Bunyi

bahasa

dihasilkan dua

oleh jenis

organ iaitu

atau bunyi

alat

pengeluaran dan

suara

dapat

dibahagikan

kepada

vokal

bunyi

konsonan.

Pengkelasan kedua-dua bunyi masih lagi menjadi kontroversi di kalangan ahli fonetik. Ianya berlaku kerana terdapat perbezaan pendapat bahawa bunyi

vokal merupakan teras atau nukleus bagi suku kata, manakala bunyi konsonan merupakan faktor-faktor kedua yang wujud di depan atau di belakang bunyi vocal sahaja. Dengan kata lain, bunyi konsonan merupakan marginala yang

wujud di kawasan pinggiran (marginal area) sahaja. Selain penentuan pendapat bunyi vokal tersebut, dan diadapati konsonan ada harus yang beranggapan bahawa

berlandaskan

penyempitan Dikatakan

pemaksaan arus udara semasa bunyi

yang berkenaan dihasilkan.

bahawa dalam menghasilkan bunyi vokal, ruang udara harus dibuka luas dan bukan ditutup rapat atau disempitkan sehingga udara tersekat. Bagi bunyi

konsonan, penyempitan arus udara semasa keluar (close approximation) atau penutupan arus udara serapat-rapatnya (complete closure) sangat diperlukan. Peraturan dalam klasifikasi bunyi bahasa mengikut anggapan ini banyak

menimbulkan rintangan.

Misalnya bunyi [j] dan [w] yang dilambangkan dengan

huruf „y‟ dan „w‟ dalam sistem ejaan bahasa Melayu baku, jika berasaskan penyempitan arus udara tersebut maka kedua-dua bunyi itu boleh

digolongkan ke dalam golongan bunyi vokal. dan marginal dalam sesuatu suku kata. Bagi menyelesaikan masalah ini,

Tetapi jika berasaskan nukleus

maka

istilah

separuh

vocal

telah

diciptakan untuk menamakan golongan bunyi tersebut.

Dalam tahun 1947,

Pike telah mencadangkan istilah kontoid (contoid) bagi konsonan dan vokoid (vocoid) bagi vokal untuk digunakan dalam klasifikasi bunyi bahasa mengikut dasar-dasar fonetik.

Penghuraian bunyi konsonan dapat dilakukan dengan melihat kedudukan atau cirri-ciri seperti yang berikut: a) Organ yang mengawal atau menentukan udara seperti paru-paru. digetarkan serta terbuka atau sempit. f) Mekanisme pemaksaan arus udara. b) Sistem pernafasan iaitu bernafas masuk (egrisif) dan bernafas keluar. kotak suara atau lelangit lembut. Bunyi pertama ialah bunyi dihasilkan melalui proses pergerakan organ di dalam rongga mulut dengan pemaksaan udara sama ada pita suara digetarkan atau tidak. c) Kedudukan bentuk glottis iaitu tertutupa rapat. melaikan bunyi tertentu yang dihasilkan oleh dengan cara udara . ternyata didapati dua pertembungan yang penting dalam klasifikasi bunyi bahasa.Klasifikasi Bunyi Bahasa Secara kasar. hujung lidah dengan gusi dan lain-lain. e) Peranan di antara organ di dalam ronggan mulut seperti bibir dengan gusi. Oleh sebab kebanyakan bunyi bahasa dihasilkan daripada tekanan udara yang bermula dari paru-paru semasa manusia bernafas masuk maka mekanisme paru-paru tidak perlu diterangkan lagi dalam penghuraian bunyi bahasa. Kedua ialah bunyi yang dihasilkan melalui pergerakan lidah dan ruang udara dibuka bebas dengan getaran pita suara telah diklasifikasikan sebagai bunyi vocal. diklasifikasikan sebagai bunyi konsonan. d) Kedudukan lelangit lembut atau velum iaitu dinaikkan atau diturunkan.

Islitah-istilah seterusnya. biasanya dalam penghuraian cirri-ciri bunyi bahasa. hanya bunyi bersuara atau tak bersuara sahaja yang perlu diterangkan. ia dapat menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [f] dan [v]. Bagi kedudukan glotis mengikut kenyataan diatas. lazimnya dibuat dengan berdasarkan daerah sebutan (titik artikulasi) dan cara sebutan(cara artikulasi) yang akan diterangkan seperti berikut: Daerah Sebutan Kesemua daerah sebutan yang dapat menghasilkan bunyi bahasa dibahagikan kepada beberapa batasan. sama ada dalam bahasa Melayu mahupun bahasa asing sangat penting bagi pelajar yang baru mula berkenalan dengan ilmu fonetik. Secara mudah. .ditekankan oleh alat-alat lain. [b] dan [w]. b) Gigi-bibir (labio-dental) Apabila bibir bawah dirapatkan ke posisi gigi atas. artikulasi ialah: Di antara daerah yang selalu dijadikan titik a) Dua bibir (bilabial) Dengan menggunakan kedua-kedua bibir maka kita dapat menghasilkan bunyi-bunyi tertentu seperti bunyi konsonan [p].

gelungan (retroflex) Apabila hujung lidah dilipat naik ke lelangit keras selepas gusi. e) Hujung lidah.c) Hujung lidah gigi (dental) Apabila hujung lidah terletak diantara gigi bawah dan dan atas.lelangit keras (alveolar-platal) Apabila depan lidah diturunkan atau berada dalam keadaan biasa. ia akan menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [ᶼ] dalam kata “zima” yang bermaksud musim dingin dalam bahasa Polski (Polish) .gusi (alveolar) Apabila hujung lidah dilipat naik ke lelangit keras selepas gusi. g) Depan Lidah (diturunkan). ia menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [r] mengikut bahasa di Amerika atau beberapa bunyiseperti bunyi [t] dan [s]. ia akan menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [r] mengikut bahasa di Amerika atau beberapa bunyi dalam bahasa India. [ᶿ] d) Hujung lidah.dalam bahasa Inggeris. ia dapat menghasilkan bunyi tertentu. ia akan menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi (ᶴ) contohnya perkataan “shoe”. f) Depan lidah (dinaikkan)-lelangit keras (bahagian depan) (palato-alveolar) Apabila depan lidah dinaikkan ke lelangit leras.

k) Akar lidah-dinding rongga faring (pharyngal) Apabila akar lidah digerakkan ke belakang hingga sampai ke dinding farinks. ia akan dapat menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi-bunyi yang digunakan dalam bahasa Arab. ia akan dapat menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [ j ]. l) Glotal (glottal) Apabila pita suara dibuka atau ditutup. ia akan dapat menghasilkan bunyi tertentu. j) Akar lidah-anak lidah (uvular) Apabila akar lidah dinaikkan ke anak lidah. ia akan menghasilkan bunyi tertentu seperti bunyi [k]. i) Belakang lidah-lelangit lembut (velar) Apabila belakang lidah dinaikkan hingga rapat ke lelangit lembut.h) Depan lidah-lelangit keras (palatal) Apabila depan lidah dinaikkan ke lelangit keras. ia akan dapat menghasilkan bunyi seperti bunyi [ˀ] atau [h]. Daerah sebutan rongaa mulut dalam .

[b h h ] ]. [d ] Letupan Gelungan: [t] Letupan lelangit lembut: [k]. empat cara tersebut dapat dihuraikan seperti berikut: Keempat- a) Organ Ditutup Rapat Bunyi yang dihasilkan setelah organ ditutup rapat (complete closure) dapat dibahagikan kepada tiga jenis iaitu bunyi letupan. [p Letupan gusi: [t]. maka organ yang berkenaan. [d]. akan terdapat tekanan udara di sesuatu daerah Apabila tekanan udara dilepaskan serta-merta.Cara sebutan Pada amnya didapati empat cara bagi menghasilkan bunyi bahasa. [b]. bunyi afrikat dan bunyi sengau. [k Letupan Pita Suara: [ˀ] ii) Bunyi Afrikat h ]. Dengan itu. [g]. [t h h ]. i) Bunyi Letupan Bunyi letupan dihasilkan kerana organ yang dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi ditutup rapat sehingga udara yang dikeluarkan dari paruparu tersekat. terdapatlah bunyi letupan seperti bunyi-bunyi berikut: Letupan bibir: [p]. [g h ] .

Bunyi Afrikat atau bunyi separuh geseran dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi ditutup rapat kemudian udara yang tertahan dilepaskan dengan perlahan-lahan sehingga dapat menghasilkan bunyi [tᶴ] atau bunyi pertama bagi perkataan chair iaitu dalam bahasa Inggeris. tersebut ialah bunyi [r] dalam bahasa Melayu. Dengan ini udara yang keluar dari paru-paru akan terus masuk ke rongga hidung dan menghasilkan bunyi-bunyi berikut: Senggauan Bibir: [m] Senggauan gusi: [n] Senggauan lelangit keras: [ᶮ] Senggauan lelangit lembut: [ᶯ] b) Organ Dibuka dan Ditutup Bunyi yang dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi dibuka dan ditutup secara berulang-ulang dalam jangka masa tertentu (intermitten closure) dapat dibahagikan kepada beberapa jenis seperti yang berikut: i) Bunyi Getaran Bunyi getaran gusi (trill & roll) dihasilkan kerana hujung lidah yang diangkat ke arah Contoh bagi bunyi digetarkan berkali-kali oleh udara dari paru-paru. . iii) Bunyi Senggauan Dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi dalam rongga mulut ditutup rapat di daerah sebutan yang berkenaan semasa lelangit lembut diturunkan.

Bunyi yang dihasilkan Bunyi tersebut ialah d) Organ Disempitkan Bunyi yang dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi disempitkan (narrowing) hingga udara tergeser keluar yang dikenali sebagai bunyi geseran (fricative) seperti bunyi [f]. [s] dan [h]. [v].ii) Bunyi Sentuhan Bunyi sentuhan (flap) dihasilkan kerana organ yang menghasilkan bunyi digetarkan hanya sekali sahaja. dengan cara demikian dinamai bunyi sisian bunyi [1]. (lateral). dalam bahasa Jepun dan bahasa Thai. Contoh bagi bunyi tersebut ialah bunyi [r] c) Sebahagian Organ Ditutup Bunyi dihasilkan kerana sebahagian organ yang menghasilkan bunyi ditutup (partial closure) seperti sebahagian gusi ditutup yang menyebabkan udara terkeluar di bahagian sebelah organ yang berkenaan. .

pita suara yang arus sedang udara Bermula dari paru-paru. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu dinamai vokal belakang. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu dinamai vokal tengah dan juka vokal itu dihasilkan di belakang lidah dan dinaikkan sedikit ke atas. menghasilkan Selain paru-paru dan pita suara didapati lelangit lembut .KLASIFIKASI BUNYI VOKAL Bunyi vokal adalah bunyi yang dihasilkan dengan menggunakan mekanisme arus udara dari paru-paru. . ia akan dapat menghasilkan bunyi vokal biasa (oral vowels) dan jika lelangit lembut diturunkan. Dengan demikian deskripsi bunyi vokal harus berasaskan keadaan Kedudukan-kedudukan adalah seperti yang rongga mulut atau kedudukan alat-alat di dalamnya. Jika daun lidah maka bunyi vokal yang dihasilkan itu dinamai vokal depan. terletak di lantai rongga mulut seperti biasa tetapi dalam keadaan sedikit tegang. Jika lelangit lembut dinaikkan. maka ianya akan mengakibatkan udara masuk ke rongga hidung serta menghasilkan bunyi vokal sengauan (nasalized vowels). lidah dan bibir adalah organ yang penting bagi menentukan jenis-jenis bunyi vokal yang berbezabeza. tidak berlaku sebarang sekatan udara semasa Dengan kata lain. bunyi vokal. (open Pemaksaan rongga terbuka approximation) dilakukan semasa bunyi vokal dihasilkan. organ berikut: yang terlibat dalam menghasilkan bunyi vokal a) Kedudukan Lelangit Lembut Lelangit lembut dapat dinaikkan atau diturunkan. Jika hujung lidah terletak di bahagian mulut. b) Kedudukan Bahagian Lidah Penglibatan bahagian-bahagian tertentu bagi lidah juga dapat membezakan atau menentukan corak bunyi. arus udara akan melewati digetarkan dalam kemudian mulut menuju secara ke rongga mulut.

Gambar hujung terletak mulut. lidah di Daun lidah terletak di latai rongga mulut Belakang dinaikkan atas. Kedudukan dua bibir leper dibuka sempit . Lihat Rajah A. lidah ke Kedudukan Bibir Dalam penghasilan semua bunyi vokal yang berdasarkan penglibatan bahagian-bahagian lidah yang telah dihuraikan. Bunyi-bunyi vokal yang dihasilkan adalah berdasarkan penglibatan lidah dan kedudukan dua bibir yang leper dalah seperti berikut: a) Vokal Depan Sempit Bunyi vokal depan sempit dihasilkan kerana hujung lidah dinaikkan setinggi yang boleh ke hadapan semasa kedua-dua bibir berada dalam keadaan leper dan dibuka sempit. biasanya ia disertai dengan kedudukan kedua-dua bibir yang dileperkan atau dibundarkan.

Lihat Gambarajah B. Lihat rajah C.b) Vokal Depan Luas Bunyi vokal depan luas dihasilkan kerana hujung lidah diturunkan serendah yang boleh ke hadapan semasa kedua-dua bibir yang berbentuk leper dan dibuka luas. Kedudukan dua bibir leper dibuka luas c) Vokal Depan Separuh Sempit Bunyi vokal depan separuh sempit dihasilkan kerana hujung lidah diturunkan satu per tiga (di antara jarak kedudukan lidah bagi menghasilkanbunyi vokal depan sempit dengan vokal depan luas) ke hadapan semasa kedua-dua bibir berbentuk leper dan dibuka separuh sempit. Kedudukan dua bibir di buka separuh sempit .

Lihat Kedudukan dua bibir di buka separuh luas. f) Vokal Belakang Sempit Bunyi vokal belakang sempit dihasilkan kerana belakang lidah dinaikkan ke atas setinggi yang mungkin semasa kedua-dua bibir berbentuk bundar dan dibuka sempit. Kedudukan dua bibir dibundarkan dan dibuka sempit. Kedudukan dua bibir dibundarkan dan dibuka luas. gambarajah D. e) Vokal Belakang Luas Bunyi vokal belakang luas dihasilkan kerana belakang lidah dinaikkan sedikit belakang semasa kedua-dua bibir dileperkan dan dibuka luas.d) Vokal Depan Separuh Luas Bunyi vokal depan separuh luas dihasilkan kerana hujung lidah diturunkan dua per tiga ke hadapan semasa kedua-dua bibir berbentuk separuh luas. .

Lihat gambarajah g. Kedudukan dua bibir bundar dan dibuka separuh sempit. Lihat gambarajah h. .g) Vokal Belakang Separuh Luas Bunyi vokal separuh luas dihasilkan kerana belakang lidah dinaikkan ke tahap yang sama dengan kedudukan hujung lidah bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas semasa kedua-dua bibir dibundarkan dan dibuka separuh luas. h) Vokal Belakang Separuh Sempit Bunyi vokal separuh sempit dihasilkan kerana belakang lidah dinaikkan ke tahap yang sama dengan kedudukan hujung lidah bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit semasa kedua-dua bibir berbentuk bundar dan dibuka separuh sempit. Kedudukan dua bibir bundar dan dibuka separuh luas.

hujung lidah dapat digerakkan menurun ke bawah dari satu tahap ke satu tahap di samping bentuk dua bibir ikut berubah kedudukan leper sempit sehingga kedudukan leper luas. Jarak gerakan lidah dari titik andaian atas ke titik andaian bawah tersebut dapat dibahagikan lagi kepada tiga jarak yang sama (equidistance) yang menjadi posisi bagi hujung lidah dalam menghasilkan bunyi vokal [e] – [] – [a]. Jones telah Kedua-dua titik andaian ini terletak di posisi yang bertentangan di antara satu sama lain. Titik andaian atas ditempatkan di posisi yang paling tinggi (tetapi tidak juga sampai ke lelangit) yang hujung lidah dapat dinaikkan bagi menghasilkan bunyi vokal [i]. Kelapan-lapan bunyi vokal tersebut dinamai sebagai vokal kardinal . dari titik andaian bawah. Dari titik andaian atas. Dengan cara yang sama.Vokal Kardinal Dalam tahun 1930. Manakala titik andaian bawah ditempatkan di posisi yang paling rendah yang belakang lidah dapat ditarik naik sedikit ke belakang bagi menghasilkan []. Daniel Jones (1881-1967) ahli fonetik bangsa Inggeris telah menghasilkan satu sistem vokal dan dinamai sistem vokal kardinal (cardinal vowel system ) untuk dijadikan kerangka bagi membandingkan cirriciri bunyi vokal yang berdasarkan bentuk lidah sebagai asas. belakang lidah dinaikkan dari satu tahap ke satu tahap di samping bentuk dua bibir ikut berubah dari kedudukan leper hingga menjadi bundar sempit dapat dibahagikan kepada tiga jarak yang sama yang menjadi posisi bagi belakang lidah dalam menghasilkan bunyi vokal [o] – [o] – [u]. Melalui proses sedemikian. Jones dapat lapan titik andaian yang menjadi posisi bagi lidah dalam menghasilkan lapan bunyi vokal standard. mengandaikan dua titik yang terletak di dalam rongga mulut. Kedua-dua titik tersebut terletak di atas depan dan bawah-belakang.

[e] 3. yang berikut: 1. [i] 2. [o] 7. Jones telah menciptakan lagi satu set vokal yang dinamai vokal kardinal kedua (secondary cardinal vowels). [] 6. [a] 5. [] 4.utama (primary cardinal vowels). [u] Bunyi-bunyi vokal tersebut adalah sepertu Vokal kardinal utama Kelapan-lapan vokal kardinal utama tersebut dapat diletakkan dalam jadual kerangka vokal kardinal seperti yang berikut : Dengan tujuan agar penggunaan sistem vokal kardinal dapat mencakupi kebanyakan vokal yang terdapat di dalam bahasa-bahasa meata dunia dan berdasrkan kedudukan bibir dalam sistem vokal kardinal utama. Vokal-vokal set kedua yang dicipta kemudian ini terdiri daripada sepuluh vokal seperti berikut: .

[] mirip bunyi [e] tetapi bibir dibundarkan Pada amnya terdapat beberapa bunyi vokal yang cirinya berbeza-beza dengan ciri-ciri vokal kardinal.8. Perbezaaan yang sering didapati ialah perbezaan dari Bagi mengatasi masalah harus dipakai untuk segi kedudukan bibir atau tahap kedudukan lidah. [y] mirip bunyi [i] tetapi bibir dibundarkan 9. tersebut. tanda khusus yang dipanggil tanda diakritik menjelaskan ciri-ciri tertentu. .

bunyi “asas”). dibahagikan penekanan. . pelat menyebut bunyi "s". menerangkan ciri-ciri dan suprasegmental menandakan ton. pengarang kamus. IPA) atau singkatannya AFA merupakan sistem transkripsi fonetik yang dicipta oleh para pakar bahasa dengan tujuan menawarakan kaedah yang seragam. dan pengalih bahasa. guru bahasa asing. atau menurut Dari masa pelambangan ke semasa. ini suprasegmental intonasi. Ketiga-tiga kategori ini kemudian dibahagikan kepada bahagian yang lebih kecil: huruf dibahagikan kepada vokal and konsonan.[6] manakala artikulasi. Dalam bentuk piawainya (seperti pada tahun 2005) AFA mengandungi kira-kira 107 aksara asas dan 55 pengubah. AFA ini dibahagikan diakritik (yang kepada (yang tiga kategori: huruf bunyi seperti (yang secara kelajuan. dan bunyi yang dihasilkan pesakit bibir bercelah). ahli patologi pertuturan dan pakar terapi pertuturan. atau dihapus. cara artikulasi. tepat dan unik bagi mewakili bunyi-bunyi dalam mana-mana bahasa pertuturan. diakritik phonasi. Persatuan lambang-lambang ditambah. dan penekanan). Meskipun AFA dimaksudkan untuk hanya mewakiki ciri-ciri penuturan yang relevan kepada bahasa itu sendiri (seperti kedudukan lidah. satu set simbol tambahan dipanggil Extended IPA turut dicipta olej pakar fonologi untuk merakam ciri-ciri penuturan yang tiada kesan langsung pada pengertian dalam bahasa (seperti berkertak gigi. diubah sual oleh Fonetik Antarabangsa.Lambang Fonetik Antarabangsa Abjad Fonetik Antarabangsa (International Phonetic Alphabet. Lambang-lambang menandakan terperinci). dan pengasingan dan pemelatan perkataan dan suku kata). serta juga sering digunakan hari demi hari oleh para pakar bahasa. dan ton.

bunyi /ʃ/ (sy dalam syarat. penyusunan huruf vokal dan konsonan kebanyakannya dikekalkan bentuknya. Kali terakhir IPA diubah suai adalah pada bulan Mei 2005. Versi rasmi pertama AFA dikeluarkan pada tahun 1888. iaitu jika sesuatu bunyi itu terdapat dalam beberapa bahasa tertentu. yang mana aksara bagi kibasan bibir-gigi ditambah. atas setiap sebab satu persatuan kemudian memastikan daripada huruf-huruf ini sama bagi setiap bunyi dalam semua bahasa. Satu penambahan pengubahsuaian vokal kecil tengah-tengah[4] tahun melibatkan serta penanggalan simbol bagi bunyi implosif tanpa suara. sh dalam shoe) asalnya diwakili huruf <c> dalam bahasa Inggeris manakala bunyi sama diwakili tertentu huruf <x> dalam ini bahasa Perancis. versi 1932. Konvensyen Kiel IPA yang dilangsungkan pada tahun 1989 banyak membawa dilakukan pada perubahan pada 1993. Namun. berdasarkan huruf Romik ciptaan ciptaan Henry Sweet. . apavila sekumpulan guru bahasa dari Perancis dan United Kingdom yang diketuai pakar bahasa dari Perancis bernama Paul Passy. dua tahun setelah pembentukan Persatuan Fonetik Antarabangsa. Tujuan asal pertubuhan ini adalah untuk mereka satu set aksara fonetik berbeza bagi setiap bahasa. yang mana sesuatu aksara itu melambangkan bunyi yang berlainan antara satu bahasa dengan satu bahasa lain. huruf-huruf ini sendiri telah mengalami sediki pengubahsuaian. Lambang ini juga boleh diaplikasi pada bunyi-bunyi yang amat serupa. yang turut dibentuk daripada Phonotypic Alphabet bersama Isaac Pitman dan Alexander John Ellis.Sejarah Perkembangan AFA bermula pada tahun 1886. Contohnya. memebentuk satu pertubuhan yang bakal digelar Persatuan Fonetik Antarabangsa. Sejak penciptannya. maka lambang yang sama patut dipakai untuk bunyi tersebut dalam semua bahasa. memutus Meskipun untuk begitu.

Gambarajah: Diagram yang menerangkan Huruf Fonetik Antarabangsa. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful