Takrif Morfologi Dan Proses Pembentukan Kata

Takrif Morfologi: Morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk dan penggolong kata. Struktur kata bermaksud susunan bunyi ujaran atau lambang yang menjadi unit tatabahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa sama ada bentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata pula ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan latar fungsi dengan anggota lain dalam golongan yang sama.

Takrif Morfologi berdasarkan beberapa sumber rujukan:

Menurut Abdullah Hassan di dalam buku Morfologi bagi Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu, 2006:1-2, morfologi ialah salah satu bidang ilmu yang mengkaji bentuk perkataan. Unsur-unsur bahasa dicantum-cantumkan bagi membentuk perkataan dan ayat dan unsur bahasa itu ialah morfem dan kata. Istilah ini dipinjam daripada biologi yang bermaksud kajian tentang bentuk tubuh haiwan dan tumbuhan. Konsep bentuk ini diterapkan kepada bentuk perkataan bahasa manusia.

Abdullah Hassan juga menyatakan definisi morfologi dalam buku Linguistik Am, 2007:117, morfologi ialah bidang linguistik yang mengkaji bagaimana perkataan dibina. Kajian ini dilakukan terhadap unsur-unsur yang membentuk perkataan, proses-proses membentuk perkataan dan bentuk-bentuk perkataan ialah morfem dan kata.

dan makna kata akibat daripada perubahan bentuk kata. Bentuk kata ini merujuk bentuk bunyi atau ujaran sesuatu kata itu. Morfologi mengkaji selok-belok bentuk kata dan fungsi gramatik atau semantik perubahan kata itu. morfologi ialah disiplin ilmu bahasa yang mengkaji struktur. .Husin Abdul Aziz. Menurut Raminah Hj. 1996:17 telah menyatakan teori morfologi iaitu morfologi satu cabang daripada ilmu linguistik yang mengkaji soal-soal yang berkaitan dengan kemungkinan adanya perubahan kata. Salleh juga mendefinisikan morfologi di dalam bukunya iaitu buku Linguistik Melayu Edisi Kedua.Manakala Ramli Md. golongan kata. bentuk dan penggolongan kata. Ilmu Bahasa dan Kecekapan Berbahasa. 2007:63. 2004 :43 berpendapat morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur . Siti Hajar Hj.1997 : 83. bentuk dan penggolongan kata. Dengan struktur kata dimaksudkan susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang yang turut menjadi unit bahasa yang bermakna. Selain itu. Beliau juga telah merumuskan bahawa morfologi adalah bidang mengkaji bagaimana morfem-morfem itu bergabung untuk membentuk ayat.Sabran dan Rahim Syam dalam buku Kajian Bahasa Untuk Pelatih Maktab Perguruan . Menurut Kamarudin Hj.1985:152 bidang morfologi merupakan bidang dalam kajian bahasa yang mengkaji tentang perkataan dan cara-cara pembentukkannya. O`Grady & Guzman juga menyatakan pendapat pada tahun 2000:121 dalam buku yang disediakan oleh Radiah Yusoff dan rakan-rakannya. Nik Safiah Karim dan rakan – rakannya dalam buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu.Husin dan rakan-rakannya dalam buku Pengajian Melayu 1.2004:36 iaitu morfologi adalah merujuk kepada kajian tentang pembentukan kata dan struktur kata. dalam bukunya Tatabahasa Bahasa Melayu (Perkataan). morfologi ialah bidang yang mengkaji tentang kata dan pembentukan kata termasuk proses-proses pembentukan kata dan hasil pembentukan kata.

