Takrif Morfologi Dan Proses Pembentukan Kata

Takrif Morfologi: Morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk dan penggolong kata. Struktur kata bermaksud susunan bunyi ujaran atau lambang yang menjadi unit tatabahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa sama ada bentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata pula ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan latar fungsi dengan anggota lain dalam golongan yang sama.

Takrif Morfologi berdasarkan beberapa sumber rujukan:

Menurut Abdullah Hassan di dalam buku Morfologi bagi Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu, 2006:1-2, morfologi ialah salah satu bidang ilmu yang mengkaji bentuk perkataan. Unsur-unsur bahasa dicantum-cantumkan bagi membentuk perkataan dan ayat dan unsur bahasa itu ialah morfem dan kata. Istilah ini dipinjam daripada biologi yang bermaksud kajian tentang bentuk tubuh haiwan dan tumbuhan. Konsep bentuk ini diterapkan kepada bentuk perkataan bahasa manusia.

Abdullah Hassan juga menyatakan definisi morfologi dalam buku Linguistik Am, 2007:117, morfologi ialah bidang linguistik yang mengkaji bagaimana perkataan dibina. Kajian ini dilakukan terhadap unsur-unsur yang membentuk perkataan, proses-proses membentuk perkataan dan bentuk-bentuk perkataan ialah morfem dan kata.

.Manakala Ramli Md. dalam bukunya Tatabahasa Bahasa Melayu (Perkataan).1997 : 83. Siti Hajar Hj.2004:36 iaitu morfologi adalah merujuk kepada kajian tentang pembentukan kata dan struktur kata. Nik Safiah Karim dan rakan – rakannya dalam buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu. O`Grady & Guzman juga menyatakan pendapat pada tahun 2000:121 dalam buku yang disediakan oleh Radiah Yusoff dan rakan-rakannya. bentuk dan penggolongan kata. morfologi ialah bidang yang mengkaji tentang kata dan pembentukan kata termasuk proses-proses pembentukan kata dan hasil pembentukan kata. Salleh juga mendefinisikan morfologi di dalam bukunya iaitu buku Linguistik Melayu Edisi Kedua. Ilmu Bahasa dan Kecekapan Berbahasa. golongan kata.Sabran dan Rahim Syam dalam buku Kajian Bahasa Untuk Pelatih Maktab Perguruan .Husin dan rakan-rakannya dalam buku Pengajian Melayu 1. morfologi ialah disiplin ilmu bahasa yang mengkaji struktur. bentuk dan penggolongan kata.1985:152 bidang morfologi merupakan bidang dalam kajian bahasa yang mengkaji tentang perkataan dan cara-cara pembentukkannya. 2004 :43 berpendapat morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur . Dengan struktur kata dimaksudkan susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang yang turut menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata ini merujuk bentuk bunyi atau ujaran sesuatu kata itu. dan makna kata akibat daripada perubahan bentuk kata.Husin Abdul Aziz. 1996:17 telah menyatakan teori morfologi iaitu morfologi satu cabang daripada ilmu linguistik yang mengkaji soal-soal yang berkaitan dengan kemungkinan adanya perubahan kata. Menurut Raminah Hj. Beliau juga telah merumuskan bahawa morfologi adalah bidang mengkaji bagaimana morfem-morfem itu bergabung untuk membentuk ayat. Selain itu. 2007:63. Menurut Kamarudin Hj. Morfologi mengkaji selok-belok bentuk kata dan fungsi gramatik atau semantik perubahan kata itu.

bentuk dan golongan kata dalam bahasa Melayu. Contoh: men-jatuh-kan. makan dll Kata dasar ialah morfem bebas dan mengandungi makna. Imbuhan merupakan morfem terikat. Takrifan morfologi menurut buku Siri Pendidikan Guru dalam tajuk Morfologi. Samin dan Hasnah Bt Awang menerusi buku Revisi Bahasa Melayu Akademik 1 untuk Ppismp. Alomorf: variasi yang terdapat dalam morfem terikat. kajian morfologi tertumpu kepada kata. bentuk dan penggolongan kata. . 2010:41 pula memberi pendapat secara am iaitu morfologi ialah bidang ilmu bahasa seperti kajian mengenai struktur. Morfem ialah unit terkecil dalam bahasa dan berperanan untuk membentuk perkataan. Struktur kata ialah susunan bentuk ujaran bunyi atau lambang tulisan yang menjadi unit bahasa yang bermakna manakala bentuk kata ialah unit tatabahasa sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. pemajmukan dan penggandaan . Ianya akan mengandungi makna apabila digunakan dengan morfem bebas iaitu kata dasar. Kata terbentuk daripada unsur yang dikenali sebagai morfem. Contoh: jatuh. Morfem terikat: morfem atau kata yang tidak dapat berdiri sendiri dalam ayat. Morfem bebas : morfem atau kata yang dapat berdiri sendiri dalam ayat.Tambahan pula Habibah Bt. pe-makan-an dll. 2008:133 karangan Siti Hajar Abdul Aziz. Bidang kajian morfologi: a) Bentuk kata b) Proses pembentukan kata c) Golongan kata Berdasarkan takrif. Mohd. Ianya juga tidak dapat dipecah-pecahkan lagi. ialah bidang ilmu yang mengkaji struktur. Morfologi juga berkaitan dengan morfem iaitu unit terkecil yang berperanan membentuk perkataan. Morf: elemen dalam bentuk kata yang kita dengar dalam pertuturan dan satuan gramatikal yang terkecil yang didengar dalam pengucapan.

dan „menge-‟. pemajmukan. Proses Pembentukan Kata Pengimbuhan Pemajmukan Penggandaan Akronim Rajah 1: Proses pembentukan kata. kata majmuk. kata terbitan. Kata tunggal tidak melibatkan apa-apa proses pembentukan. “an”. -memakan : morfemnya ialah “me + makan”. “ber”. iaitu kata tunggal. -terdiri daripada 11 morfem iaitu “per”. Contoh: -morfem awalan „di-‟ : satu alomorf. „meng-‟. “me”. iaitu „me-‟.Contoh: -Perjalanan itu memakan masa bertahun lamanya. . penggandaan dan akronim. „men-‟. “lama” dan “nya”. -morfem „me-‟ : enam alomorf. “jalan”. “masa”. Proses Pembentukan Kata Dalam bahasa Melayu terdapat empat bentuk kata. „men-‟. Proses-proses ini ialah pengimbuhan. „mem-‟. “itu”. dan kata ganda. “makan”. “tahun”. tetapi tiga bentuk kata lain melibatkan proses-proses tertentu.

-i dalam di+ikut+i. iaitu awalan. iaitu dua bahagian imbuhan hadir serentak di awal dan diakhir kata dasar. Misalnya –kan dalam jalan+kan dan -i dalam akhir+i. di-.. misalnya ke-. meng-.. Sisipan Imbuhan yang hadir di celahan kata dasar.dalam s+er+uling dan –em-. me-. Imbuhan-imbuhan ini.. Misalnya ter-.dalam di+ambil. Awalan Imbuhan yang diletakkan di awal perkataan (sebelum kata dasar) dalam pemakaiannya. apabila digandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbagai golongan kata iaitu kata kerja.. mem-.dan in-.dalam s+in+ambung. el-. se-. per-. em.. dan kata adjektif. ke-. apitan. .dalam ber+jalan dan di. -in. Berikut diperlihatkan beberapa contoh proses pengimbuhan. meny. ber-. pe-. Misalnya –el.er. dan lain-lain. men-. dan sisipan.Proses Pengimbuhan Proses pengimbuhan ialah proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar untuk membentuk kata terbitan. Apitan Imbuhan yang hadir secara mengepit kata dasar.. dalam g+em+uruh. akhiran.dalam t+el+unjuk.-an dalam ke+cantik+an dan di-.. Akhiran Imbuhan yang ditambah pada bahagian belakang kata dasar (sesudah kata dasar) dalam pemakaian. Misalnya ber. Sisipan terbahagi kepada empat iaitu er-. Terdapat empat jenis imbuhan..

misalnya ber. Sebahagian besar proses pengimbuhan berlaku pada kata dasar.....-an Ber-..+ tawa ( ketawa ) dan ke.-an Men-.Imbuhan (Awalan) PemMemper-isme -i Peng-. ke. yang menghasilkan kata terbitan. Pengimbuhan boleh berlaku pada sejumlah kecil kata akar..-i Ke-.... Kata terbitan yang dihasilkan oleh proses pengimbuhan boleh menjadi kata dasar bagi proses pengimbuhan kali kedua. Berikut ialah beberapa contoh lain : ...+ mudi ( kemudi ).-an -er-embawa kuat Kata dasar Kata terbitan pembawa memperkuat nasionalisme dekati pengisytiharan mengikuti kesihatan berlarian gerigi gemilang nasional dekat isytihar ikut sihat lari gigi gilang Proses pengimbuhan boleh berlaku pada pelbagai tahap...+ tapa ( bertapa ).

Cara pengimbuhan kata majmuk terdapat dalam dua bentuk. a) Pengimbuhan Kata Majmuk Kata majmuk boleh menerima imbuhan seperti kata dasar lain. Contohnya : urus niaga cari gali reka bentuk daya serap berurus niaga mencari gali direka bentuk daya serapan . ejaannya tetap terpisah. maksudnya. dalam bahasa Melayu tidak terdapat ungkapan * kerusi yang malas atau * kerusi dan malas atau * kerusi untuk malas. iaitu : Apabila kata majmuk menerima awalan atau akhiran. tetapi apabila dirangkaikan membentuk kata majmuk kerusi malas. Tidak dapat diselitkan apa-apa unsur antara dua kata dasar ini.Kata Dasar libat lanjur balik sambung terlibat terlanjur terbalik Imbuhan Kata Terbitan keterlibatan keterlanjuran menterbalikkan kesinambungan sinambung Proses Pemajmukan Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu. kerusi dan malas masing-masing mempunyai makna tersendiri. Sebagai contoh.

Contohnya : rumah sakit guru besar Raja Muda - rumah-rumah sakit guru-guru besar Raja-raja Muda Timbalan-timbalan Naib Canselor Timbalan Naib Canselor - Satu kekecualian ialah penggandaan yang melibatkan perkataan yang telah mantap. ejaannya menjadi bercantum. Contohnya: setiausaha jawatankuasa tanggungjawab - setiausaha-setiausaha jawatankuasa-jawatankuasa tanggungjawab-tanggungjawab Proses Penggandaan . penggandaan berlaku kepada keseluruhan perkataan.Apabila kata majmuk menerima apitan. Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama sahaja. Contohnya : lipat ganda surat khabar urus niaga ibu bapa b) Penggandaan Kata Majmuk - melipatgandakan persuratkhabaran diurusniagakan keibubapaan Kata majmuk boleh mengalami proses penggandaan. Dalam hal ini.

iaitu .Proses penggandaan ialah proses yang mengulangi kata dasar. Dengan kata lain. iaitu :  Yang melibatkan kata dasar yang tidak menerima apa-apa imbuhan. separa atau berentak iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. Penggandaan separa. pelari perbualan kekasih kejadian     pelari-pelari perbualan-perbualan kekasih-kekasih kejadian-kejadian . sama ada secara penuh. Terdapat dua jenis penggandaan penuh. a) Penggandaan penuh Penggandaan penuh ialah proses yang mengulangi seluruh kata dasar. 1. Penggandaan penuh. Penggandaan berentak. dan 3. Contohnya : Sekolah makan besar baju     sekolah-sekolah makan-makan besar-besar baju-baju  Yang melibatkan kata dasar yang menerima imbuhan. 2. terdapat tiga jenis penggandaan.

menjadikannya vokal e pepet. dan boleh terletak di bahagian belakang kata dasar atau di bahagian hadapan kata dasar. Vokal dalam bentuk gandaan ini mengalami proses pelemahan. Proses ini dapat digambarkan seperti yang berikut : jari siku sungut pohon laki jejari sisiku susungut popohon lalaki jejari sesiku sesungut pepohon lelaki  pada kata dasar yang berimbuhan. iaitu:  pada kata dasar tunggal dan lazimnya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya serta letak pengulangan itu pada bahagian hadapan kata dasar. Penggandaan separa berlaku pada dua jenis kata dasar.b) Penggandaan separa Penggandaan separa ialah proses yang mengulangi sebahagian kata dasar sahaja. Penggandaan ini berlaku pada kata kerja dan kata adjektif. Kata Dasar Berimbuhan tersenyum bercakap setinggi Imbuhan tersenyum-senyum bercakap-cakap setinggi-tinggi . Penggandaan separa yang berlaku hanya mengulangi kata dasar dan tidak melibatkan imbuhan.

bunyi yang diulang ialah vokal. seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. iaitu yang mempunyai ciri-ciri keharmonian vokal. Berdasarkan perubahan dan pengulangan bunyi demikian.membantu mencuit menari mengejar bantu-membantu cuit-mencuit tari-menari kejar-mengejar c) Penggandaan Berentak Penggandaan berentak ialah proses yang mengulangi kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. iaitu : 1) Penggandaan Berentak Pengulangan Vokal 2) Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan 3) Penggandaan Berentak Bebas  Penggandaan Berentak Pengulangan Bebas Dalam penggandaan ini. Dalam penggandaan berentak. Contohnya : sayur ramah cerai sayur-mayur ramah-tamah cerai-berai . penggandaan berentak terbahagi kepada tiga jenis.

penggandaan berlaku pada persamaan bunyi-bunyi konsonan tertentu. Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan Dalam penggandaan ini. tatacara. dan tatahias. diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib. Proses ini banyak berlaku dalam bahasa Melayu pada hari ini. Misalnya. perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. Contohnya:JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor IPBA – Institut Perguruan Bahasa – bahasa Antarabangsa IPG – Institu Pendidikan Guru UPSI – Universiti Sultan Idris Pembentukan kata juga terbentuk hasil daripada proses-proses tersebut : 1) Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. Contoh perkataan lain yang dibentuk melalui proses ini adalah seperti berikut: . Contohnya: kayu tanah simpang kayu-kayan tanah-tanih simpang-siur Proses Pengakroniman Pembentukan kata melalui akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkannya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis tau dilafazkan sebagai satu kata yang wajar.

Proses ini berlaku salam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. 3) Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. juruhebah Lelabah – gegelang. Misalnya. Misalnya perkataan „benda + alir‟ menjadi „ bendalir‟ terbentuk setelah satu fonem vokal / a / digugurkan. juruacara. Misalnya. prauniversiti Jurunikah – juruwang. 4) Pemberian Makna khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah. perkataan . perkataan surih pada asalnya bermaksud „bekas atau nkesan yang dilalui oleh sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang‟. malahan kepada haiwan juga. juruaudit. Contoh peminjaman kata daripada bahasa lain: . family dalam bahasa Inggeris bermakna „keluarga‟ tetapi perkataan i i telah diperluaskan maknanya menjadi „famili‟ yang bukan sahaja merujuk kepada manusia. Melalui pemberian itu makna khusus. 5) Peminjaman Kata Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Ingggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. jejari.Prasangka – prasarana. surih juga membawa maksud „meniru atau melukis peta‟. prasekolah. rerambut 2) Peleburan Fonem Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi suku kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonemfonem tertentu.

Misalnya . di samping menggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut.element – elemen magistrate – majistret diplomat – diplomat 6) Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga. Daripada makna tersebut. dicipta pula perkataan „mengiwi‟ yang bermaksud „perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas‟. perkataan dicipta berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau dikiaskan kepada sesuatu benda. . Contohnya. Dalam proses ini. kata akar satu suku kata bu merujuk kepada benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti contoh yang berikut: bu + kit – bukit bu + lan – bulan bu + luh – buluh 7) Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada perbendaharaan kata yang sedia ada. perkataan „kiwi‟ merujuk kepada nama sejenis burung di New Zealand. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. 8) Penggemblengan Pembentukan dilakukan dengan cara menggabungkan dua perkataan atau lebih.

– Profesor .perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut: tv – televisyen Dr. iaitu „panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita keturunan raja‟.Kugiran . Malahan. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada lelaki yang patut dihormati. perkataan. Misalnya. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus. jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat .menyurat rasmi. 10) Penyingkatan Melalui proses penyingkatan ini. – Doktor Prof.Kumpulan Gitar Rancak Bernama . ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. Sebaliknya .Berita Nasional Malaysia 9) Penyempitan Makna Pembentukan kata jenis ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful