arep mamerake kaluwihane, lire amrih dimangertanana dening wong akeh yen dheweke mono wong kang pinunjul lan supaya diajenana.

Sumurupa, sakabehing kaluwihan mau yen ora dicakake mawa lelabuhan kang murakabi marang bebrayan, tanpa guna kepara malah ora kajen lan gawe pituna. Mula kang prayoga bisa tulus dadi wong kang linuwih menawa gebyaring kaluwihan iku mung dikatonake marang batine dhewe, iku wis cukup.   Pituduh : # 262   Dedana utawa sedhekah marang wong kang lagi nyandhang papa cintraka iku sawijining penggawe becik kang patut tinuladha, sauger paweweh mau ora kinanthenan panggrundel kang nelakake ora eklasing atine. Tetembungan kang lembah ing manah lan merak ati iku luwih gedhe ajine katimbang dedana kang ora eklas. Suprandene nulung lan menehi pepadhang marang jiwane wong kangkacingkrangan iku kang sejatine luwih perlu lan wigati, katimbang mung tetulung marang awake kang awujud kelairan bae.  

Pituduh : # 263   Ulat sumeh, tindak-tanduk sareh kinanthenan tembung aris iku bisa ngruntuhake ati sarta ngedohake panggodhaning setan. Kosokbaline watak wicara kang keras, kejaba keduga gawe tangining kanepson, uga gampang nuwuhake salah panampa. Sabarang prakara kang sejatine bisa putus sarana aris lan sareh, kepeksa dadi adu wuleding kulit lan atosing balung, kari si setan ngguyu ngakak bungah-bungah.  Pituduh : # 264   Wong kang kulina urip mubra-mubru iku samangsane ngalami sandhunganurip sethithik bae adate gampang kethukulan gagasan lan gawe kang cengkah karo bebener, luwih begja wong kang uripe pokal samadya nanging resik atine. Dene begja-begjane wong iku ora kaya wong sing tansah urip ing kahanan kang kebak godha rencana, prasasat tapa ana satengahing coba, nanging tansah tawekal lan kandel keimanane

Kang ngerti bisa ngecakake dene kang ora bisa ngerti kurang digladhi. Kawruhana. Ewasemono ngempakake kekuwatan mula ora gampang. temahan ora tumanja.   Pituduh : # 266   Katresnan kang tanpa pangreksa iku dudu sejatining katresnan. yen rusake bebrayan ing antarane marga saka pakartine para-para kang ngerti marang dayaning kekuwatane nanging ora kanggonggayuh gegayuhan kang mulya. Sing prayoga iku . Dadi yen ana unen-unen " tresna iku wuta" yaiku sing kaprabawan hawa napsu.marang adiling Pangeran Kang Maha Kuwasa.   Pituduh : # 265   Sipate wong urip iku mesthi kesinungan kekuwatan. mung kanggo nuruti derenging ati angkara. Buktine ora sethithik kekuwatan kang empane ora mapan. Kena diarani sejatining katresnan kang mung kadereng lan kena ing pangaribawaning hawa napsu.

ora beda karo pangreksa marang keslametane dhewe. Rembug sethithik nanging mranani iku nuduhake boboting pribadi. Rembug akeh nanging ampang malah gawe sangga runggine sing padha ngrugokake kepara njuwarehi.   Pituduh : # 267   Srawung ing madyaning bebrayan iku kejaba kudu wasis milih papan lan empan. Mula sapa kang tresna marang sapadha-padha iku aran tresna marang awake dhewe. tundhone sapa kang tansah ngreksa marang karahayoning liyan. Aja nggegampang ngrojongi rembug kang kowe dhewe durung ngreti prakarane.mesthine kudu ngugemi unen-unen "tresna iku rumeksa" bisa salaras tumindake. Rasaning katresnan kang cedhak dhewe tumrap sadhengah manungsa iku dumunung ing awake dhewe.   Pituduh : # 268   Wong kang wis tekan pesthine utawa wis . uga kudu bisa angon mangsa lan mulat ing semu.

durung kena dipatrapi biji. lan luhuring budi pekerti. mula wis samesthine yen kita aja nganti kayadene sato kang patine mung ninggal tenger lulang lan balung bae. Pituduh : # 269   Mustikane wong tuwa marang anak mung ana ing laku kang gumati. sumrambahe marang karahayoning urip bebrayan. Nanging bisowa kita nanjakake urip kita marang pakarti-pakarti utama. Gunem lan ujar kawengku ana ing ucap kang istingarah numusi kajiwan. aja selak marang sebuting paribasan : . Mula yen ana apa-apa. Gumatine dumunung ing tepa tuladhaning tingkah laku. Sarehne manungsa iki sawijining titah kang luhur dhewe. gunem kang ruruh. jer kahanane isih bisa owah gingsir. lan ujar kang manis. Dene wong kang isih padha urip iku perlu disemak bae dhisik.katimbalan bali menyang jaman kelanggengan iku sejatine lagi kena diwenehi biji tumrap ajine kamanungsane lan pakartine nalika urip.

istingarah ora angel anggon kita nanggapi. sing estine mung . Aran angel kepara malah bisa gawe ketliwenging pikir samangsa anggon kita mawas kedhisikan kagubel ing hawa. Kang bisa mbabarake wohing wawasan kang mulus resik. Iya pamikir kang meneb iku kang aran akal budi sejati.   Pituduh : # 270   Nanggapi kahanan urip ing satengahing bebrayan iku gampang angel. nadyan kahanane urip ing satengahing bebrayan kisruha dikayangapa.   Pituduh : # 271   Srengen marang wong mono aja nganti kenemenen lan keliwat-liwat mung marga wis ngerti yen wong mau ora bakal wani nglawan utawa wis ora bisa nglawan."Ora ana kacang ninggal lanjaran". Apamaneh yen ta kita bisa tetep nguwasani weninging pikir. ora kacampuran blentonge "si aku". Aran gampang yen kita bisa mikir klawan wening lan meneb.

kepara bisa nuwuhake rasa sengit. Kapinteran mangkene iki yen ta dicakake ing madyaning bebrayan bakal nuwuhake kapitunan.  .   Pituduh : # 272   Wong pinter kang ora kinanthenan ing kautaman iku ora beda karo wong wuta kang nggawa obor ing wayah bengi.arep ngedir-edirake drajad pangkat utawa kadibyane bae. Madhangi wong liya nanging dheweke dhewe lakune kesasar-sasar. pikolehe malah mung wujud kasangsaran lan karusakan. Kang prayoga iku srengen samadya kang mengku pitutur murih becike. uga wong sing disrengeni durung karuwan bakal dadi becik. Pakarti kaya ngono mau kejaba klebu ambeg siya.