SISTEM EJAAN PENULISAN UNSUR

Pensyarah: En. Mamat Unggat

SERAPAN

Oleh: Jarau Anak Richard Pauline Anna Anak John

PENGENALAN

Bahasa Melayu telah dipengaruhi oleh bahasa ² bahasa asing akibat pertembungan budaya

daripada interaksi masyarakat Melayu dengan masyarakat penyebaran asing agama melalui dan perdagangan, hubungan

ilmu,

diplomatik, dan penjajahan.

KATA SERAPAN BAHASA NUSANTARA

Secara umumnya, kita dapat membahagikan unsur ² unsur imbuhan asing ini kepada tiga kumpulan, mengikut bahasa asal imbuhan

tersebut. Tiga kumpulan ini ialah:
y y y

Imbuhan daripada Sanskrit Imbuhan daripada Arab ² Parsi Imbuhan daripada Yunani ² Latin ² Inggeris

IMBUHAN DARIPADA SANSKRIT

Imbuhan daripada Sanskrit terbahagi kepada dua:
y

Awalan: maha- , tata- , pra- , swa- , tuna- , eka- , dwitri- , panca-

y

Akhiran: -wan, -man, -wati, -nita

dan membawa pengertian paling atau tahap terbesar. y y MahaMaha- + + guru raja = = mahaguru maharaja . tertinggi dan teragung.AWALAN MAHA Awalan ini berfungsi melahirkan bentuk kata adjektif dan kata nama. Contohnya.

Perkataan maha dalam binaan ini tidak bertaraf imbuhan tetapi satu perkataan yang utuh. Contohnya: Maha Maha + + mulia besar = = maha mulia maha besar y y . Mengikut kelaziman.dan kata adjektif dieja berasingan. ejaan bentuk terbitan daripada jenis maha.

Contohnya: y y TataTata- + + tertib kerja = = tatatertib tatakerja . yang membawa pengertian suatu susunan atau peraturan.AWALAN TATA Bentuk awalan ini digunakan khusus untuk menerbitkan kata nama.

ialah awalan yang produktif yang menerbitkan kata nama untuk membawa pengertian sebelum atau syarat kepada sesuatu yang mengikutinya. Contohnya: Pray Pray + + siswazah sejarah = = prasiswazah prasejarah .AWALAN PRA Awalan pra.

walaupun dewasa ini penggunaannya masih agak terbatas.AWALAN SWA Digunakan untuk menerbitkan kata nama yang memberi makna sendiri. Contohnya: y y SwaSwa- + + daya asta = = swadaya (kekuatan sendiri) swasta (berdiri sendiri) . Awalan ini mempunyai potensi untuk menjadi awalan yang produktif.

(tiga). PANCA Bentuk ² bentuk di atas ialah bentuk imbuhan yang menerbitkan kata nama untuk membawa pengertian bilangan. Contohnya: Ekay Dwiy Triy Pancay + + + + nada fungsi bulan indera = ekanada (satu nada) = dwifungsi (dua fungsi) = tribulan (tiga bulan) = pancaindera (lima deria) . DWI.. TRI.(dua)..AWALAN EKA. dwi.. iaitu eka.(satu). dan panca.(lima). tri.

AWALAN PASCA Awalan ini ialah bentuk imbuhan yang menerbitkan kata nama untuk membawa pengertian ¶sesudah·. Contohnya: y y PascaPasca- + + siswazah merdeka = = pascasiswazah pascamerdeka .

iaitu ²man digunakan bagi bentuk kata dasar yang berakhir dengan huruf i. -MAN Penggunaan kedua ² dua akhiran ²wan dan ²man akan menerbitkan kata nama yang membawa pengertian pelaku sesuatu perbuatan. atau pemilik sesuatu sifat atau keupayaan. manakala ²wan digunakan untuk bentuk kata dasar yang berakhir dengan huruf a. Kedua ² dua akhiran ini hanyalah bersifat kelainan. Contohnya: Seni y Harta y + + man wan = = seniman (pelaku) hartawan (pemilik) .AKHIRAN -WAN. pekerjaan atau tugas.

-NITA Kedua ² dua akhiran ini digunakan sebagai usaha menimbulkan padanan kepada akhiran -man dan -wan. Sedikit contoh yang dapat diberikan ialah: Seni y Biduan y + + -wati -nita = = seniwati biduanita . Tujuannya untuk menimbulkan kategori jantina iaitu ²man dan ²wan bagi lelaki. penggunaannya bukan sahaja tidak tekal (contohnya: seniman merujuk lelaki.AKHIRAN -WATI. Namun. tetapi jelitawan tidak pula merujuk lelaki). dan ²wati dan ²nita bagi wanita. bahkan amat tidak produktif.

dan hal ini memudahkan proses asimilasi unsur bahasa Arab ke dalam bahasa Melayu.PARSI Sebagai bahasa rasmi Islam. Penyerapan unsur imbuhan Arab ² Parsi ke dalam bahasa Melayu amat terbatas. bahasa Arab telah mendapat tempat dalam kalangan orang Melayu.IMBUHAN DARIPADA ARAB . Terdapat dua jenis imbuhan pinjaman daripada bahasa Arab ² Parsi iaitu: Awalan y Akhiran y .

Contohnya: Biy Biy + + lazim adab = = bilazim (tidak lazim) biadab (tidak beradab) . tetapi penggunaannya amatlah terbatas.PARSI Hanya terdapat satu imbuhan awalan iaitu biyang berasal daripada bahasa Parsi Awalan ini bererti tidak dan digunakan untuk menerbitkan bentuk kata adjektif.IMBUHAN AWALAN ARAB .

PARSI Terdapat enam imbuhan akhiran daripada bahasa Arab yang dipinjamkan ke dalam bahasa Melayu. iaitu y y y y y y -wi -i -iah -in -at -ah .IMBUHAN AKHIRAN ARAB .

iaitu -wi digunakan apabila kata dasar berakhir dengan vokal. iaitu mencirikan sifat yang terkandung dalam kata dasar.AKHIRAN -WI. dan penggunaannya ditentukan oleh huruf akhir kata dasar. dan sebaliknya -i digunakan apabila kata dasar berakhir dengan konsonan. Kedua ² dua akhiran ini bersifat kelainan. -I Akhiran ini digunakan secara terbatas untuk menimbulkan bentuk kata adjektif. Contohnya: Dunia y Bahar y + + -wi -i = = duniawi bahari .

AKHIRAN -IAH Digunakan bagi membentuk kata adjektif yang membawa makna sifat atau ciri yang terkandung dalam kata dasar. Contohnya: Lahir y Ilmu y + + -iah -iah = = lahiriah ilmiah .

dan -ah bagi menunjukkan kata nama lelaki dan perempuan. -AH Bentuk ² bentuk kata bahasa Arab seperti mukminin / mukminat. Beberapa contoh lain yang terdapat dalam bahasa Melayu adalah seperti yang berikut: Hadir + y Munafik + y Qari + y -in -at -ah = = = hadirin munafikat qariah . -at. dan sultan / sultanah yang mengandungi akhiran -in. -AT. mulimin / muslimat.AKHIRAN ²IN.

IMBUHAN DARIPADA YUNANI ² LATIN ² INGGERIS Imbuhan asing yang paling banyak dibawa masuk ke dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa Yunani ² Latin ² Inggeris. Hanya beberapa imbuhan yang menjadi unsur serapan dalam bahasa Melayu iaitu: y y y y y y ProAntiMonoPoliAutoSupra- .

AWALAN PRO Digunakan untuk menunjukkan tanda bersetuju. Contoh perkataan: y y ProPro- + + barat kerajaan = = probarat prokerajaan . memihak. atau menyebelahi sesuatu pihak.

AWALAN ANTI Awalan antiberlawanan dengan pro-. atau tidak bersetuju dengan sesuatu pihak. menentang. digunakan untuk menunjukkan tanda melawan. membantah. Contoh perkataan: Antiy Antiy + + penjajah sosial = = antipenjajah antisosial .

AWALAN POLI Awalan poli- memberi pengertian banyak. Contoh perkataan: y y PoliPoli- + + fasa cakera = = polifasa policakera .

AWALAN AUTO Awalan auto- memberi pengertian secara bersendirian. Contoh perkataan: y y AutoAuto- + + carta nomi = = autocarta autonomi .

memberi pengertian sebahagian daripada keseluruhan.AWALAN SUB Awalan sub. Contoh perkataan: Suby Suby + + kelas kategori = = subkelas subkategori .

atau merentasi.AWALAN SUPRA Awalan supra. Contoh perkataan: Supray Supray + + segmen kelas = = suprasegmen suprakelas . mengatasi.membari pengertian melebihi.

AKHIRAN Bentuk ² bentuk akhiran daripada bahasa Yunani ² Latin ² Inggeris belum lagi terserap sebagai imbuhan pembentukan kata bahasa Melayu. Antara contohnya ialah: -isme y -ik y -al y -is y . Sebahagian besar bentuk ini wujud dalam perkataan yang dipinjam secara keseluruhan ke dalam bahasa Melayu.

Akhiran -isme Contoh perkataan Nasionalisme Idealisme -ik Fonetik Saintifik -si Potensi Revolusi -al Kritikal Praktikal Ekonomis -is Sistematis Pragmatis .

Buku Pedoman Umum Pembentukan Istilah Bahasa Melayu (DBP. iaitu: Kata asing yang belum sepenuhnya terserap y Kata asing yang sepenuhnya terserap y . Kata ² kata pinjaman bahasa Inggeris menggunakan prinsip pengekalan ejaan yang melibatkan kemunculan ciri bunyi asal dalam sistem ejaan bahasa Melayu.KATA PINJAMAN BAHASA INGGERIS Bahasa Inggeris merupakan unsur bahasa pinjaman yang dominan dan kekal hingga kini. 1992) menggabungkan dua kumpulan utama kata pinjaman dari segi ejaannya.

y Perkataan demikian dieja dan disebut seperti kata usulnya. Contohnya: Landrover y Protein y Diesel y .KATA ASING YANG BELUM SEPENUHNYA TERSERAP Terdapat segelintir kata asing yang belum sepenuhnya terserap ke dalam bahasa Melayu kerana: Ketiadaan padanannya yang sesuai y Keinginan mengekalkan bentuk asal atas dasar sifat keantarabangsaan penggunaannya.

Penulisan kata pinjaman itu dibuat sama ada mengikut pengekalan atau perubahan abjad . umumnya dieja dengan mengutamakan bentuk tampaknya.KATA ASING YANG SEPENUHNYA TERSERAP Kata asing yang sepenuhnya terserap dari segi sebutan dan ejaannya.

aerograf aerobe aerob Abjad ae jika bervariasi dengan e menjadi e aesthetics estetika heamatite hematit ii.i. Abjad a tetap a race ras abstract .abstrak octave . iii.oktaf Abjad ae jika tidak bervariasi dengan e tetap ae aerial aerial aerograph . .

vi. .iv. Abjad ai tetap ai aileron aileron caisson kaison Abjad ao tetap ao aorta aorta paolo paolo Abjad au tetap au automatic automatik auditorium auditorium v.

u. oe dan y menjadi s cent sen cylinder .akomodasi viii.silinder Abjad cc di muka o. ix.vii. dan konsonan menjadi k carbon karbon classic klasik Abjad c di muka e. Abjad c di hadapan a. i. o. dan konsonan menjadi k accure akru accomodation . u. .

. o. dan konsonan menjadi k charisma karisma cholera kolera technique teknik Abjad ch (yang diucapkan s) menjadi s chiffon sifon machine mesin xi. xii.x. Abjad cc di muka e dan i menjadi ks accent aksen vaccin vaksin Abjad ch. cch (yang diucapkan k) di muka e.

.frekuensi system sistem Abjad ea tetap ea bearing bearing gear gear Abjad ea (yang diucapkan i) menjadi i grease gris beaker bikar xiv. xv. Abjad e tetap e effective efektif frequency .xiii.

.geometri Abjad eu tetap eu neutral . xviii.xvi.neutron xix.neutral neutron . Abjad eo tetap eo stereo stereo geometry . Abjad ee menjadi i jeep jip beer bir Abjad ei tetap ei protein phenolpthalein protein fenolftalein xvii.

sifilis textile .tekstil xxi.xx.tragedi Abjad i tetap i syphilis . .fakulti Abjad g tetap g geology . xxii.faktor faculty . Abjad f tetap f factor .geologi tragedy .

tieseron Abjad ie di akhir kata menjadi i calorie .kalori bogie bogi ie di akhir kata ekasuku menjadi ai pie .diafisis ie tetap ie tieceron .dialek diaphysis . Abjad .pai xxiv. Abjad ia tetap ia dialect . xxvi.xxiii. Abjad xxv.

Abjad xxx.Abjad io tetap io ion ion studio .Abjad xxix. .linguistik Abjad o tetap o sector thrombosis sektor trombosis xxviii.xxvii.studio iu tetap iu premium premium stadium stadium ng tetap ng congress kongres linguistics .

xxxi.duboidin xxxiii.Abjad xxxiv.kadbod coat kot xxxii.Abjad oe menjadi e oestrogen estrogen foetus fetus oi tetap oi alkaloid alkaloid duboidine . Abjad oa menjadi o cardboard .Abjad oo menjadi u monsoon monsun cartoon kartun .

Abjad oo (vokal ganda) tetap oo zoology zoologi zoo zoo xxxvi.Abjad ph yang menjadi f phoneme fonem phosphorus fosforus q menjadi k aquarium akuarium frequency frekuensi xxxviii.xxxv.Abjad ou yang dilafazkan [u] atau [e] menjadi u journal jurnal serious .Abjad .serius coupon kupon xxxvii.

o . i. menjadi s science .absisa xl. .sains abscissa .xxxix.Abjad rh menjadi r rhetoric retorik rhythm ritma Abjad sc di hadapan a. oo dan konsonan menjadi sk scandium skadium score skor Abjad sc di hadapan e. xli.

teater theory teori Abjad u tetap u unit unit university . Abjad sch menjadi sk scheme skim scholastic .universiti structure .skolastik Abjad th menjadi t theater . .xlii.struktur xliv. xlv.

xlvi. .duet xlvii.Abjad ue di akhir kata menjadi u glue .glu tissue .tisu Abjad ue pada akhir kata ekasuku menjadi iu cue . Abjad xlviii. Abjad ua tetap ua dualism .dualisme quatum kuantum ue tetap ue duet .kiu xlix.

kontinum vacuum vakum li. .konduit Abjad uo tetap uo fluorescein fluoresein quota kuota Abjad uu menjadi u contimuun . liii.anuiti conduit . lii. Abjad ue pada akhir kata (selepas q atau g digugurkan) catalogue .katalog dialogue dialog Abjad ui tetap ui annuity .l.

liv. lvi.psikologi lv.vitamin Abjad x pada awal kata tetap x xenon . Abjad v tetap v novel novel vitamin . lvii.lateks extra .ekstra Abjad y yang hadir bukan di awal kata menjadi i physiology fisiologi psychology .xenon Abjad x pada kedudukan lain dalam kata menjadi ks latex . .

lx.silinder counter .ferum Contoh kecualian ialah media massa lix. .zenit Konsonan ganda jadi konsonan tunggal.lviii.asimilasi ferrum . Huruf e yang biasanya dilafazkan pepet dalam suku kata akhir dikekalkan cylinder .ozon zenith .ambulans lxi. kecuali apabila mengelirukan assimilation . Abjad z tetap z ozone .kaunter Abjad ce menjadi s science sains ambulance .

SEKIAN TERIMA KASIH .