Takrif Morfologi Dan Proses Pembentukan Kata

Takrif Morfologi: Morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk dan penggolong kata. Struktur kata bermaksud susunan bunyi ujaran atau lambang yang menjadi unit tatabahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa sama ada bentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata pula ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan latar fungsi dengan anggota lain dalam golongan yang sama.

Takrif Morfologi berdasarkan beberapa sumber rujukan:

Menurut Abdullah Hassan di dalam buku Morfologi bagi Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu, 2006:1-2, morfologi ialah salah satu bidang ilmu yang mengkaji bentuk perkataan. Unsur-unsur bahasa dicantum-cantumkan bagi membentuk perkataan dan ayat dan unsur bahasa itu ialah morfem dan kata. Istilah ini dipinjam daripada biologi yang bermaksud kajian tentang bentuk tubuh haiwan dan tumbuhan. Konsep bentuk ini diterapkan kepada bentuk perkataan bahasa manusia.

Abdullah Hassan juga menyatakan definisi morfologi dalam buku Linguistik Am, 2007:117, morfologi ialah bidang linguistik yang mengkaji bagaimana perkataan dibina. Kajian ini dilakukan terhadap unsur-unsur yang membentuk perkataan, proses-proses membentuk perkataan dan bentuk-bentuk perkataan ialah morfem dan kata.

Dengan struktur kata dimaksudkan susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang yang turut menjadi unit bahasa yang bermakna. bentuk dan penggolongan kata. 2004 :43 berpendapat morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur . Menurut Raminah Hj.Husin Abdul Aziz.Sabran dan Rahim Syam dalam buku Kajian Bahasa Untuk Pelatih Maktab Perguruan . morfologi ialah disiplin ilmu bahasa yang mengkaji struktur. golongan kata. dalam bukunya Tatabahasa Bahasa Melayu (Perkataan). 2007:63. bentuk dan penggolongan kata. Ilmu Bahasa dan Kecekapan Berbahasa. Selain itu. O`Grady & Guzman juga menyatakan pendapat pada tahun 2000:121 dalam buku yang disediakan oleh Radiah Yusoff dan rakan-rakannya. Morfologi mengkaji selok-belok bentuk kata dan fungsi gramatik atau semantik perubahan kata itu. .2004:36 iaitu morfologi adalah merujuk kepada kajian tentang pembentukan kata dan struktur kata. dan makna kata akibat daripada perubahan bentuk kata.Manakala Ramli Md. Beliau juga telah merumuskan bahawa morfologi adalah bidang mengkaji bagaimana morfem-morfem itu bergabung untuk membentuk ayat.1997 : 83. morfologi ialah bidang yang mengkaji tentang kata dan pembentukan kata termasuk proses-proses pembentukan kata dan hasil pembentukan kata. Menurut Kamarudin Hj. Siti Hajar Hj. Salleh juga mendefinisikan morfologi di dalam bukunya iaitu buku Linguistik Melayu Edisi Kedua.Husin dan rakan-rakannya dalam buku Pengajian Melayu 1.1985:152 bidang morfologi merupakan bidang dalam kajian bahasa yang mengkaji tentang perkataan dan cara-cara pembentukkannya. Bentuk kata ini merujuk bentuk bunyi atau ujaran sesuatu kata itu. 1996:17 telah menyatakan teori morfologi iaitu morfologi satu cabang daripada ilmu linguistik yang mengkaji soal-soal yang berkaitan dengan kemungkinan adanya perubahan kata. Nik Safiah Karim dan rakan – rakannya dalam buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu.

makan dll Kata dasar ialah morfem bebas dan mengandungi makna. Morfem terikat: morfem atau kata yang tidak dapat berdiri sendiri dalam ayat. 2010:41 pula memberi pendapat secara am iaitu morfologi ialah bidang ilmu bahasa seperti kajian mengenai struktur.Tambahan pula Habibah Bt. Alomorf: variasi yang terdapat dalam morfem terikat. Samin dan Hasnah Bt Awang menerusi buku Revisi Bahasa Melayu Akademik 1 untuk Ppismp. bentuk dan golongan kata dalam bahasa Melayu. Morfem ialah unit terkecil dalam bahasa dan berperanan untuk membentuk perkataan. Ianya akan mengandungi makna apabila digunakan dengan morfem bebas iaitu kata dasar. Morf: elemen dalam bentuk kata yang kita dengar dalam pertuturan dan satuan gramatikal yang terkecil yang didengar dalam pengucapan. pemajmukan dan penggandaan . kajian morfologi tertumpu kepada kata. ialah bidang ilmu yang mengkaji struktur. Ianya juga tidak dapat dipecah-pecahkan lagi. Takrifan morfologi menurut buku Siri Pendidikan Guru dalam tajuk Morfologi. Mohd. 2008:133 karangan Siti Hajar Abdul Aziz. pe-makan-an dll. Struktur kata ialah susunan bentuk ujaran bunyi atau lambang tulisan yang menjadi unit bahasa yang bermakna manakala bentuk kata ialah unit tatabahasa sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Kata terbentuk daripada unsur yang dikenali sebagai morfem. Contoh: men-jatuh-kan. Morfologi juga berkaitan dengan morfem iaitu unit terkecil yang berperanan membentuk perkataan. bentuk dan penggolongan kata. Imbuhan merupakan morfem terikat. Contoh: jatuh. . Morfem bebas : morfem atau kata yang dapat berdiri sendiri dalam ayat. Bidang kajian morfologi: a) Bentuk kata b) Proses pembentukan kata c) Golongan kata Berdasarkan takrif.

“an”. Contoh: -morfem awalan „di-‟ : satu alomorf. „men-‟. “ber”. -morfem „me-‟ : enam alomorf. . iaitu „me-‟. “lama” dan “nya”. “makan”. “tahun”. “itu”. „mem-‟. “masa”. “me”. tetapi tiga bentuk kata lain melibatkan proses-proses tertentu. “jalan”. kata terbitan. dan „menge-‟. kata majmuk. penggandaan dan akronim. „meng-‟. iaitu kata tunggal.Contoh: -Perjalanan itu memakan masa bertahun lamanya. pemajmukan. Proses Pembentukan Kata Dalam bahasa Melayu terdapat empat bentuk kata. Proses Pembentukan Kata Pengimbuhan Pemajmukan Penggandaan Akronim Rajah 1: Proses pembentukan kata. -memakan : morfemnya ialah “me + makan”. „men-‟. dan kata ganda. -terdiri daripada 11 morfem iaitu “per”. Proses-proses ini ialah pengimbuhan. Kata tunggal tidak melibatkan apa-apa proses pembentukan.

-in. Misalnya –kan dalam jalan+kan dan -i dalam akhir+i. men-.-i dalam di+ikut+i. Misalnya ter-. iaitu dua bahagian imbuhan hadir serentak di awal dan diakhir kata dasar. em. me-.dan in-. iaitu awalan. akhiran. misalnya ke-.. apabila digandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbagai golongan kata iaitu kata kerja.dalam di+ambil. meng-. Akhiran Imbuhan yang ditambah pada bahagian belakang kata dasar (sesudah kata dasar) dalam pemakaian.. ber-.Proses Pengimbuhan Proses pengimbuhan ialah proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar untuk membentuk kata terbitan. dalam g+em+uruh..dalam s+in+ambung.. Terdapat empat jenis imbuhan.-an dalam ke+cantik+an dan di-. apitan. Awalan Imbuhan yang diletakkan di awal perkataan (sebelum kata dasar) dalam pemakaiannya.dalam s+er+uling dan –em-. ke-. Sisipan terbahagi kepada empat iaitu er-. per-. . dan lain-lain.dalam ber+jalan dan di. el-. Imbuhan-imbuhan ini. Misalnya ber. se-.. Apitan Imbuhan yang hadir secara mengepit kata dasar. Misalnya –el. dan sisipan. meny. Berikut diperlihatkan beberapa contoh proses pengimbuhan. pe-.er.dalam t+el+unjuk. di-... mem-. Sisipan Imbuhan yang hadir di celahan kata dasar. dan kata adjektif..

. Pengimbuhan boleh berlaku pada sejumlah kecil kata akar.. Berikut ialah beberapa contoh lain : .-i Ke-.... misalnya ber. ke.-an Men-.-an Ber-.+ mudi ( kemudi )....Imbuhan (Awalan) PemMemper-isme -i Peng-...+ tapa ( bertapa ).+ tawa ( ketawa ) dan ke... Sebahagian besar proses pengimbuhan berlaku pada kata dasar.-an -er-embawa kuat Kata dasar Kata terbitan pembawa memperkuat nasionalisme dekati pengisytiharan mengikuti kesihatan berlarian gerigi gemilang nasional dekat isytihar ikut sihat lari gigi gilang Proses pengimbuhan boleh berlaku pada pelbagai tahap. yang menghasilkan kata terbitan.. Kata terbitan yang dihasilkan oleh proses pengimbuhan boleh menjadi kata dasar bagi proses pengimbuhan kali kedua.

Contohnya : urus niaga cari gali reka bentuk daya serap berurus niaga mencari gali direka bentuk daya serapan . ejaannya tetap terpisah.Kata Dasar libat lanjur balik sambung terlibat terlanjur terbalik Imbuhan Kata Terbitan keterlibatan keterlanjuran menterbalikkan kesinambungan sinambung Proses Pemajmukan Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu. dalam bahasa Melayu tidak terdapat ungkapan * kerusi yang malas atau * kerusi dan malas atau * kerusi untuk malas. Tidak dapat diselitkan apa-apa unsur antara dua kata dasar ini. tetapi apabila dirangkaikan membentuk kata majmuk kerusi malas. kerusi dan malas masing-masing mempunyai makna tersendiri. maksudnya. iaitu : Apabila kata majmuk menerima awalan atau akhiran. a) Pengimbuhan Kata Majmuk Kata majmuk boleh menerima imbuhan seperti kata dasar lain. Sebagai contoh. Cara pengimbuhan kata majmuk terdapat dalam dua bentuk.

Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama sahaja. Contohnya: setiausaha jawatankuasa tanggungjawab - setiausaha-setiausaha jawatankuasa-jawatankuasa tanggungjawab-tanggungjawab Proses Penggandaan . penggandaan berlaku kepada keseluruhan perkataan. Contohnya : lipat ganda surat khabar urus niaga ibu bapa b) Penggandaan Kata Majmuk - melipatgandakan persuratkhabaran diurusniagakan keibubapaan Kata majmuk boleh mengalami proses penggandaan. ejaannya menjadi bercantum. Dalam hal ini. Contohnya : rumah sakit guru besar Raja Muda - rumah-rumah sakit guru-guru besar Raja-raja Muda Timbalan-timbalan Naib Canselor Timbalan Naib Canselor - Satu kekecualian ialah penggandaan yang melibatkan perkataan yang telah mantap.Apabila kata majmuk menerima apitan.

dan 3. Terdapat dua jenis penggandaan penuh. separa atau berentak iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. iaitu :  Yang melibatkan kata dasar yang tidak menerima apa-apa imbuhan. Contohnya : Sekolah makan besar baju     sekolah-sekolah makan-makan besar-besar baju-baju  Yang melibatkan kata dasar yang menerima imbuhan. 1. Dengan kata lain.Proses penggandaan ialah proses yang mengulangi kata dasar. Penggandaan berentak. terdapat tiga jenis penggandaan. pelari perbualan kekasih kejadian     pelari-pelari perbualan-perbualan kekasih-kekasih kejadian-kejadian . Penggandaan penuh. Penggandaan separa. iaitu . a) Penggandaan penuh Penggandaan penuh ialah proses yang mengulangi seluruh kata dasar. sama ada secara penuh. 2.

b) Penggandaan separa Penggandaan separa ialah proses yang mengulangi sebahagian kata dasar sahaja. dan boleh terletak di bahagian belakang kata dasar atau di bahagian hadapan kata dasar. Vokal dalam bentuk gandaan ini mengalami proses pelemahan. Proses ini dapat digambarkan seperti yang berikut : jari siku sungut pohon laki jejari sisiku susungut popohon lalaki jejari sesiku sesungut pepohon lelaki  pada kata dasar yang berimbuhan. iaitu:  pada kata dasar tunggal dan lazimnya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya serta letak pengulangan itu pada bahagian hadapan kata dasar. Penggandaan separa yang berlaku hanya mengulangi kata dasar dan tidak melibatkan imbuhan. Penggandaan separa berlaku pada dua jenis kata dasar. Penggandaan ini berlaku pada kata kerja dan kata adjektif. menjadikannya vokal e pepet. Kata Dasar Berimbuhan tersenyum bercakap setinggi Imbuhan tersenyum-senyum bercakap-cakap setinggi-tinggi .

Contohnya : sayur ramah cerai sayur-mayur ramah-tamah cerai-berai . Berdasarkan perubahan dan pengulangan bunyi demikian. Dalam penggandaan berentak.membantu mencuit menari mengejar bantu-membantu cuit-mencuit tari-menari kejar-mengejar c) Penggandaan Berentak Penggandaan berentak ialah proses yang mengulangi kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. iaitu yang mempunyai ciri-ciri keharmonian vokal. bunyi yang diulang ialah vokal. penggandaan berentak terbahagi kepada tiga jenis. iaitu : 1) Penggandaan Berentak Pengulangan Vokal 2) Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan 3) Penggandaan Berentak Bebas  Penggandaan Berentak Pengulangan Bebas Dalam penggandaan ini. seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah.

Contohnya:JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor IPBA – Institut Perguruan Bahasa – bahasa Antarabangsa IPG – Institu Pendidikan Guru UPSI – Universiti Sultan Idris Pembentukan kata juga terbentuk hasil daripada proses-proses tersebut : 1) Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan Dalam penggandaan ini. dan tatahias. Misalnya. perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. penggandaan berlaku pada persamaan bunyi-bunyi konsonan tertentu. Contohnya: kayu tanah simpang kayu-kayan tanah-tanih simpang-siur Proses Pengakroniman Pembentukan kata melalui akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkannya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis tau dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Contoh perkataan lain yang dibentuk melalui proses ini adalah seperti berikut: . tatacara. diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib. Proses ini banyak berlaku dalam bahasa Melayu pada hari ini.

juruaudit. perkataan . prauniversiti Jurunikah – juruwang.Prasangka – prasarana. 5) Peminjaman Kata Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Ingggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. prasekolah. surih juga membawa maksud „meniru atau melukis peta‟. family dalam bahasa Inggeris bermakna „keluarga‟ tetapi perkataan i i telah diperluaskan maknanya menjadi „famili‟ yang bukan sahaja merujuk kepada manusia. Contoh peminjaman kata daripada bahasa lain: . rerambut 2) Peleburan Fonem Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi suku kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonemfonem tertentu. 4) Pemberian Makna khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah. jejari. juruacara. Melalui pemberian itu makna khusus. Misalnya. Misalnya perkataan „benda + alir‟ menjadi „ bendalir‟ terbentuk setelah satu fonem vokal / a / digugurkan. perkataan surih pada asalnya bermaksud „bekas atau nkesan yang dilalui oleh sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang‟. juruhebah Lelabah – gegelang. malahan kepada haiwan juga. Misalnya. 3) Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. Proses ini berlaku salam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian.

element – elemen magistrate – majistret diplomat – diplomat 6) Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga. 8) Penggemblengan Pembentukan dilakukan dengan cara menggabungkan dua perkataan atau lebih. di samping menggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. kata akar satu suku kata bu merujuk kepada benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti contoh yang berikut: bu + kit – bukit bu + lan – bulan bu + luh – buluh 7) Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada perbendaharaan kata yang sedia ada. dicipta pula perkataan „mengiwi‟ yang bermaksud „perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas‟. Daripada makna tersebut. Dalam proses ini. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. perkataan „kiwi‟ merujuk kepada nama sejenis burung di New Zealand. Contohnya. perkataan dicipta berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau dikiaskan kepada sesuatu benda. Misalnya . .

Berita Nasional Malaysia 9) Penyempitan Makna Pembentukan kata jenis ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum.Kugiran . perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus. Misalnya.Kumpulan Gitar Rancak Bernama . – Doktor Prof. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. iaitu „panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita keturunan raja‟. perkataan. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada lelaki yang patut dihormati.perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut: tv – televisyen Dr. 10) Penyingkatan Melalui proses penyingkatan ini. jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat . Malahan. – Profesor . Sebaliknya .menyurat rasmi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful