Langkah-Langkah Bagi Mengendalikan Sisa Domestik Secara Bertanggungjawab

SYED MAHADZIR PADA zaman yang serba maju ini, penghasilan sisa domestik juga telah meningkat hari demi hari. Secara purata boleh dikatakan bahawa setiap individu menghasilkan 0.8 kilogram sampah setiap hari. Peningkatan penghasilan sisa domestik ini telah menyumbang kepada masalah tapak pelupusan, pencemaran sampah dan pencemaran alam sekitar. Dalam pada itu penghasilan sisa polisterin dan plastik adalah sangat membimbangkan. Penghasilan sisa-sisa ini boleh menyumbangkan keburukan kepada alam sekitar dan hidupan. Menurut kajian, masalah sisa domestik ini biasanya meningkat sejajar dengan jumlah komuniti bersama-sama dengan perkembangan teknologi dan modenisasi. Jadi amat sukar untuk meramalkan dunia yang moden ini tanpa sisa domestik terutamanya plastik dan ia merupakan bahagian penting dalam gaya hidup seseorang kerana penggunaannya yang pelbagai iaitu daripada peralatan dapur sehinggalah kepada peralatan permainan, bekerja, perubatan dan sebagainya. Permintaan yang tinggi terhadap bahan plastik, polisterin dan sebagainya menjadi punca terhadap masalah pembuangan dan pencemaran sisa domestik. Bahan sisa domestik ialah sisa buangan pepejal dan sisa buangan toksid. Bahan buangan toksid ialah bahan buangan yang mengandungi sifat-sifat fizikal, kimia atau biologi yang memberi impak yang berbahaya kepada manusia dan alam sekitar. Bahan toksid ini boleh menjejaskan kesihatan manusia dan membawa bencana alam kepada dunia. Bahan buangan toksid ini mudah terbakar, menghakis, beracun dan bertindakbalas atau meletup apabila bercampur dengan bahan lain. Ia boleh wujud sama ada dalam bentuk cecair, pepejal dan separa pepejal. Selain itu terdapat banyak jenis buangan toksid yang terdiri daripada sisa minyak seperti minyak hidraulik dan minyak gerundi serta bahan buangan kimia organik yang mengandungi halogen atau sulfur yang berupaya melarutkan bahan lain seperti trikloroetilena, tetrakloraetilena, kloroform, kloroetana, gendkleno dan freons. Di samping itu, terdapat juga beberapa jenis sisa buangan pepejal seperti sisa-sisa makanan, sampah sarap dan benda-benda terpakai daripada kawasan perumahan, perniagaan, sekolah dan kawasan-kawasan awam, barang-barang buangan pukal seperti rangka atau bingkai, barang-barang elektronik, perabot dan tayar buruk, bahan buangan daripada perlombongan dan kuari, bahan buangan daripada pengorekan dan pecahan bangunan-bangunan, sisa buangan taman dan sisa buangan binatang dan pertanian seperti najis khinzir, lembu, sekam padi dan sekam kayu. Bahan sisa domestik ini boleh menyebabkan pencemaran alam sekitar. Pencemaran terbahagi kepada dua iaitu pencemaran faktor semula jadi dan pencemaran faktor manusia. Pencemaran yang disebabkan oleh faktor semulajadi adalah pencemaran yang berlaku dengan sendiri seperti letusan gunung berapi, ribut taufan, gempa bumi dan tsunami.

asid tersebut meresap ke dalam tanah dan menyebabkan kualiti tanah kurang dan menjadikannya tidak subur. haba dan pembuangan sampah. Pembuangan sisa domestik telah mengganggu keseimbangan semula jadi dan menimbulkan pelbagai masalah kepada dunia. Sebagai contoh. kabur penglihatan dan pertuturan yang tidak betul jika air tersebut digunakan oleh manusia. Selain itu. Hujan asid ini boleh membunuh tumbuh-tumbuhan dan hidupan air serta menghakis pakaian.Manakala pencemaran faktor manusia ialah pencemaran yang dilakukan oleh manusia sama ada secara sengaja atau tidak sengaja. Kilang-kilang tersebut tidak memikirkan kesan yang akan dialami jika membuang sisa-sisa toksid di merata tempat. Antaranya ialah pencemaran udara iaitu gas-gas beracun. Di samping itu. Tanah yang telah tercemar tidak sesuai untuk menjalankan pertanian kerana bahan toksid atau kimia boleh membunuh tumbuhan yang ditanam dan habitat yang hidup di kawasan tersebut. sisa domestik ini boleh mencemarkan tanah. Penyaluran terus sisa kumbahan domestik ke dalam laut atau sungai boleh menyebabkan peningkatan dalam jumlah kandungan bahan organik yang seterusnya menyumbang kepada peningkatan pertumbuhan bakteria. Melalui bahan sisa domestik wujud hujan asid melalui pencerapan air-air yang bertoksid dan kimia atau melalui pengabungan gas-gas sulfur dioksida dan nitrogen oksida. Melalui bahan sisa domestik ini boleh berlaku pencemaran air. kertas dan bahan binaan bangunan. Kesan seterusnya ialah mengancam tumbuhan dan binatang. di samping meninggalkan kesan bau busuk serta perubahan warna. Asid ini akan turun bersama hujan dan menimpa kehidupan di bumi. nitrogen dioksida dan sulfur yang menyebabkan ketidaksuburan tanah akibat daripada peningkatan kekonduksian tanah yang tidak sesuai untuk tumbuhan hidup. pencemaran air iaitu melalui pembuangan air kumbahan. sisa-sisa kimia. tumpahan minyak ke dalam laut menyebabkan banyak organisma laut di perairan . jerubu dari kesan pembakaran secara terbuka dan sebagainya. bahan buangan daripada pasar. pencerobohan rizab sungai dengan pelbagai aktiviti dan perlombongan. tanah dan udara. Kesan utama ialah mengancam kesihatan manusia iaitu melalui pencemaran toksid yang masuk ke dalam air akan menyebabkan simptonsimpton kebas. Apabila gas sulfur dioksida (SO2) dan oksida nitrogen (NOX) dilepaskan ke udara. sisa toksid dan sisasisa kilang. bahan sisa domestik yang lain ialah sisa penyembelihan dan najis binatang. Terdapat banyak kesan yang dihadapi oleh masyarakat dan alam sekitar melalui bahan sisa domestik. Sisa domestik juga wujud daripada pembuangan bahan-bahan buangan dari kilang seperi minyak. ia mempunyai tindak balas dengan wap air yang terdapat di atmosfera dan menjadi asid sulfurik dan asid nitrik. zarah-zarah yang terperangkap hasil dari asap kenderaan. Selain itu. sakit kepala. Manakala pencemaran tanah berlaku melalui pembuangan sisa industri terutama karbon dioksida. Jika pencemaran toksid itu terbiar di kawasan pertanian atau tanah ia akan menyebabkan tanah tidak subur dan membunuh binatang dan haiwan yang hidup di kawasan tersebut. Hal ini berlaku disebabkan oleh sifat kepentingan diri sendiri manusia.

penghasilan sisa domestik agak membimbangkan dan penjanaannya yang meningkat dari hari ke hari di kawasan bandar mahupu luar bandar. Tumpahan minyak ini turut menjejaskan tumbesaran dan kesuburan plankton. Kita harus sedar bahawa di negara kita Malaysia. kedai serbaguna. kedai runcit. Seterusnya sisa minyak pelincir dan sisa minyak yang dihasilkan dari kerja-kerja pembaikpulih perlu dikendalikan mengikut prosedur yang ditetapkan di dalam Environmental Quality (Scheduled Wastes) Regulations. Apabila tumpahan minyak berlaku dengan banyak berhampiran persisiran pantai ia membentuk lapisan minyak yang mengancam kehidupan laut serta burung.cetak mati. tidak menghasilkan furan mahupun dioksin. gerai makan. Kini. Dalam era membangun ini. Oleh yang demikian. Malah. . pembakaran sisa dan pelupusan di tanah isian. Sisa domestik iaitu sisa daripada aktiviti pembinaan dan sisa makanan yang terhasil semasa proses pembinaan dan operasi akan dikendalikan mengikut