Takrif Morfologi Dan Proses Pembentukan Kata

Takrif Morfologi: Morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk dan penggolong kata. Struktur kata bermaksud susunan bunyi ujaran atau lambang yang menjadi unit tatabahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa sama ada bentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata pula ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan latar fungsi dengan anggota lain dalam golongan yang sama.

Takrif Morfologi berdasarkan beberapa sumber rujukan:

Menurut Abdullah Hassan di dalam buku Morfologi bagi Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu, 2006:1-2, morfologi ialah salah satu bidang ilmu yang mengkaji bentuk perkataan. Unsur-unsur bahasa dicantum-cantumkan bagi membentuk perkataan dan ayat dan unsur bahasa itu ialah morfem dan kata. Istilah ini dipinjam daripada biologi yang bermaksud kajian tentang bentuk tubuh haiwan dan tumbuhan. Konsep bentuk ini diterapkan kepada bentuk perkataan bahasa manusia.

Abdullah Hassan juga menyatakan definisi morfologi dalam buku Linguistik Am, 2007:117, morfologi ialah bidang linguistik yang mengkaji bagaimana perkataan dibina. Kajian ini dilakukan terhadap unsur-unsur yang membentuk perkataan, proses-proses membentuk perkataan dan bentuk-bentuk perkataan ialah morfem dan kata.

Nik Safiah Karim dan rakan – rakannya dalam buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu.Husin Abdul Aziz. dan makna kata akibat daripada perubahan bentuk kata. Salleh juga mendefinisikan morfologi di dalam bukunya iaitu buku Linguistik Melayu Edisi Kedua. Dengan struktur kata dimaksudkan susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang yang turut menjadi unit bahasa yang bermakna.2004:36 iaitu morfologi adalah merujuk kepada kajian tentang pembentukan kata dan struktur kata.Sabran dan Rahim Syam dalam buku Kajian Bahasa Untuk Pelatih Maktab Perguruan . dalam bukunya Tatabahasa Bahasa Melayu (Perkataan). bentuk dan penggolongan kata. 2004 :43 berpendapat morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur .Husin dan rakan-rakannya dalam buku Pengajian Melayu 1. Siti Hajar Hj. Menurut Raminah Hj. . Ilmu Bahasa dan Kecekapan Berbahasa. bentuk dan penggolongan kata.1985:152 bidang morfologi merupakan bidang dalam kajian bahasa yang mengkaji tentang perkataan dan cara-cara pembentukkannya. golongan kata. morfologi ialah disiplin ilmu bahasa yang mengkaji struktur.Manakala Ramli Md. Beliau juga telah merumuskan bahawa morfologi adalah bidang mengkaji bagaimana morfem-morfem itu bergabung untuk membentuk ayat. Morfologi mengkaji selok-belok bentuk kata dan fungsi gramatik atau semantik perubahan kata itu. O`Grady & Guzman juga menyatakan pendapat pada tahun 2000:121 dalam buku yang disediakan oleh Radiah Yusoff dan rakan-rakannya. 2007:63. Selain itu. morfologi ialah bidang yang mengkaji tentang kata dan pembentukan kata termasuk proses-proses pembentukan kata dan hasil pembentukan kata.1997 : 83. Bentuk kata ini merujuk bentuk bunyi atau ujaran sesuatu kata itu. Menurut Kamarudin Hj. 1996:17 telah menyatakan teori morfologi iaitu morfologi satu cabang daripada ilmu linguistik yang mengkaji soal-soal yang berkaitan dengan kemungkinan adanya perubahan kata.