Takrifan morfologi menurut buku Siri Pendidikan Guru dalam tajuk Morfologi. kajian morfologi tertumpu kepada kata. pemajmukan dan penggandaan . Struktur kata ialah susunan bentuk ujaran bunyi atau lambang tulisan yang menjadi unit bahasa yang bermakna manakala bentuk kata ialah unit tatabahasa sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Morf: elemen dalam bentuk kata yang kita dengar dalam pertuturan dan satuan gramatikal yang terkecil yang didengar dalam pengucapan. bentuk dan golongan kata dalam bahasa Melayu.Tambahan pula Habibah Bt. Morfologi juga berkaitan dengan morfem iaitu unit terkecil yang berperanan membentuk perkataan. Alomorf: variasi yang terdapat dalam morfem terikat. Contoh: jatuh. Morfem terikat: morfem atau kata yang tidak dapat berdiri sendiri dalam ayat. Ianya akan mengandungi makna apabila digunakan dengan morfem bebas iaitu kata dasar. makan dll Kata dasar ialah morfem bebas dan mengandungi makna. ialah bidang ilmu yang mengkaji struktur. Morfem ialah unit terkecil dalam bahasa dan berperanan untuk membentuk perkataan. Kata terbentuk daripada unsur yang dikenali sebagai morfem. Imbuhan merupakan morfem terikat. pe-makan-an dll. Samin dan Hasnah Bt Awang menerusi buku Revisi Bahasa Melayu Akademik 1 untuk Ppismp. Contoh: men-jatuh-kan. 2008:133 karangan Siti Hajar Abdul Aziz. 2010:41 pula memberi pendapat secara am iaitu morfologi ialah bidang ilmu bahasa seperti kajian mengenai struktur. Ianya juga tidak dapat dipecah-pecahkan lagi. Bidang kajian morfologi: a) Bentuk kata b) Proses pembentukan kata c) Golongan kata Berdasarkan takrif. bentuk dan penggolongan kata. . Mohd. Morfem bebas : morfem atau kata yang dapat berdiri sendiri dalam ayat.

iaitu „me-‟. Contoh: -morfem awalan „di-‟ : satu alomorf. „men-‟. Kata tunggal tidak melibatkan apa-apa proses pembentukan. “ber”. “jalan”. penggandaan dan akronim. kata terbitan. Proses Pembentukan Kata Dalam bahasa Melayu terdapat empat bentuk kata.Contoh: -Perjalanan itu memakan masa bertahun lamanya. „men-‟. -memakan : morfemnya ialah “me + makan”. “an”. „meng-‟. -terdiri daripada 11 morfem iaitu “per”. Proses Pembentukan Kata Pengimbuhan Pemajmukan Penggandaan Akronim Rajah 1: Proses pembentukan kata. dan „menge-‟. dan kata ganda. “itu”. “lama” dan “nya”. kata majmuk. Proses-proses ini ialah pengimbuhan. iaitu kata tunggal. tetapi tiga bentuk kata lain melibatkan proses-proses tertentu. “tahun”. . “masa”. “makan”. “me”. „mem-‟. pemajmukan. -morfem „me-‟ : enam alomorf.

. akhiran. Imbuhan-imbuhan ini. Berikut diperlihatkan beberapa contoh proses pengimbuhan.. me-.-i dalam di+ikut+i. Misalnya ber. apabila digandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbagai golongan kata iaitu kata kerja. Terdapat empat jenis imbuhan. men-.er. mem-. Awalan Imbuhan yang diletakkan di awal perkataan (sebelum kata dasar) dalam pemakaiannya. Sisipan Imbuhan yang hadir di celahan kata dasar.dalam ber+jalan dan di. Misalnya –kan dalam jalan+kan dan -i dalam akhir+i. dan lain-lain. meng-. -in. dalam g+em+uruh. pe-.dan in-.. dan sisipan.. ber-. meny.dalam di+ambil.-an dalam ke+cantik+an dan di-. se-. iaitu dua bahagian imbuhan hadir serentak di awal dan diakhir kata dasar..dalam t+el+unjuk. el-. dan kata adjektif.. per-. Misalnya ter-. Misalnya –el. em. misalnya ke-. iaitu awalan.dalam s+in+ambung... Sisipan terbahagi kepada empat iaitu er-.dalam s+er+uling dan –em-. ke-. apitan. di-.Proses Pengimbuhan Proses pengimbuhan ialah proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar untuk membentuk kata terbitan. Apitan Imbuhan yang hadir secara mengepit kata dasar. . Akhiran Imbuhan yang ditambah pada bahagian belakang kata dasar (sesudah kata dasar) dalam pemakaian.

.+ tawa ( ketawa ) dan ke..+ tapa ( bertapa )..-an Ber-. Pengimbuhan boleh berlaku pada sejumlah kecil kata akar.+ mudi ( kemudi )..-an -er-embawa kuat Kata dasar Kata terbitan pembawa memperkuat nasionalisme dekati pengisytiharan mengikuti kesihatan berlarian gerigi gemilang nasional dekat isytihar ikut sihat lari gigi gilang Proses pengimbuhan boleh berlaku pada pelbagai tahap.. yang menghasilkan kata terbitan. Berikut ialah beberapa contoh lain : . Sebahagian besar proses pengimbuhan berlaku pada kata dasar.-i Ke-... ke. misalnya ber.Imbuhan (Awalan) PemMemper-isme -i Peng-....-an Men-. Kata terbitan yang dihasilkan oleh proses pengimbuhan boleh menjadi kata dasar bagi proses pengimbuhan kali kedua....

Tidak dapat diselitkan apa-apa unsur antara dua kata dasar ini. a) Pengimbuhan Kata Majmuk Kata majmuk boleh menerima imbuhan seperti kata dasar lain. Sebagai contoh. tetapi apabila dirangkaikan membentuk kata majmuk kerusi malas. kerusi dan malas masing-masing mempunyai makna tersendiri. maksudnya. Contohnya : urus niaga cari gali reka bentuk daya serap berurus niaga mencari gali direka bentuk daya serapan .Kata Dasar libat lanjur balik sambung terlibat terlanjur terbalik Imbuhan Kata Terbitan keterlibatan keterlanjuran menterbalikkan kesinambungan sinambung Proses Pemajmukan Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu. Cara pengimbuhan kata majmuk terdapat dalam dua bentuk. iaitu : Apabila kata majmuk menerima awalan atau akhiran. ejaannya tetap terpisah. dalam bahasa Melayu tidak terdapat ungkapan * kerusi yang malas atau * kerusi dan malas atau * kerusi untuk malas.

Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama sahaja. Contohnya : lipat ganda surat khabar urus niaga ibu bapa b) Penggandaan Kata Majmuk - melipatgandakan persuratkhabaran diurusniagakan keibubapaan Kata majmuk boleh mengalami proses penggandaan. penggandaan berlaku kepada keseluruhan perkataan. ejaannya menjadi bercantum.Apabila kata majmuk menerima apitan. Contohnya : rumah sakit guru besar Raja Muda - rumah-rumah sakit guru-guru besar Raja-raja Muda Timbalan-timbalan Naib Canselor Timbalan Naib Canselor - Satu kekecualian ialah penggandaan yang melibatkan perkataan yang telah mantap. Contohnya: setiausaha jawatankuasa tanggungjawab - setiausaha-setiausaha jawatankuasa-jawatankuasa tanggungjawab-tanggungjawab Proses Penggandaan . Dalam hal ini.

Terdapat dua jenis penggandaan penuh. dan 3. iaitu :  Yang melibatkan kata dasar yang tidak menerima apa-apa imbuhan. 2. Penggandaan separa. Contohnya : Sekolah makan besar baju     sekolah-sekolah makan-makan besar-besar baju-baju  Yang melibatkan kata dasar yang menerima imbuhan. terdapat tiga jenis penggandaan. Penggandaan berentak. 1. a) Penggandaan penuh Penggandaan penuh ialah proses yang mengulangi seluruh kata dasar. separa atau berentak iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. sama ada secara penuh. pelari perbualan kekasih kejadian     pelari-pelari perbualan-perbualan kekasih-kekasih kejadian-kejadian . Dengan kata lain.Proses penggandaan ialah proses yang mengulangi kata dasar. Penggandaan penuh. iaitu .

menjadikannya vokal e pepet. Vokal dalam bentuk gandaan ini mengalami proses pelemahan. Penggandaan ini berlaku pada kata kerja dan kata adjektif. Penggandaan separa yang berlaku hanya mengulangi kata dasar dan tidak melibatkan imbuhan.b) Penggandaan separa Penggandaan separa ialah proses yang mengulangi sebahagian kata dasar sahaja. iaitu:  pada kata dasar tunggal dan lazimnya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya serta letak pengulangan itu pada bahagian hadapan kata dasar. dan boleh terletak di bahagian belakang kata dasar atau di bahagian hadapan kata dasar. Proses ini dapat digambarkan seperti yang berikut : jari siku sungut pohon laki jejari sisiku susungut popohon lalaki jejari sesiku sesungut pepohon lelaki  pada kata dasar yang berimbuhan. Penggandaan separa berlaku pada dua jenis kata dasar. Kata Dasar Berimbuhan tersenyum bercakap setinggi Imbuhan tersenyum-senyum bercakap-cakap setinggi-tinggi .

Dalam penggandaan berentak. iaitu : 1) Penggandaan Berentak Pengulangan Vokal 2) Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan 3) Penggandaan Berentak Bebas  Penggandaan Berentak Pengulangan Bebas Dalam penggandaan ini. iaitu yang mempunyai ciri-ciri keharmonian vokal. seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. Berdasarkan perubahan dan pengulangan bunyi demikian.membantu mencuit menari mengejar bantu-membantu cuit-mencuit tari-menari kejar-mengejar c) Penggandaan Berentak Penggandaan berentak ialah proses yang mengulangi kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. penggandaan berentak terbahagi kepada tiga jenis. bunyi yang diulang ialah vokal. Contohnya : sayur ramah cerai sayur-mayur ramah-tamah cerai-berai .

dan tatahias. Contoh perkataan lain yang dibentuk melalui proses ini adalah seperti berikut: . Proses ini banyak berlaku dalam bahasa Melayu pada hari ini. tatacara. Contohnya: kayu tanah simpang kayu-kayan tanah-tanih simpang-siur Proses Pengakroniman Pembentukan kata melalui akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkannya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis tau dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. penggandaan berlaku pada persamaan bunyi-bunyi konsonan tertentu. Contohnya:JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor IPBA – Institut Perguruan Bahasa – bahasa Antarabangsa IPG – Institu Pendidikan Guru UPSI – Universiti Sultan Idris Pembentukan kata juga terbentuk hasil daripada proses-proses tersebut : 1) Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan Dalam penggandaan ini. Misalnya. diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib.

Contoh peminjaman kata daripada bahasa lain: . juruacara. perkataan surih pada asalnya bermaksud „bekas atau nkesan yang dilalui oleh sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang‟. Melalui pemberian itu makna khusus. juruhebah Lelabah – gegelang. malahan kepada haiwan juga. prauniversiti Jurunikah – juruwang. perkataan . 4) Pemberian Makna khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah.Prasangka – prasarana. rerambut 2) Peleburan Fonem Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi suku kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonemfonem tertentu. family dalam bahasa Inggeris bermakna „keluarga‟ tetapi perkataan i i telah diperluaskan maknanya menjadi „famili‟ yang bukan sahaja merujuk kepada manusia. 5) Peminjaman Kata Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Ingggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. Misalnya. surih juga membawa maksud „meniru atau melukis peta‟. Misalnya perkataan „benda + alir‟ menjadi „ bendalir‟ terbentuk setelah satu fonem vokal / a / digugurkan. Misalnya. jejari. prasekolah. juruaudit. Proses ini berlaku salam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. 3) Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain.

dicipta pula perkataan „mengiwi‟ yang bermaksud „perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas‟. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. kata akar satu suku kata bu merujuk kepada benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti contoh yang berikut: bu + kit – bukit bu + lan – bulan bu + luh – buluh 7) Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada perbendaharaan kata yang sedia ada. di samping menggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. perkataan „kiwi‟ merujuk kepada nama sejenis burung di New Zealand. Daripada makna tersebut. Dalam proses ini. perkataan dicipta berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau dikiaskan kepada sesuatu benda. Misalnya . . Contohnya.element – elemen magistrate – majistret diplomat – diplomat 6) Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga. 8) Penggemblengan Pembentukan dilakukan dengan cara menggabungkan dua perkataan atau lebih.

– Doktor Prof. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus.Kugiran . – Profesor . jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat . ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. iaitu „panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita keturunan raja‟.perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut: tv – televisyen Dr.menyurat rasmi. Sebaliknya . perkataan. Misalnya.Kumpulan Gitar Rancak Bernama . Malahan. 10) Penyingkatan Melalui proses penyingkatan ini. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada lelaki yang patut dihormati.Berita Nasional Malaysia 9) Penyempitan Makna Pembentukan kata jenis ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.