cara pengendalian yang efektif dan dilupuskan di tapak pelupusan yang diiktiraf. menghasilkan tenaga daripada sisa untuk boleh digunakan bagi tujuan lain dan tidak mengeluarkan bau yang tidak menyenangkan. memandangkan ia berlandaskan konsep pengitaran semula dan berupaya menangani masalah-masalah alam sekitar yang dikaitkan dengan penggunaan tanah isian. penggunaan polisterin dan beg plastik sangat meluas. Malaysia merupakan negara yang membangun dari segi pembangunan dan ekonomi. Pemilihan kaedah pengendalian sisa domestik ini dibuat oleh kerajaan dan dipengaruhi oleh faktor-faktor seperti ketersediaan kewangan. restoran. Kaedah loji mesra alam iaitu melupuskan semua sisa yang digunakan secara menyeluruh. Kaedah lain yang dapat mengatasi buangan domestik ialah menyediakan tangki takungan bawah tanah yang dirawat. penggunaan teknologi rawatan terma dalam pelupusan sisa di Malaysia merupakan suatu pilihan yang munasabah. pihak kerajaan seharusnya memperuntukkan sejumlah wang supaya sistem perparitan daripada kawasan perumahan terutama kawasan perindustrian dan juga pengusaha kedai makanan perlu dibina saluran paip khas supaya air buangan dapat dikumpulkan di kolam takungan sebelum disalirkan ke dalam sistem perparitan. Amalan pengendalian sisa domestik secara bertanggungjawab yang boleh dilakukan termasuklah mengitar semula. kantin malah di pasar-pasar raya juga menggunakan bahan tersebut secara meluas. Untuk mengatasi masalah pelepasan air sisa domestik supaya tidak dilepaskan terus ke dalam sistem perparitan maka adalah perlu disediakan tangki takungan bawah tanah dan dirawat menggunakan bioteknologi selaras dengan usaha negara menjadikan Malaysia sebagai pusat bioteknologi rawatan air. warung. 2005 dan dilupuskan di Kualiti Alam melalui kontraktor yang berdaftar dengan Jabatan Alam Sekitar. Boleh dikatakan setiap kafetaria. Pembangunan yang pesat ini dan pertambahan penduduk yang tinggi di Malaysia menjadi punca utama kepada permasalahan ini. keadaan geologi dan ketersediaan tanah dengan kewujudan badan-badan domestik yang menitikberatkan pengitaran semula dan pemerolehan semula.

Sehubungan dengan itu. ekonomi dan sebagainya. recycle (kitar . penghasilan sisa domestik akan meningkat dari masa ke semasa. Penggunaan polisterin dan beg plastik semakin popular kerana kelebihan yang ada padanya iaitu tahan lama. kita haruslah mengambil jalan yang terbaik untuk memastikan penghasilan dapat dikurangkan ataupun dengan kaedah lain supaya kesan penjanaannya tidak membahayakan alam sekitar dan sebagainya. Dengan pertambahan penduduk setiap tahun. Yang jelasnya. Di samping itu juga. tasik. alam sekitar. reuse (guna semula). ia akan menakungkan air dan menjadi tempat pembiakan nyamuk aedes. Malaysia mengalami masalah untuk melupuskan sampah di mana kawasan pelupusan sampah sudah berkurangan dengan penghasilan sampah yang meningkat setiap tahun. Antaranya adalah konsep 4R & 2C iaitu rethink (fikir semula). langkah-langkah tegas perlu diambil untuk mengurangkan kadar penghasilan sisa domestik terutama sekali polisterin dan beg plastik yang memberi impak yang besar dan boleh menjejaskan alam sekitar. Pengurusan sisa domestik yang betul merupakan langkah yang terbaik untuk memastikan impak dapat dikurangkan. ia akan kekal berada dalam bentuk asal sehingga beratus-ratus tahun.Polisterin dan beg plastik diperbuat daripada bahan yang berasaskan petroleum seperti styrene dan benzin yang mana bahan yang tidak dapat hancur dan reput tanpa dikenakan tindakan kimia terhadapnya. reduce (kurangkan). penghasilan sisa domestik ini adalah berpunca daripada aktiviti harian dari satu komuniti penduduk. Penghasilan polisterin dan beg plastik yang dijanakan oleh setiap individu mahupun unit kediaman memberi kesan yang mendalam terhadap sosial mahupun ekonomi. Terdapat pelbagai impak terhadap penjanaan sisa domestik seperti kesan terhadap manusia. kukuh dan mudah digunakan. Jadi. masalah kewangan juga berlaku disebabkan oleh penghasilan sampah yang meningkat dan perlu menghabiskan berjuta-juta ringgit untuk melupuskannya. Dengan itu. jika polisterin dilupuskan di kawasan pelupusan sampah. Kebanyakan pengguna yang gemar membuang polisterin dan beg plastik meratarata tempat dan dibawa oleh angin meninggalkan pemandangan yang kurang enak di taman-taman. Oleh itu. Kini boleh dikatakan beribu-ribu tan polisterin dan beg plastik bertebaran di dalam laut setiap tahun. sungai dan sebagainya. Polisterin dan beg plastik yang terurai akan mengeluarkan kimia toksik seperti bisphenol A dan PS oligomer yang boleh menjejaskan fungsi hormon haiwan. Apabila hujan pula. Polisterin dan beg plastik yang berada di lautan akan terurai apabila ia terdedah kepada hujan dan matahari serta kondisi-kondisi persekitaran sekali gus menunjukkan pencemaran global akan berterusan pada masa depan. Polisterin dan beg plastik juga mengandungi bahan kimia yang boleh menyebabkan kanser dan ia mengambil masa sekitar 500 tahun untuk reput dan kemudiannya akan bertukar menjadi toksik. Tidak hairanlah jika kita banyak bergantung kepada polisterin dan beg plastik sebagai satu bahan wajib dalam proses pembungkusan dan sebagainya walaupun kaedah tradisional menggunakan sumber alam lebih murah harganya sehingga kita tidak menyedari bahaya polisterin dan beg plastik serta komponen-komponen kimia yang terkandung di dalamnya. Ia juga membawa kesan yang buruk kepada alam sekitar melalui penipisan lapisan ozon dan ia tidak boleh dikitar semula.

Tetapi. bateri merkuri. 18 barangan kitar semula termasuk botol. bekas ubat-ubatan.semula). taman. hutan. Di Taiwan. tayar. kaedah guna semula seperti penggunaan semula botol kaca dapat mengurangkan kapasiti pembuangan sisa domestik. Penggunaan bekas penyimpanan yang seragam supaya pemungutan lebih efisyen Menggalakkan kitar semula bahan buangan Pemungutan dilakukan bergantung kepada jumlah janaan sesebuah kawasan Penggunaan sistem pemungutan yang sesuai dan merekabentuk laluan bagi pemungutan optimum Menyediakan pekerja yang secukupnya dan mengamalkan cara kerja secara giliran Namun begitu terdapat juga kelebihan dan kekurangan dalam kaedah-kaedah pengendalian sisa domestik. ia telah mempertikaikan bahawa kitar semula bukanlah pilihan kaedah yang terbaik di mana pemasaran untuk barangan kitar semula adalah tidak menentu dan tidak memenuhi kehendak pasaran. kawasan perumahan. bekas plastik dan lain-lain disenaraikan dalam Regulatory Plan for General Waste Recycling. composting (pengkomposan) dan closing the loop (melengkapkan kitaran sumber asli) Pengendalian sisa domestik juga perlu diuruskan oleh satu organisasi yang beroperasi mengawal kebersihan kawasan alam sekitar sama ada di bandar atau luar bandar. Pengendalian sisa domestik yang berkesan akan mengurangkan pencemaran terutamanya pencemaran air. . kitar semula hanya berjaya sekiranya terdapat pemberian insentif atau faedah. 4. 2. jalan raya dan kawasan yang ada populasi. selamat dan terkawal. tin aluminium. Contohnya. bekas racun perosak. kajian mendapati banyak tenaga diperlukan bagi botol kaca yang diguna semula berbanding tenaga yang digunakan pada peringkat permulaan pembuatan botol kaca. bateri plumbum. Dengan pengendalian sisa domestik secara bertanggungjawab dan sempurna maka ia akan menjana suasana yang bersih. Bagi mencapai tahap pengendalian yang optimum. 5. beberapa aspek perlu diambil kira. Mercury-Containing and Rechargeable Battery Management Act telah dikuatkuasakan pada tahun 1996. udara dan mewujudkan persekitaran yang sempurna. kawasan perindustrian. Antara aspekaspek yang perlu diambi kira ialah: 1. Seperti di Amerika syarikat. Operasi pemungutan dan pengendalian sisa domestik bergantung kepada perkhidmatan yang disediakan bagi sesebuah kawasan. Daripada perspektif polisi. 3. Menurut kajian yang telah dilaksanakan. Sebagai contoh. Akta ini merupakan langkah yang dilaksanakan untuk mengitar semula bateri nikel kadmium (Ni-Cd) yang boleh dicas semula dan juga dilaksanakan bagi meminimakan penggunaan bateri merkuri. Tenaga banyak digunakan dalam proses pembersihan dan pensterilan botol kaca yang diguna semula. kerajaan perlu menguatkuasakan peraturan-peraturan yang menetapkan pengusaha-pengusaha menggunakan bahan kitar semula dalam produk atau barangan.

Tetapi kajian menunjukkan bahawa kaedah ini kurang berjaya kerana kekurangan sokongan daripada komuniti masyarakat dan agensiagensi yang terlibat. mikroorganisma akan bertindakbalas dengan bahan-bahan organik. Ini adalah kerana insinerator merupakan sumber kepada gas rumah hijau dan bahan-bahan toksik seperti dioksin dan logam berat. Di samping itu kaedah insinerator merupakan proses oksidasi yang menggunakan suhu yang tinggi di mana ia dapat menurunkan sisa organik dan sisa yang mudah terbakar kepada bahan inorganik dan bahan tidak terbakar. Proses penguraian semulajadi ini dinamakan sebagai pengkomposan dan produk akhir daripada proses ini adalah baja kompos. Tapak pelupusan perlu diuruskan secara sistematik bagi meminimakan kesan pencemaran. Di Hong Kong. Proses pengkomposan ini selalunya dilakukan di belakang rumah. Walau bagaimanapun panduan strategik yang stabil adalah perlu sebagai rujukan untuk kaedah pemulihan sisa kepada tenaga. ‘Projek Sisa Kepada Tenaga’ telah dilaksanakan untuk sisa tayar yang dilupuskan. kaedah-kaedah rawatan alternatif yang lain boleh digunakan bagi menggantikan kaedah ini. Kaedah pemulihan atau recovery merupakan satu kaedah di mana sisa-sisa yang dibuang digunakan untuk membina produk-produk baru dengan kepelbagaian penggunaan. Pembebasan bahan-bahan daripada insinerator ke udara merupakan perkara yang perlu diberi perhatian. . Sistem pengkomposan boleh dilaksanakan dalam pelbagai skala seperti di belakang rumah (skala kecil) atau pengkomposan berpusat (skala besar). Di Taiwan. di mana ia boleh digunakan semula untuk tumbesaran tumbuh-tumbuhan. Kaedah baja kompos dapat menggunakan sepenuhnya sisa makanan dan sisa kebun sebagai baja daripada ia dihantar dan dilupuskan di tapak pelupusan. Dalam kaedah semulajadi. proses pemulihan berkait rapat dengan penjanaan tenaga baru daripada sisa.Manakala kaedah pengkomposan melibatkan kaedah semulajadi dalam menguraikan bahan-bahan organik seperti sisa makanan dan sisa kebun. Walau bagaimanapun. digunakan semula atau dilupuskan di tapak pelupusan. Kajian mendapati bahawa sisa domestik daripada negara membangun adalah lebih sesuai digunakan untuk pengkomposan kerana ia tinggi dengan kandungan bahan organik daripada sisa domestik negara maju. Walaupun sisa perubatan dirawat dengan menggunakan insinerator. Bahan kimia toksik ini perlu diuruskan dengan baik supaya bahan pencemar tidak masuk ke dalam air bawah tanah. Proses ini selalunya digunakan bagi merawat sisa-sisa yang tidak boleh dikitar semula. Kaedah ini memberi kesan yang signifikan dalam penurunan kapasiti dan berat sisa. Kaedah tapak pelupusan pula dipercayai merupakan sumber kepada bahan organik lengai atau volatile organic compounds dan juga sebagai punca penghasilan kuantiti besar gas metana dan air larut-resap atau leachate. kebanyakan loji berpusat pengkomposan sisa domestik yang dilaksanakan secara mekanikal di negara-negara ASEAN yang besar tidak berfungsi secara efektif atau ditutup kerana kekurangan pasaran baja kompos serta kelemahan operasi dan penyelenggaraan fasiliti.

kita seharusnya tidak mementingkan diri sendiri.Konklusinya. Adalah menjadi harapan agar setiap individu mula mencerminkan diri. kita semua harus bertanggungjawab mengendalikan sisa domestik secara lebih berhemah agar alam sekitar kita berkekalan bersih. . Hakikatnya. nyaman dan segar untuk didiami. Kita harus fikirkan kesejahteraan hidup generasi akan datang yang terpaksa menanggung hasil tindakan yang kita buat hari ini. Sudah tiba masanya kita melihat sisa domestik sebagai satu tanggungjawab yang perlu kita laksanakan.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.