Tambahan pula Habibah Bt. Mohd. Morfologi juga berkaitan dengan morfem iaitu unit terkecil yang berperanan membentuk perkataan. . bentuk dan golongan kata dalam bahasa Melayu. Kata terbentuk daripada unsur yang dikenali sebagai morfem. makan dll Kata dasar ialah morfem bebas dan mengandungi makna. pemajmukan dan penggandaan . Contoh: men-jatuh-kan. Morfem bebas : morfem atau kata yang dapat berdiri sendiri dalam ayat. 2010:41 pula memberi pendapat secara am iaitu morfologi ialah bidang ilmu bahasa seperti kajian mengenai struktur. pe-makan-an dll. Struktur kata ialah susunan bentuk ujaran bunyi atau lambang tulisan yang menjadi unit bahasa yang bermakna manakala bentuk kata ialah unit tatabahasa sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Ianya juga tidak dapat dipecah-pecahkan lagi. Morfem ialah unit terkecil dalam bahasa dan berperanan untuk membentuk perkataan. Imbuhan merupakan morfem terikat. kajian morfologi tertumpu kepada kata. Takrifan morfologi menurut buku Siri Pendidikan Guru dalam tajuk Morfologi. Bidang kajian morfologi: a) Bentuk kata b) Proses pembentukan kata c) Golongan kata Berdasarkan takrif. Alomorf: variasi yang terdapat dalam morfem terikat. Contoh: jatuh. Samin dan Hasnah Bt Awang menerusi buku Revisi Bahasa Melayu Akademik 1 untuk Ppismp. Morfem terikat: morfem atau kata yang tidak dapat berdiri sendiri dalam ayat. Ianya akan mengandungi makna apabila digunakan dengan morfem bebas iaitu kata dasar. 2008:133 karangan Siti Hajar Abdul Aziz. ialah bidang ilmu yang mengkaji struktur. bentuk dan penggolongan kata. Morf: elemen dalam bentuk kata yang kita dengar dalam pertuturan dan satuan gramatikal yang terkecil yang didengar dalam pengucapan.

„meng-‟. . “me”. „men-‟. “lama” dan “nya”. “an”. kata terbitan.Contoh: -Perjalanan itu memakan masa bertahun lamanya. Proses Pembentukan Kata Pengimbuhan Pemajmukan Penggandaan Akronim Rajah 1: Proses pembentukan kata. -terdiri daripada 11 morfem iaitu “per”. Kata tunggal tidak melibatkan apa-apa proses pembentukan. Proses-proses ini ialah pengimbuhan. pemajmukan. tetapi tiga bentuk kata lain melibatkan proses-proses tertentu. “ber”. “tahun”. iaitu „me-‟. “makan”. Proses Pembentukan Kata Dalam bahasa Melayu terdapat empat bentuk kata. “itu”. Contoh: -morfem awalan „di-‟ : satu alomorf. “jalan”. dan „menge-‟. kata majmuk. “masa”. penggandaan dan akronim. „mem-‟. iaitu kata tunggal. -memakan : morfemnya ialah “me + makan”. -morfem „me-‟ : enam alomorf. dan kata ganda. „men-‟.

ke-. Sisipan terbahagi kepada empat iaitu er-. Imbuhan-imbuhan ini. Misalnya –kan dalam jalan+kan dan -i dalam akhir+i. Misalnya –el.dan in-... meng-. apitan. Terdapat empat jenis imbuhan.dalam ber+jalan dan di.. se-.. Sisipan Imbuhan yang hadir di celahan kata dasar. men-.. Apitan Imbuhan yang hadir secara mengepit kata dasar.-i dalam di+ikut+i.dalam di+ambil. akhiran. mem-.dalam t+el+unjuk. meny.dalam s+er+uling dan –em-.er. di-. -in.. Awalan Imbuhan yang diletakkan di awal perkataan (sebelum kata dasar) dalam pemakaiannya. dalam g+em+uruh.Proses Pengimbuhan Proses pengimbuhan ialah proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar untuk membentuk kata terbitan. Berikut diperlihatkan beberapa contoh proses pengimbuhan. iaitu awalan. apabila digandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbagai golongan kata iaitu kata kerja. em. .. misalnya ke-. Akhiran Imbuhan yang ditambah pada bahagian belakang kata dasar (sesudah kata dasar) dalam pemakaian. per-. me-.. dan kata adjektif. ber-. dan lain-lain. iaitu dua bahagian imbuhan hadir serentak di awal dan diakhir kata dasar.-an dalam ke+cantik+an dan di-. Misalnya ter-.dalam s+in+ambung. dan sisipan. Misalnya ber. el-. pe-.

Imbuhan (Awalan) PemMemper-isme -i Peng-. ke. Sebahagian besar proses pengimbuhan berlaku pada kata dasar.-an -er-embawa kuat Kata dasar Kata terbitan pembawa memperkuat nasionalisme dekati pengisytiharan mengikuti kesihatan berlarian gerigi gemilang nasional dekat isytihar ikut sihat lari gigi gilang Proses pengimbuhan boleh berlaku pada pelbagai tahap... Kata terbitan yang dihasilkan oleh proses pengimbuhan boleh menjadi kata dasar bagi proses pengimbuhan kali kedua.-an Ber-.+ tawa ( ketawa ) dan ke.....-i Ke-. Pengimbuhan boleh berlaku pada sejumlah kecil kata akar. misalnya ber.+ mudi ( kemudi ). yang menghasilkan kata terbitan.-an Men-.. Berikut ialah beberapa contoh lain : ....+ tapa ( bertapa )....

tetapi apabila dirangkaikan membentuk kata majmuk kerusi malas. Cara pengimbuhan kata majmuk terdapat dalam dua bentuk. maksudnya. ejaannya tetap terpisah. Contohnya : urus niaga cari gali reka bentuk daya serap berurus niaga mencari gali direka bentuk daya serapan . dalam bahasa Melayu tidak terdapat ungkapan * kerusi yang malas atau * kerusi dan malas atau * kerusi untuk malas.Kata Dasar libat lanjur balik sambung terlibat terlanjur terbalik Imbuhan Kata Terbitan keterlibatan keterlanjuran menterbalikkan kesinambungan sinambung Proses Pemajmukan Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu. a) Pengimbuhan Kata Majmuk Kata majmuk boleh menerima imbuhan seperti kata dasar lain. iaitu : Apabila kata majmuk menerima awalan atau akhiran. Sebagai contoh. kerusi dan malas masing-masing mempunyai makna tersendiri. Tidak dapat diselitkan apa-apa unsur antara dua kata dasar ini.

ejaannya menjadi bercantum. penggandaan berlaku kepada keseluruhan perkataan. Contohnya : lipat ganda surat khabar urus niaga ibu bapa b) Penggandaan Kata Majmuk - melipatgandakan persuratkhabaran diurusniagakan keibubapaan Kata majmuk boleh mengalami proses penggandaan.Apabila kata majmuk menerima apitan. Dalam hal ini. Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama sahaja. Contohnya: setiausaha jawatankuasa tanggungjawab - setiausaha-setiausaha jawatankuasa-jawatankuasa tanggungjawab-tanggungjawab Proses Penggandaan . Contohnya : rumah sakit guru besar Raja Muda - rumah-rumah sakit guru-guru besar Raja-raja Muda Timbalan-timbalan Naib Canselor Timbalan Naib Canselor - Satu kekecualian ialah penggandaan yang melibatkan perkataan yang telah mantap.

a) Penggandaan penuh Penggandaan penuh ialah proses yang mengulangi seluruh kata dasar. terdapat tiga jenis penggandaan. 1. 2. pelari perbualan kekasih kejadian     pelari-pelari perbualan-perbualan kekasih-kekasih kejadian-kejadian . Terdapat dua jenis penggandaan penuh. Contohnya : Sekolah makan besar baju     sekolah-sekolah makan-makan besar-besar baju-baju  Yang melibatkan kata dasar yang menerima imbuhan. iaitu . iaitu :  Yang melibatkan kata dasar yang tidak menerima apa-apa imbuhan.Proses penggandaan ialah proses yang mengulangi kata dasar. separa atau berentak iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. Dengan kata lain. dan 3. Penggandaan penuh. Penggandaan separa. Penggandaan berentak. sama ada secara penuh.

Penggandaan separa berlaku pada dua jenis kata dasar. Penggandaan ini berlaku pada kata kerja dan kata adjektif. Kata Dasar Berimbuhan tersenyum bercakap setinggi Imbuhan tersenyum-senyum bercakap-cakap setinggi-tinggi . iaitu:  pada kata dasar tunggal dan lazimnya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya serta letak pengulangan itu pada bahagian hadapan kata dasar.b) Penggandaan separa Penggandaan separa ialah proses yang mengulangi sebahagian kata dasar sahaja. dan boleh terletak di bahagian belakang kata dasar atau di bahagian hadapan kata dasar. Penggandaan separa yang berlaku hanya mengulangi kata dasar dan tidak melibatkan imbuhan. menjadikannya vokal e pepet. Proses ini dapat digambarkan seperti yang berikut : jari siku sungut pohon laki jejari sisiku susungut popohon lalaki jejari sesiku sesungut pepohon lelaki  pada kata dasar yang berimbuhan. Vokal dalam bentuk gandaan ini mengalami proses pelemahan.

penggandaan berentak terbahagi kepada tiga jenis.membantu mencuit menari mengejar bantu-membantu cuit-mencuit tari-menari kejar-mengejar c) Penggandaan Berentak Penggandaan berentak ialah proses yang mengulangi kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. iaitu : 1) Penggandaan Berentak Pengulangan Vokal 2) Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan 3) Penggandaan Berentak Bebas  Penggandaan Berentak Pengulangan Bebas Dalam penggandaan ini. Berdasarkan perubahan dan pengulangan bunyi demikian. iaitu yang mempunyai ciri-ciri keharmonian vokal. seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. Contohnya : sayur ramah cerai sayur-mayur ramah-tamah cerai-berai . Dalam penggandaan berentak. bunyi yang diulang ialah vokal.

dan tatahias. Proses ini banyak berlaku dalam bahasa Melayu pada hari ini. tatacara. perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib. Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan Dalam penggandaan ini. Contohnya: kayu tanah simpang kayu-kayan tanah-tanih simpang-siur Proses Pengakroniman Pembentukan kata melalui akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkannya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis tau dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. penggandaan berlaku pada persamaan bunyi-bunyi konsonan tertentu. Misalnya. Contoh perkataan lain yang dibentuk melalui proses ini adalah seperti berikut: . Contohnya:JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor IPBA – Institut Perguruan Bahasa – bahasa Antarabangsa IPG – Institu Pendidikan Guru UPSI – Universiti Sultan Idris Pembentukan kata juga terbentuk hasil daripada proses-proses tersebut : 1) Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu.

juruaudit. prasekolah. juruacara. surih juga membawa maksud „meniru atau melukis peta‟. malahan kepada haiwan juga. Proses ini berlaku salam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. jejari. Misalnya. juruhebah Lelabah – gegelang. Contoh peminjaman kata daripada bahasa lain: . rerambut 2) Peleburan Fonem Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi suku kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonemfonem tertentu. 3) Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. perkataan . perkataan surih pada asalnya bermaksud „bekas atau nkesan yang dilalui oleh sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang‟. prauniversiti Jurunikah – juruwang. Melalui pemberian itu makna khusus. family dalam bahasa Inggeris bermakna „keluarga‟ tetapi perkataan i i telah diperluaskan maknanya menjadi „famili‟ yang bukan sahaja merujuk kepada manusia. Misalnya.Prasangka – prasarana. Misalnya perkataan „benda + alir‟ menjadi „ bendalir‟ terbentuk setelah satu fonem vokal / a / digugurkan. 4) Pemberian Makna khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah. 5) Peminjaman Kata Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Ingggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri.

dicipta pula perkataan „mengiwi‟ yang bermaksud „perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas‟. di samping menggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. Daripada makna tersebut. Misalnya . perkataan dicipta berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau dikiaskan kepada sesuatu benda. perkataan „kiwi‟ merujuk kepada nama sejenis burung di New Zealand. Contohnya. . Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. kata akar satu suku kata bu merujuk kepada benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti contoh yang berikut: bu + kit – bukit bu + lan – bulan bu + luh – buluh 7) Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada perbendaharaan kata yang sedia ada. 8) Penggemblengan Pembentukan dilakukan dengan cara menggabungkan dua perkataan atau lebih.element – elemen magistrate – majistret diplomat – diplomat 6) Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga. Dalam proses ini.

pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada lelaki yang patut dihormati. jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat .perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut: tv – televisyen Dr. Malahan. perkataan.Kugiran .menyurat rasmi. 10) Penyingkatan Melalui proses penyingkatan ini. – Doktor Prof.Kumpulan Gitar Rancak Bernama . iaitu „panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita keturunan raja‟. Sebaliknya .Berita Nasional Malaysia 9) Penyempitan Makna Pembentukan kata jenis ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum. Misalnya. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. – Profesor . perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful