P. 1
Takrif Morfologi Dan Proses Pembentukan Kata

Takrif Morfologi Dan Proses Pembentukan Kata

|Views: 2,212|Likes:

More info:

Published by: Ai Yue Zahidan Fashionissta on Mar 23, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/16/2013

pdf

text

original

Takrif Morfologi Dan Proses Pembentukan Kata

Takrif Morfologi: Morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk dan penggolong kata. Struktur kata bermaksud susunan bunyi ujaran atau lambang yang menjadi unit tatabahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa sama ada bentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata pula ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan latar fungsi dengan anggota lain dalam golongan yang sama.

Takrif Morfologi berdasarkan beberapa sumber rujukan:

Menurut Abdullah Hassan di dalam buku Morfologi bagi Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu, 2006:1-2, morfologi ialah salah satu bidang ilmu yang mengkaji bentuk perkataan. Unsur-unsur bahasa dicantum-cantumkan bagi membentuk perkataan dan ayat dan unsur bahasa itu ialah morfem dan kata. Istilah ini dipinjam daripada biologi yang bermaksud kajian tentang bentuk tubuh haiwan dan tumbuhan. Konsep bentuk ini diterapkan kepada bentuk perkataan bahasa manusia.

Abdullah Hassan juga menyatakan definisi morfologi dalam buku Linguistik Am, 2007:117, morfologi ialah bidang linguistik yang mengkaji bagaimana perkataan dibina. Kajian ini dilakukan terhadap unsur-unsur yang membentuk perkataan, proses-proses membentuk perkataan dan bentuk-bentuk perkataan ialah morfem dan kata.

morfologi ialah disiplin ilmu bahasa yang mengkaji struktur. Selain itu.Husin dan rakan-rakannya dalam buku Pengajian Melayu 1. bentuk dan penggolongan kata. 2007:63. Nik Safiah Karim dan rakan – rakannya dalam buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu.2004:36 iaitu morfologi adalah merujuk kepada kajian tentang pembentukan kata dan struktur kata. Bentuk kata ini merujuk bentuk bunyi atau ujaran sesuatu kata itu. O`Grady & Guzman juga menyatakan pendapat pada tahun 2000:121 dalam buku yang disediakan oleh Radiah Yusoff dan rakan-rakannya.Husin Abdul Aziz. 1996:17 telah menyatakan teori morfologi iaitu morfologi satu cabang daripada ilmu linguistik yang mengkaji soal-soal yang berkaitan dengan kemungkinan adanya perubahan kata.Manakala Ramli Md.1997 : 83. Morfologi mengkaji selok-belok bentuk kata dan fungsi gramatik atau semantik perubahan kata itu.1985:152 bidang morfologi merupakan bidang dalam kajian bahasa yang mengkaji tentang perkataan dan cara-cara pembentukkannya. 2004 :43 berpendapat morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur . dan makna kata akibat daripada perubahan bentuk kata. dalam bukunya Tatabahasa Bahasa Melayu (Perkataan). Dengan struktur kata dimaksudkan susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang yang turut menjadi unit bahasa yang bermakna. . Ilmu Bahasa dan Kecekapan Berbahasa. Siti Hajar Hj. Beliau juga telah merumuskan bahawa morfologi adalah bidang mengkaji bagaimana morfem-morfem itu bergabung untuk membentuk ayat.Sabran dan Rahim Syam dalam buku Kajian Bahasa Untuk Pelatih Maktab Perguruan . Menurut Kamarudin Hj. Menurut Raminah Hj. bentuk dan penggolongan kata. golongan kata. morfologi ialah bidang yang mengkaji tentang kata dan pembentukan kata termasuk proses-proses pembentukan kata dan hasil pembentukan kata. Salleh juga mendefinisikan morfologi di dalam bukunya iaitu buku Linguistik Melayu Edisi Kedua.

Struktur kata ialah susunan bentuk ujaran bunyi atau lambang tulisan yang menjadi unit bahasa yang bermakna manakala bentuk kata ialah unit tatabahasa sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Morfem bebas : morfem atau kata yang dapat berdiri sendiri dalam ayat. Ianya akan mengandungi makna apabila digunakan dengan morfem bebas iaitu kata dasar. Mohd. bentuk dan golongan kata dalam bahasa Melayu. . Bidang kajian morfologi: a) Bentuk kata b) Proses pembentukan kata c) Golongan kata Berdasarkan takrif. Kata terbentuk daripada unsur yang dikenali sebagai morfem. Samin dan Hasnah Bt Awang menerusi buku Revisi Bahasa Melayu Akademik 1 untuk Ppismp. Morfem terikat: morfem atau kata yang tidak dapat berdiri sendiri dalam ayat. 2010:41 pula memberi pendapat secara am iaitu morfologi ialah bidang ilmu bahasa seperti kajian mengenai struktur. 2008:133 karangan Siti Hajar Abdul Aziz. Imbuhan merupakan morfem terikat. kajian morfologi tertumpu kepada kata. Contoh: men-jatuh-kan. Morfem ialah unit terkecil dalam bahasa dan berperanan untuk membentuk perkataan. Takrifan morfologi menurut buku Siri Pendidikan Guru dalam tajuk Morfologi. ialah bidang ilmu yang mengkaji struktur.Tambahan pula Habibah Bt. Ianya juga tidak dapat dipecah-pecahkan lagi. Alomorf: variasi yang terdapat dalam morfem terikat. Contoh: jatuh. Morfologi juga berkaitan dengan morfem iaitu unit terkecil yang berperanan membentuk perkataan. bentuk dan penggolongan kata. makan dll Kata dasar ialah morfem bebas dan mengandungi makna. pe-makan-an dll. Morf: elemen dalam bentuk kata yang kita dengar dalam pertuturan dan satuan gramatikal yang terkecil yang didengar dalam pengucapan. pemajmukan dan penggandaan .

-morfem „me-‟ : enam alomorf. “makan”. „mem-‟. „meng-‟. “ber”. pemajmukan. “lama” dan “nya”. “me”. “jalan”. Proses Pembentukan Kata Pengimbuhan Pemajmukan Penggandaan Akronim Rajah 1: Proses pembentukan kata. Proses Pembentukan Kata Dalam bahasa Melayu terdapat empat bentuk kata. Contoh: -morfem awalan „di-‟ : satu alomorf. penggandaan dan akronim. “itu”.Contoh: -Perjalanan itu memakan masa bertahun lamanya. iaitu kata tunggal. dan kata ganda. “an”. kata majmuk. Kata tunggal tidak melibatkan apa-apa proses pembentukan. -terdiri daripada 11 morfem iaitu “per”. tetapi tiga bentuk kata lain melibatkan proses-proses tertentu. dan „menge-‟. “tahun”. iaitu „me-‟. . „men-‟. „men-‟. “masa”. kata terbitan. -memakan : morfemnya ialah “me + makan”. Proses-proses ini ialah pengimbuhan.

er.. Berikut diperlihatkan beberapa contoh proses pengimbuhan. akhiran.. em. el-. dalam g+em+uruh. -in.-an dalam ke+cantik+an dan di-.dalam t+el+unjuk.-i dalam di+ikut+i. iaitu awalan.. Awalan Imbuhan yang diletakkan di awal perkataan (sebelum kata dasar) dalam pemakaiannya. me-.dan in-. Terdapat empat jenis imbuhan. di-. apitan. meng-. Misalnya –el.Proses Pengimbuhan Proses pengimbuhan ialah proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar untuk membentuk kata terbitan.dalam di+ambil. Imbuhan-imbuhan ini. per-.... dan kata adjektif. Misalnya ter-. se-..dalam s+er+uling dan –em-. misalnya ke-.dalam ber+jalan dan di. Misalnya –kan dalam jalan+kan dan -i dalam akhir+i. meny. Misalnya ber. Sisipan Imbuhan yang hadir di celahan kata dasar. Sisipan terbahagi kepada empat iaitu er-. dan lain-lain.dalam s+in+ambung. Akhiran Imbuhan yang ditambah pada bahagian belakang kata dasar (sesudah kata dasar) dalam pemakaian. iaitu dua bahagian imbuhan hadir serentak di awal dan diakhir kata dasar. dan sisipan. mem-. Apitan Imbuhan yang hadir secara mengepit kata dasar. apabila digandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbagai golongan kata iaitu kata kerja. . ke-. pe-.. men-. ber-.

. misalnya ber.Imbuhan (Awalan) PemMemper-isme -i Peng-.-an Men-. Berikut ialah beberapa contoh lain : .-an Ber-. Kata terbitan yang dihasilkan oleh proses pengimbuhan boleh menjadi kata dasar bagi proses pengimbuhan kali kedua.... Pengimbuhan boleh berlaku pada sejumlah kecil kata akar.+ mudi ( kemudi )..+ tapa ( bertapa )... Sebahagian besar proses pengimbuhan berlaku pada kata dasar.-i Ke-..+ tawa ( ketawa ) dan ke.-an -er-embawa kuat Kata dasar Kata terbitan pembawa memperkuat nasionalisme dekati pengisytiharan mengikuti kesihatan berlarian gerigi gemilang nasional dekat isytihar ikut sihat lari gigi gilang Proses pengimbuhan boleh berlaku pada pelbagai tahap...... ke. yang menghasilkan kata terbitan.

tetapi apabila dirangkaikan membentuk kata majmuk kerusi malas. kerusi dan malas masing-masing mempunyai makna tersendiri. maksudnya.Kata Dasar libat lanjur balik sambung terlibat terlanjur terbalik Imbuhan Kata Terbitan keterlibatan keterlanjuran menterbalikkan kesinambungan sinambung Proses Pemajmukan Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu. ejaannya tetap terpisah. Cara pengimbuhan kata majmuk terdapat dalam dua bentuk. a) Pengimbuhan Kata Majmuk Kata majmuk boleh menerima imbuhan seperti kata dasar lain. Sebagai contoh. Contohnya : urus niaga cari gali reka bentuk daya serap berurus niaga mencari gali direka bentuk daya serapan . iaitu : Apabila kata majmuk menerima awalan atau akhiran. dalam bahasa Melayu tidak terdapat ungkapan * kerusi yang malas atau * kerusi dan malas atau * kerusi untuk malas. Tidak dapat diselitkan apa-apa unsur antara dua kata dasar ini.

Apabila kata majmuk menerima apitan. Contohnya : lipat ganda surat khabar urus niaga ibu bapa b) Penggandaan Kata Majmuk - melipatgandakan persuratkhabaran diurusniagakan keibubapaan Kata majmuk boleh mengalami proses penggandaan. ejaannya menjadi bercantum. Contohnya : rumah sakit guru besar Raja Muda - rumah-rumah sakit guru-guru besar Raja-raja Muda Timbalan-timbalan Naib Canselor Timbalan Naib Canselor - Satu kekecualian ialah penggandaan yang melibatkan perkataan yang telah mantap. Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama sahaja. Contohnya: setiausaha jawatankuasa tanggungjawab - setiausaha-setiausaha jawatankuasa-jawatankuasa tanggungjawab-tanggungjawab Proses Penggandaan . Dalam hal ini. penggandaan berlaku kepada keseluruhan perkataan.

separa atau berentak iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. iaitu :  Yang melibatkan kata dasar yang tidak menerima apa-apa imbuhan. 1. Penggandaan penuh. Terdapat dua jenis penggandaan penuh. terdapat tiga jenis penggandaan. Penggandaan berentak. sama ada secara penuh.Proses penggandaan ialah proses yang mengulangi kata dasar. dan 3. 2. a) Penggandaan penuh Penggandaan penuh ialah proses yang mengulangi seluruh kata dasar. pelari perbualan kekasih kejadian     pelari-pelari perbualan-perbualan kekasih-kekasih kejadian-kejadian . iaitu . Dengan kata lain. Penggandaan separa. Contohnya : Sekolah makan besar baju     sekolah-sekolah makan-makan besar-besar baju-baju  Yang melibatkan kata dasar yang menerima imbuhan.

Penggandaan separa yang berlaku hanya mengulangi kata dasar dan tidak melibatkan imbuhan. dan boleh terletak di bahagian belakang kata dasar atau di bahagian hadapan kata dasar. Vokal dalam bentuk gandaan ini mengalami proses pelemahan. Kata Dasar Berimbuhan tersenyum bercakap setinggi Imbuhan tersenyum-senyum bercakap-cakap setinggi-tinggi . Penggandaan separa berlaku pada dua jenis kata dasar.b) Penggandaan separa Penggandaan separa ialah proses yang mengulangi sebahagian kata dasar sahaja. iaitu:  pada kata dasar tunggal dan lazimnya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya serta letak pengulangan itu pada bahagian hadapan kata dasar. menjadikannya vokal e pepet. Penggandaan ini berlaku pada kata kerja dan kata adjektif. Proses ini dapat digambarkan seperti yang berikut : jari siku sungut pohon laki jejari sisiku susungut popohon lalaki jejari sesiku sesungut pepohon lelaki  pada kata dasar yang berimbuhan.

Contohnya : sayur ramah cerai sayur-mayur ramah-tamah cerai-berai . Dalam penggandaan berentak.membantu mencuit menari mengejar bantu-membantu cuit-mencuit tari-menari kejar-mengejar c) Penggandaan Berentak Penggandaan berentak ialah proses yang mengulangi kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. iaitu : 1) Penggandaan Berentak Pengulangan Vokal 2) Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan 3) Penggandaan Berentak Bebas  Penggandaan Berentak Pengulangan Bebas Dalam penggandaan ini. Berdasarkan perubahan dan pengulangan bunyi demikian. penggandaan berentak terbahagi kepada tiga jenis. seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. iaitu yang mempunyai ciri-ciri keharmonian vokal. bunyi yang diulang ialah vokal.

 Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan Dalam penggandaan ini. perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. Misalnya. Contohnya: kayu tanah simpang kayu-kayan tanah-tanih simpang-siur Proses Pengakroniman Pembentukan kata melalui akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkannya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis tau dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. tatacara. dan tatahias. penggandaan berlaku pada persamaan bunyi-bunyi konsonan tertentu. Proses ini banyak berlaku dalam bahasa Melayu pada hari ini. Contoh perkataan lain yang dibentuk melalui proses ini adalah seperti berikut: . diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib. Contohnya:JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor IPBA – Institut Perguruan Bahasa – bahasa Antarabangsa IPG – Institu Pendidikan Guru UPSI – Universiti Sultan Idris Pembentukan kata juga terbentuk hasil daripada proses-proses tersebut : 1) Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu.

juruacara. 4) Pemberian Makna khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah. Misalnya. prasekolah. perkataan . Misalnya perkataan „benda + alir‟ menjadi „ bendalir‟ terbentuk setelah satu fonem vokal / a / digugurkan. family dalam bahasa Inggeris bermakna „keluarga‟ tetapi perkataan i i telah diperluaskan maknanya menjadi „famili‟ yang bukan sahaja merujuk kepada manusia. jejari. Melalui pemberian itu makna khusus. surih juga membawa maksud „meniru atau melukis peta‟. Contoh peminjaman kata daripada bahasa lain: . juruhebah Lelabah – gegelang. Proses ini berlaku salam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. malahan kepada haiwan juga. prauniversiti Jurunikah – juruwang. perkataan surih pada asalnya bermaksud „bekas atau nkesan yang dilalui oleh sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang‟. rerambut 2) Peleburan Fonem Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi suku kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonemfonem tertentu. juruaudit.Prasangka – prasarana. 5) Peminjaman Kata Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Ingggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. 3) Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. Misalnya.

dicipta pula perkataan „mengiwi‟ yang bermaksud „perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas‟. di samping menggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. 8) Penggemblengan Pembentukan dilakukan dengan cara menggabungkan dua perkataan atau lebih. perkataan „kiwi‟ merujuk kepada nama sejenis burung di New Zealand. Dalam proses ini. Misalnya .element – elemen magistrate – majistret diplomat – diplomat 6) Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga. perkataan dicipta berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau dikiaskan kepada sesuatu benda. Daripada makna tersebut. kata akar satu suku kata bu merujuk kepada benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti contoh yang berikut: bu + kit – bukit bu + lan – bulan bu + luh – buluh 7) Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada perbendaharaan kata yang sedia ada. . Contohnya.

10) Penyingkatan Melalui proses penyingkatan ini. Malahan. jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat . iaitu „panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita keturunan raja‟. Sebaliknya . perkataan.menyurat rasmi. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada lelaki yang patut dihormati.Kugiran .Kumpulan Gitar Rancak Bernama . – Profesor . – Doktor Prof. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan.Berita Nasional Malaysia 9) Penyempitan Makna Pembentukan kata jenis ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum.perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut: tv – televisyen Dr. Misalnya. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->