Bunyi

bahasa

dihasilkan dua

oleh jenis

organ iaitu

atau bunyi

alat

pengeluaran dan

suara

dapat

dibahagikan

kepada

vokal

bunyi

konsonan.

Pengkelasan kedua-dua bunyi masih lagi menjadi kontroversi di kalangan ahli fonetik. Ianya berlaku kerana terdapat perbezaan pendapat bahawa bunyi

vokal merupakan teras atau nukleus bagi suku kata, manakala bunyi konsonan merupakan faktor-faktor kedua yang wujud di depan atau di belakang bunyi vocal sahaja. Dengan kata lain, bunyi konsonan merupakan marginala yang

wujud di kawasan pinggiran (marginal area) sahaja. Selain penentuan pendapat bunyi vokal tersebut, dan diadapati konsonan ada harus yang beranggapan bahawa

berlandaskan

penyempitan Dikatakan

pemaksaan arus udara semasa bunyi

yang berkenaan dihasilkan.

bahawa dalam menghasilkan bunyi vokal, ruang udara harus dibuka luas dan bukan ditutup rapat atau disempitkan sehingga udara tersekat. Bagi bunyi

konsonan, penyempitan arus udara semasa keluar (close approximation) atau penutupan arus udara serapat-rapatnya (complete closure) sangat diperlukan. Peraturan dalam klasifikasi bunyi bahasa mengikut anggapan ini banyak

menimbulkan rintangan.

Misalnya bunyi [j] dan [w] yang dilambangkan dengan

huruf „y‟ dan „w‟ dalam sistem ejaan bahasa Melayu baku, jika berasaskan penyempitan arus udara tersebut maka kedua-dua bunyi itu boleh

digolongkan ke dalam golongan bunyi vokal. dan marginal dalam sesuatu suku kata. Bagi menyelesaikan masalah ini,

Tetapi jika berasaskan nukleus

maka

istilah

separuh

vocal

telah

diciptakan untuk menamakan golongan bunyi tersebut.

Dalam tahun 1947,

Pike telah mencadangkan istilah kontoid (contoid) bagi konsonan dan vokoid (vocoid) bagi vokal untuk digunakan dalam klasifikasi bunyi bahasa mengikut dasar-dasar fonetik.

diklasifikasikan sebagai bunyi konsonan.Klasifikasi Bunyi Bahasa Secara kasar. f) Mekanisme pemaksaan arus udara. Kedua ialah bunyi yang dihasilkan melalui pergerakan lidah dan ruang udara dibuka bebas dengan getaran pita suara telah diklasifikasikan sebagai bunyi vocal. ternyata didapati dua pertembungan yang penting dalam klasifikasi bunyi bahasa. hujung lidah dengan gusi dan lain-lain. melaikan bunyi tertentu yang dihasilkan oleh dengan cara udara . Oleh sebab kebanyakan bunyi bahasa dihasilkan daripada tekanan udara yang bermula dari paru-paru semasa manusia bernafas masuk maka mekanisme paru-paru tidak perlu diterangkan lagi dalam penghuraian bunyi bahasa. kotak suara atau lelangit lembut. Penghuraian bunyi konsonan dapat dilakukan dengan melihat kedudukan atau cirri-ciri seperti yang berikut: a) Organ yang mengawal atau menentukan udara seperti paru-paru. d) Kedudukan lelangit lembut atau velum iaitu dinaikkan atau diturunkan. c) Kedudukan bentuk glottis iaitu tertutupa rapat. b) Sistem pernafasan iaitu bernafas masuk (egrisif) dan bernafas keluar. e) Peranan di antara organ di dalam ronggan mulut seperti bibir dengan gusi. Bunyi pertama ialah bunyi dihasilkan melalui proses pergerakan organ di dalam rongga mulut dengan pemaksaan udara sama ada pita suara digetarkan atau tidak. digetarkan serta terbuka atau sempit.

Islitah-istilah seterusnya. Bagi kedudukan glotis mengikut kenyataan diatas. Secara mudah.ditekankan oleh alat-alat lain. b) Gigi-bibir (labio-dental) Apabila bibir bawah dirapatkan ke posisi gigi atas. . biasanya dalam penghuraian cirri-ciri bunyi bahasa. hanya bunyi bersuara atau tak bersuara sahaja yang perlu diterangkan. sama ada dalam bahasa Melayu mahupun bahasa asing sangat penting bagi pelajar yang baru mula berkenalan dengan ilmu fonetik. ia dapat menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [f] dan [v]. [b] dan [w]. artikulasi ialah: Di antara daerah yang selalu dijadikan titik a) Dua bibir (bilabial) Dengan menggunakan kedua-kedua bibir maka kita dapat menghasilkan bunyi-bunyi tertentu seperti bunyi konsonan [p]. lazimnya dibuat dengan berdasarkan daerah sebutan (titik artikulasi) dan cara sebutan(cara artikulasi) yang akan diterangkan seperti berikut: Daerah Sebutan Kesemua daerah sebutan yang dapat menghasilkan bunyi bahasa dibahagikan kepada beberapa batasan.

gelungan (retroflex) Apabila hujung lidah dilipat naik ke lelangit keras selepas gusi. e) Hujung lidah. ia akan menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [ᶼ] dalam kata “zima” yang bermaksud musim dingin dalam bahasa Polski (Polish) . ia dapat menghasilkan bunyi tertentu. ia akan menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi (ᶴ) contohnya perkataan “shoe”. f) Depan lidah (dinaikkan)-lelangit keras (bahagian depan) (palato-alveolar) Apabila depan lidah dinaikkan ke lelangit leras.dalam bahasa Inggeris. ia menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [r] mengikut bahasa di Amerika atau beberapa bunyiseperti bunyi [t] dan [s]. [ᶿ] d) Hujung lidah. ia akan menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [r] mengikut bahasa di Amerika atau beberapa bunyi dalam bahasa India.lelangit keras (alveolar-platal) Apabila depan lidah diturunkan atau berada dalam keadaan biasa. g) Depan Lidah (diturunkan).c) Hujung lidah gigi (dental) Apabila hujung lidah terletak diantara gigi bawah dan dan atas.gusi (alveolar) Apabila hujung lidah dilipat naik ke lelangit keras selepas gusi.

Daerah sebutan rongaa mulut dalam . j) Akar lidah-anak lidah (uvular) Apabila akar lidah dinaikkan ke anak lidah. i) Belakang lidah-lelangit lembut (velar) Apabila belakang lidah dinaikkan hingga rapat ke lelangit lembut. ia akan dapat menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi-bunyi yang digunakan dalam bahasa Arab.h) Depan lidah-lelangit keras (palatal) Apabila depan lidah dinaikkan ke lelangit keras. l) Glotal (glottal) Apabila pita suara dibuka atau ditutup. ia akan dapat menghasilkan bunyi tertentu. ia akan menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [k]. ia akan dapat menghasilkan bunyi seperti bunyi [ˀ] atau [h]. k) Akar lidah-dinding rongga faring (pharyngal) Apabila akar lidah digerakkan ke belakang hingga sampai ke dinding farinks. ia akan dapat menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [ j ].

empat cara tersebut dapat dihuraikan seperti berikut: Keempat- a) Organ Ditutup Rapat Bunyi yang dihasilkan setelah organ ditutup rapat (complete closure) dapat dibahagikan kepada tiga jenis iaitu bunyi letupan. [d]. akan terdapat tekanan udara di sesuatu daerah Apabila tekanan udara dilepaskan serta-merta. terdapatlah bunyi letupan seperti bunyi-bunyi berikut: Letupan bibir: [p]. [g h ] . [d ] Letupan Gelungan: [t] Letupan lelangit lembut: [k]. i) Bunyi Letupan Bunyi letupan dihasilkan kerana organ yang dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi ditutup rapat sehingga udara yang dikeluarkan dari paruparu tersekat. [g]. maka organ yang berkenaan. [b]. [t h h ].Cara sebutan Pada amnya didapati empat cara bagi menghasilkan bunyi bahasa. [p Letupan gusi: [t]. [k Letupan Pita Suara: [ˀ] ii) Bunyi Afrikat h ]. Dengan itu. [b h h ] ]. bunyi afrikat dan bunyi sengau.

iii) Bunyi Senggauan Dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi dalam rongga mulut ditutup rapat di daerah sebutan yang berkenaan semasa lelangit lembut diturunkan. tersebut ialah bunyi [r] dalam bahasa Melayu. . Dengan ini udara yang keluar dari paru-paru akan terus masuk ke rongga hidung dan menghasilkan bunyi-bunyi berikut: Senggauan Bibir: [m] Senggauan gusi: [n] Senggauan lelangit keras: [ᶮ] Senggauan lelangit lembut: [ᶯ] b) Organ Dibuka dan Ditutup Bunyi yang dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi dibuka dan ditutup secara berulang-ulang dalam jangka masa tertentu (intermitten closure) dapat dibahagikan kepada beberapa jenis seperti yang berikut: i) Bunyi Getaran Bunyi getaran gusi (trill & roll) dihasilkan kerana hujung lidah yang diangkat ke arah Contoh bagi bunyi digetarkan berkali-kali oleh udara dari paru-paru.Bunyi Afrikat atau bunyi separuh geseran dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi ditutup rapat kemudian udara yang tertahan dilepaskan dengan perlahan-lahan sehingga dapat menghasilkan bunyi [tᶴ] atau bunyi pertama bagi perkataan chair iaitu dalam bahasa Inggeris.

ii) Bunyi Sentuhan Bunyi sentuhan (flap) dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi digetarkan hanya sekali sahaja. Bunyi yang dihasilkan Bunyi tersebut ialah d) Organ Disempitkan Bunyi yang dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi disempitkan (narrowing) hingga udara tergeser keluar yang dikenali sebagai bunyi geseran (fricative) seperti bunyi [f]. dalam bahasa Jepun dan bahasa Thai. . [v]. [s] dan [h]. (lateral). Contoh bagi bunyi tersebut ialah bunyi [r] c) Sebahagian Organ Ditutup Bunyi dihasilkan kerana sebahagian organ yang menghasilkan bunyi ditutup (partial closure) seperti sebahagian gusi ditutup yang menyebabkan udara terkeluar di bahagian sebelah organ yang berkenaan. dengan cara demikian dinamai bunyi sisian bunyi [1].

organ berikut: yang terlibat dalam menghasilkan bunyi vokal a) Kedudukan Lelangit Lembut Lelangit lembut dapat dinaikkan atau diturunkan.KLASIFIKASI BUNYI VOKAL Bunyi vokal adalah bunyi yang dihasilkan dengan menggunakan mekanisme arus udara dari paru-paru. Jika hujung lidah terletak di bahagian mulut. arus udara akan melewati digetarkan dalam kemudian mulut menuju secara ke rongga mulut. (open Pemaksaan rongga terbuka approximation) dilakukan semasa bunyi vokal dihasilkan. lidah dan bibir adalah organ yang penting bagi menentukan jenis-jenis bunyi vokal yang berbezabeza. maka ianya akan mengakibatkan udara masuk ke rongga hidung serta menghasilkan bunyi vokal sengauan (nasalized vowels). bunyi vokal. ia akan dapat menghasilkan bunyi vokal biasa (oral vowels) dan jika lelangit lembut diturunkan. Jika daun lidah maka bunyi vokal yang dihasilkan itu dinamai vokal depan. pita suara yang arus sedang udara Bermula dari paru-paru. menghasilkan Selain paru-paru dan pita suara didapati lelangit lembut . tidak berlaku sebarang sekatan udara semasa Dengan kata lain. Jika lelangit lembut dinaikkan. . b) Kedudukan Bahagian Lidah Penglibatan bahagian-bahagian tertentu bagi lidah juga dapat membezakan atau menentukan corak bunyi. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu dinamai vokal belakang. Dengan demikian deskripsi bunyi vokal harus berasaskan keadaan Kedudukan-kedudukan adalah seperti yang rongga mulut atau kedudukan alat-alat di dalamnya. terletak di lantai rongga mulut seperti biasa tetapi dalam keadaan sedikit tegang. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu dinamai vokal tengah dan juka vokal itu dihasilkan di belakang lidah dan dinaikkan sedikit ke atas.

Gambar hujung terletak mulut. biasanya ia disertai dengan kedudukan kedua-dua bibir yang dileperkan atau dibundarkan. lidah ke Kedudukan Bibir Dalam penghasilan semua bunyi vokal yang berdasarkan penglibatan bahagian-bahagian lidah yang telah dihuraikan. Lihat Rajah A. Bunyi-bunyi vokal yang dihasilkan adalah berdasarkan penglibatan lidah dan kedudukan dua bibir yang leper dalah seperti berikut: a) Vokal Depan Sempit Bunyi vokal depan sempit dihasilkan kerana hujung lidah dinaikkan setinggi yang boleh ke hadapan semasa kedua-dua bibir berada dalam keadaan leper dan dibuka sempit. Kedudukan dua bibir leper dibuka sempit . lidah di Daun lidah terletak di latai rongga mulut Belakang dinaikkan atas.

Lihat rajah C. Lihat Gambarajah B. Kedudukan dua bibir di buka separuh sempit . Kedudukan dua bibir leper dibuka luas c) Vokal Depan Separuh Sempit Bunyi vokal depan separuh sempit dihasilkan kerana hujung lidah diturunkan satu per tiga (di antara jarak kedudukan lidah bagi menghasilkanbunyi vokal depan sempit dengan vokal depan luas) ke hadapan semasa kedua-dua bibir berbentuk leper dan dibuka separuh sempit.b) Vokal Depan Luas Bunyi vokal depan luas dihasilkan kerana hujung lidah diturunkan serendah yang boleh ke hadapan semasa kedua-dua bibir yang berbentuk leper dan dibuka luas.

e) Vokal Belakang Luas Bunyi vokal belakang luas dihasilkan kerana belakang lidah dinaikkan sedikit belakang semasa kedua-dua bibir dileperkan dan dibuka luas. f) Vokal Belakang Sempit Bunyi vokal belakang sempit dihasilkan kerana belakang lidah dinaikkan ke atas setinggi yang mungkin semasa kedua-dua bibir berbentuk bundar dan dibuka sempit.d) Vokal Depan Separuh Luas Bunyi vokal depan separuh luas dihasilkan kerana hujung lidah diturunkan dua per tiga ke hadapan semasa kedua-dua bibir berbentuk separuh luas. Lihat Kedudukan dua bibir di buka separuh luas. gambarajah D. Kedudukan dua bibir dibundarkan dan dibuka sempit. Kedudukan dua bibir dibundarkan dan dibuka luas. .

. Lihat gambarajah g.g) Vokal Belakang Separuh Luas Bunyi vokal separuh luas dihasilkan kerana belakang lidah dinaikkan ke tahap yang sama dengan kedudukan hujung lidah bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas semasa kedua-dua bibir dibundarkan dan dibuka separuh luas. Lihat gambarajah h. Kedudukan dua bibir bundar dan dibuka separuh sempit. Kedudukan dua bibir bundar dan dibuka separuh luas. h) Vokal Belakang Separuh Sempit Bunyi vokal separuh sempit dihasilkan kerana belakang lidah dinaikkan ke tahap yang sama dengan kedudukan hujung lidah bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit semasa kedua-dua bibir berbentuk bundar dan dibuka separuh sempit.

Daniel Jones (1881-1967) ahli fonetik bangsa Inggeris telah menghasilkan satu sistem vokal dan dinamai sistem vokal kardinal (cardinal vowel system ) untuk dijadikan kerangka bagi membandingkan cirriciri bunyi vokal yang berdasarkan bentuk lidah sebagai asas. Jones telah Kedua-dua titik andaian ini terletak di posisi yang bertentangan di antara satu sama lain. Titik andaian atas ditempatkan di posisi yang paling tinggi (tetapi tidak juga sampai ke lelangit) yang hujung lidah dapat dinaikkan bagi menghasilkan bunyi vokal [i]. Kedua-dua titik tersebut terletak di atas depan dan bawah-belakang. Manakala titik andaian bawah ditempatkan di posisi yang paling rendah yang belakang lidah dapat ditarik naik sedikit ke belakang bagi menghasilkan []. hujung lidah dapat digerakkan menurun ke bawah dari satu tahap ke satu tahap di samping bentuk dua bibir ikut berubah kedudukan leper sempit sehingga kedudukan leper luas. Dari titik andaian atas. Jones dapat lapan titik andaian yang menjadi posisi bagi lidah dalam menghasilkan lapan bunyi vokal standard. Melalui proses sedemikian. dari titik andaian bawah. Jarak gerakan lidah dari titik andaian atas ke titik andaian bawah tersebut dapat dibahagikan lagi kepada tiga jarak yang sama (equidistance) yang menjadi posisi bagi hujung lidah dalam menghasilkan bunyi vokal [e] – [] – [a]. Dengan cara yang sama. Kelapan-lapan bunyi vokal tersebut dinamai sebagai vokal kardinal . mengandaikan dua titik yang terletak di dalam rongga mulut.Vokal Kardinal Dalam tahun 1930. belakang lidah dinaikkan dari satu tahap ke satu tahap di samping bentuk dua bibir ikut berubah dari kedudukan leper hingga menjadi bundar sempit dapat dibahagikan kepada tiga jarak yang sama yang menjadi posisi bagi belakang lidah dalam menghasilkan bunyi vokal [o] – [o] – [u].

[e] 3. Jones telah menciptakan lagi satu set vokal yang dinamai vokal kardinal kedua (secondary cardinal vowels). [] 6. [a] 5. Vokal-vokal set kedua yang dicipta kemudian ini terdiri daripada sepuluh vokal seperti berikut: .utama (primary cardinal vowels). [] 4. [u] Bunyi-bunyi vokal tersebut adalah sepertu Vokal kardinal utama Kelapan-lapan vokal kardinal utama tersebut dapat diletakkan dalam jadual kerangka vokal kardinal seperti yang berikut : Dengan tujuan agar penggunaan sistem vokal kardinal dapat mencakupi kebanyakan vokal yang terdapat di dalam bahasa-bahasa meata dunia dan berdasrkan kedudukan bibir dalam sistem vokal kardinal utama. [o] 7. [i] 2. yang berikut: 1.

Perbezaaan yang sering didapati ialah perbezaan dari Bagi mengatasi masalah harus dipakai untuk segi kedudukan bibir atau tahap kedudukan lidah. .8. tersebut. [] mirip bunyi [e] tetapi bibir dibundarkan Pada amnya terdapat beberapa bunyi vokal yang cirinya berbeza-beza dengan ciri-ciri vokal kardinal. [y] mirip bunyi [i] tetapi bibir dibundarkan 9. tanda khusus yang dipanggil tanda diakritik menjelaskan ciri-ciri tertentu.

tepat dan unik bagi mewakili bunyi-bunyi dalam mana-mana bahasa pertuturan. IPA) atau singkatannya AFA merupakan sistem transkripsi fonetik yang dicipta oleh para pakar bahasa dengan tujuan menawarakan kaedah yang seragam. AFA ini dibahagikan diakritik (yang kepada (yang tiga kategori: huruf bunyi seperti (yang secara kelajuan. atau menurut Dari masa pelambangan ke semasa. dibahagikan penekanan. Ketiga-tiga kategori ini kemudian dibahagikan kepada bahagian yang lebih kecil: huruf dibahagikan kepada vokal and konsonan.[6] manakala artikulasi. . ahli patologi pertuturan dan pakar terapi pertuturan. dan pengasingan dan pemelatan perkataan dan suku kata). Dalam bentuk piawainya (seperti pada tahun 2005) AFA mengandungi kira-kira 107 aksara asas dan 55 pengubah. satu set simbol tambahan dipanggil Extended IPA turut dicipta olej pakar fonologi untuk merakam ciri-ciri penuturan yang tiada kesan langsung pada pengertian dalam bahasa (seperti berkertak gigi. Meskipun AFA dimaksudkan untuk hanya mewakiki ciri-ciri penuturan yang relevan kepada bahasa itu sendiri (seperti kedudukan lidah. pelat menyebut bunyi "s". dan pengalih bahasa. dan ton. guru bahasa asing. dan bunyi yang dihasilkan pesakit bibir bercelah). menerangkan ciri-ciri dan suprasegmental menandakan ton. dan penekanan). cara artikulasi. atau dihapus. ini suprasegmental intonasi. diubah sual oleh Fonetik Antarabangsa. serta juga sering digunakan hari demi hari oleh para pakar bahasa. Persatuan lambang-lambang ditambah. bunyi “asas”).Lambang Fonetik Antarabangsa Abjad Fonetik Antarabangsa (International Phonetic Alphabet. Lambang-lambang menandakan terperinci). diakritik phonasi. pengarang kamus.

. penyusunan huruf vokal dan konsonan kebanyakannya dikekalkan bentuknya. Konvensyen Kiel IPA yang dilangsungkan pada tahun 1989 banyak membawa dilakukan pada perubahan pada 1993. apavila sekumpulan guru bahasa dari Perancis dan United Kingdom yang diketuai pakar bahasa dari Perancis bernama Paul Passy. Contohnya. Tujuan asal pertubuhan ini adalah untuk mereka satu set aksara fonetik berbeza bagi setiap bahasa. Lambang ini juga boleh diaplikasi pada bunyi-bunyi yang amat serupa. sh dalam shoe) asalnya diwakili huruf <c> dalam bahasa Inggeris manakala bunyi sama diwakili tertentu huruf <x> dalam ini bahasa Perancis. berdasarkan huruf Romik ciptaan ciptaan Henry Sweet. dua tahun setelah pembentukan Persatuan Fonetik Antarabangsa. yang mana aksara bagi kibasan bibir-gigi ditambah. maka lambang yang sama patut dipakai untuk bunyi tersebut dalam semua bahasa.Sejarah Perkembangan AFA bermula pada tahun 1886. memutus Meskipun untuk begitu. Satu penambahan pengubahsuaian vokal kecil tengah-tengah[4] tahun melibatkan serta penanggalan simbol bagi bunyi implosif tanpa suara. iaitu jika sesuatu bunyi itu terdapat dalam beberapa bahasa tertentu. memebentuk satu pertubuhan yang bakal digelar Persatuan Fonetik Antarabangsa. yang turut dibentuk daripada Phonotypic Alphabet bersama Isaac Pitman dan Alexander John Ellis. bunyi /ʃ/ (sy dalam syarat. Kali terakhir IPA diubah suai adalah pada bulan Mei 2005. versi 1932. Namun. yang mana sesuatu aksara itu melambangkan bunyi yang berlainan antara satu bahasa dengan satu bahasa lain. Versi rasmi pertama AFA dikeluarkan pada tahun 1888. atas setiap sebab satu persatuan kemudian memastikan daripada huruf-huruf ini sama bagi setiap bunyi dalam semua bahasa. Sejak penciptannya. huruf-huruf ini sendiri telah mengalami sediki pengubahsuaian.

.Gambarajah: Diagram yang menerangkan Huruf Fonetik Antarabangsa.