P. 1
Manual Tanaman Pisang

Manual Tanaman Pisang

|Views: 210|Likes:
Published by Faizi Kfbaw

More info:

Published by: Faizi Kfbaw on May 08, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/25/2015

pdf

text

original

Pisang FA6.

indd 1

25/11/2008 4:01:14 PM

NO.BK 27/06.08/10R ISBN 978-983-047-142-6 Cetakan Pertama 2008 © Hak cipta Jabatan Pertanian, Kementerian Pertanian Dan Industri Asas Tani, Malaysia

Hak cipta terpelihara. Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian, artikel, ilustrasi dan isi kandungan buku ini dalam apa jua bentuk dan dengan apa jua cara pun sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman atau cara lain sebelum mendapat izin bertulis daripada Ketua Pengarah Pertanian, Jabatan Pertanian Malaysia. Manuskrip terbitan ini disediakan oleh Bahagian Hortikultur (Seksyen Buahbuahan). Konsep persembahan, suntingan dan rekabentuk disediakan oleh Seksyen Komunikasi, Jabatan Pertanian.

PISANG
Musa spp.

Manual Tanaman

Perpustakaan Negara Malaysia Manual tanaman pisang Musa spp.

Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

Petunjuk Ke Arah Pengurusan Tanaman Pisang Yang Bermatlamatkan Kepada Peningkatan Hasil, Kualiti Yang Tinggi dan Keuntungan.

ISBN 978-983-047-142-6 1. Banana—Planting—Handbooks, manuals, etc. 634.772

Jabatan Pertanian Malaysia 2008

Pisang FA6.indd 2-3

25/11/2008 4:01:15 PM

4. Lampiran 3: Perosak dan Penyakit Tanaman Pisang dan Syor Kawalan 38 37 36 12 16 1 2 5 8 anual Tanaman ini mengandungi maklumat ringkas tetapi praktikal mengenai amalan kerja harian dalam pengeluaran komoditi tanaman pisang. 3.indd 4-5 25/11/2008 4:01:15 PM . Oleh kerana keadaan tanah. ● Standard kualiti atau indikator yang perlu dicapai bagi kerja yang bakal dilaksanakan. garis panduan dalam manual ini boleh diubahsuai atau ditingkatkan mengikut pengalaman dan penemuan pegawai/ usahawan tani yang melaksanakan projek. Lampiran 2: Infrastruktur Ladang dan Saliran Bagi Tanaman Pisang 9.ISI KANDUNGAN PENDAHULUAN M 1. Penanaman Penjagaan Lampiran 1: Indeks Kematangan Pisang 8. Manual ini diterbitkan sebagai bahan rujukan dan semakan aktiviti pengeluaran yang mudah digunakan oleh semua pegawai pengembangan dan pegawai penyelia projek-projek utama Jabatan Pertanian. Secara ringkasnya. Prestasi tanaman pula bergantung kepada perancangan dan amalan agronomi yang tersusun. ● Bahan input yang diperlukan (jenis dan kadar). iklim. varieti dan corak pengurusan berbeza dari satu tempat dengan tempat yang lain. Pengguna manual ini dinasihatkan supaya membaca bersama buku Pakej Teknologi Tanaman Pisang terbitan Jabatan Pertanian bagi mendapatkan maklumat menyeluruh aktiviti pengeluaran Tanaman Pisang berkenaan. Manual ini juga sesuai digunakan oleh usahawan tani bagi meningkatkan lagi produktiviti ladang mereka. 2. Manual ini penting sebagai panduan bagi memastikan prestasi tanaman yang diusahakan mencapai tahap kesuburan dan pengeluaran hasil yang dikehendaki. Pendahuluan Pengenalan Kesesuaian Tanah Bagi Tanaman Pisang Penyediaan Kawasan dan Pembangunan Infrastruktur Ladang 5. dan ● Tindakan atau kaedah perlaksanaan kerja. Amalan kerja harian ini disediakan dalam bentuk jadual dan perlu dipatuhi dan diikuti sebelum dan selepas menanam sehingga ke peringkat penuaian hasil. manual ini menggariskan : ● Gerak kerja pengeluaran yang perlu dilaksanakan mengikut bulan. 6. MANUAL TANAMAN PISANG 1 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. 7.

Pisang yang boleh dimakan ialah daripada spesis M. Rastali dan Mas adalah seperti di Jadual 3.5 m x 2. teknik belahan (quartering) dan tisu didik. Penanaman pisang sebagai sumber makanan tersebar luas di kawasan tropika.100 1. Cavendish 9 bulan 6 bulan 9 bulan 9 bulan Pembentukan Sisir Akhir 10 bulan 6 1/2 bulan 10 bulan 10 bulan Peringkat Buah Matang 12 bulan 8 bulan 12 bulan 13 bulan Jadual 2: Anggaran hasil bagi kultivar Berangan. berat sesisir dan bilangan jejari sesisir juga diambil kira.0 m 2. Jadual 1: Tempoh peringkat tumbesaran bagi kultivar Berangan. Selain itu. Indonesia. Panduan penggredan bagi kultivar Berangan. dan Cavendish adalah seperti di Jadual 2. Rastali dan Cavendish boleh mencapai peringkat buah matang 12-13 bulan selepas ditanam.PENGENALAN P isang. India dan Malaysia merupakan negara pengeluar pisang yang utama di Asia. Rastali. Buah juga hendaklah bebas dari sebarang kecederaan.0 m x 3. Mas. Filipina. Mas. Hasil/Pokok (kg) Jumlah Hasil Sehektar Pokok Pokok Ratun Ratun (MT) Sehektar Induk 1 2 1. Penggredan pisang merupakan aktiviti lepas tuai yang penting bagi menentukan kualiti buah supaya dapat memenuhi permintaan pasaran. Di Malaysia.0 m MANUAL TANAMAN PISANG 2 3 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. Mas 3. kecacatan. Tempoh peringkat tumbesaran bagi kultivar Berangan. Rastali 4. Rastali dan Cavendish adalah seperti Jadual 1. Mas 3. bilangan sisir setiap kotak. Cavendish 3. Mas. tergolong dalam keluarga Musaceae. Bagi pasaran eksport telah diwujudkan standard kualiti mengikut kehendak pengguna-pengguna negara pengimport. Anggaran hasil tanaman pisang bagi kultivar Berangan. Mas. Mas dan Cavendish ditanam secara komersil untuk pasaran eksport dan tempatan manakala kultivar Raja. accuminata Colla dan M. Musa spp. Penanaman dengan menggunakan anak benih tisu didik menghasilkan pertumbuhan dan pengeluaran hasil yang seragam.100 1. Pisang yang telah sedia untuk dipasarkan biasanya dimasukkan ke dalam kotak yang dibuat daripada Corrugated Fibre Board (CPB). Kultivar yang paling cepat mengeluarkan hasil adalah kultivar Mas manakala kultivar Berangan. Pengutipan hasil pisang boleh dilakukan berdasarkan indeks kematangan dan kaedah pemasaran seperti yang ditunjukkan dalam Lampiran 1. Berangan 2.0 m Bil. Balbisiana Colla. Berangan 2. Thailand. Rastali dan Cavendish Kultivar Jarak Tanaman 3.indd 6-7 25/11/2008 4:01:15 PM . Rastali dan Nangka ditanam untuk pasaran tempatan. Penanaman pisang boleh dilaksanakan melalui tiga kaedah iaitu dengan menggunakan sulur. Penyimpanan kotak-kotak tersebut memerlukan pengawalan suhu dan kelembapan supaya buah tidak hilang kesegarannya dalam tempoh penyimpanan.0 m x 3.0 m x 3.100 22 12 18 40 18 10 15 32 12 8 10 25 52 30 45 97 52 43 45 97 1. Penanaman yang mudah dan selalu digunakan adalah dengan menggunakan sulur.5 m 3. penyakit dan luntur warna. Rastali 4. Anggaran hasil ini boleh dicapai sekiranya jarak tanaman dan pengurusan perladangan yang diamalkan adalah seperti yang disyorkan pasaran. Rastali dan Cavendish Kultivar Umur Pokok Pisang Selepas Ditanam Keluar Jantung 1.600 1. Suhu bilik yang optimum untuk beberapa kultivar ditunjukkan di Jadual 4. kultivar Berangan.

5 . sistem saliran yang sempurna hendaklah diadakan bagi menyalirkan air yang berlebihan.4 sm Berangan* 12.9 sm 6.17 28 20 Akar tanaman pisang memerlukan oksigen yang tinggi. Rastali 5. Oleh itu.5 . Cavendish 3.0 . berstruktur ringan serta kaya dengan bahan organan untuk tumbesaran dan pengeluaran hasil yang baik.11. Mas 2. Ia juga memerlukan kelembapan yang mencukupi.9. Embun 4.10. Jenis-jenis tanah yang sesuai ialah tanah yang terbentuk daripada alluvium sungai (yang bersaliran sederhana salir).6 sm 9.9.Jadual 3: Panduan penggredan pisang Berangan.5 . tanah di kawasan yang rendah dan mengalami hujan lebat. Awak Suhu Optima (°C) 14 13 14 14 13 13 Jangka Masa (hari) 10 14 . sederhana sesuai dan tidak sesuai bagi tanaman pisang.8. Jadual 5 menunjukkan ciri-ciri tanah yang sesuai.9 sm 8.12. *gred mengikut panjang jejari pisang Jadual 4: Suhu optima untuk penyimpanan bagi beberapa kultivar pisang Kultivar 1.5 sm ke atas 11. Berangan 6.4 sm Rastali* 11. Tanah mesti mempunyai pengudaraan dan saliran yang baik serta tidak berstruktur berat terutamanya pada lingkungan kedalaman 50 sm daripada permukaan tanah.4 sm KESESUAIAN TANAH BAGI TANAMAN PISANG Pada amnya tanaman pisang memerlukan tanah yang subur.17 14 . Tanah berstruktur berpasir ringan hingga lom sederhana adalah paling sesuai untuk tanaman pisang.indd 8-9 25/11/2008 4:01:15 PM .5 .17 14 . MANUAL TANAMAN PISANG 4 5 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6.6 sm 8.5 . tanah dari batuan igneus yang dalam (melebihi 100 sm) dan tanah batuan mendapan yang dalam (melebihi 100 sm).9.4 sm 10.5 . Rastali dan Mas Gred A B C Mas* 10 . Tanah yang berstruktur berat hendaklah dielakkan kerana ia mudah menakung air yang menyebabkan perkembangan akar pokok terbantut dan juga kemungkinan kematian pokok.8.

2000 mm 500 .1000 mm Tiada Kemarau Tiada Banjir Kurang Sebulan 1 .12º 12º .25 sm tebal dari permukaan > 25 sm tebal dari permukaan 0° .75 sm Kurang daripada 50 sm Kurang daripada 50 sm 7 75 sm atau lebih 50 sm .Jadual 5: Penilaian kesesuaian tanah bagi tanaman pisang Keperluan Tanaman Kriteria Iklim Curahujan Tahunan (mm/tahun) Jangkamasa Bulan Kemarau Kejadian Banjir Topografi Kecerunan ( º ) Sifat-sifat Fizikal Tanah Tekstur Tanah Sesuai Penilaian Kesesuaian Sederhana Tidak Sesuai Keperluan Tanaman Kriteria Keberbatuan (Stoniness) Sesuai Sehingga 10% tersebar rata atau terdapat lebih dalam 50 sm Tiada Penilaian Kesesuaian Sederhana 10% .indd 10-11 25/11/2008 4:01:15 PM .50% Tidak Sesuai Lebih 50% 1000 .75 sm 2 mm hos di dalam kurang dari 50 sm Kedalaman ke Lapisan Asid Sulfat Kedalaman ke Lapisan Padat 50 sm .35º > 35º Struktur halus hingga sedang dan sederhana hingga berkembang baik.3 Hari Kurang 500 mm Lebih Sebulan > Hari Ketebalan Lapisan Organik / Gambut Kriteria Kimia Tanah CEC 0 .75 sm MANUAL TANAMAN PISANG 6 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. tekstur lom berpasir atau lebih halus (selain pasir berlom atau tekstur kasar) 75 sm atau lebih Struktur lemah dan kasar serta berkembang baik (pasir berlom) Tekstur kasar CEC lebih 10 meq /100 gm tanah dan selain kandungan nutrien mikro berlebihan CEC sederhana CEC rendah (> rendah 10 meq/100 gm (10 meq/100 gm tanah) tanah) Kemasinan 2 mm hos atau 2 mm hos di kurang di dalam dalam 75 sm teratas 50 .

Bina jalan ladang dengan meratakan tanah daripada penggalian parit. * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 8 9 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. Tiap-tiap 30 meter baris ditinggalkan ruang untuk memudahkan pengaliran air di dalam ladang. Kebenaran dijangka diperolehi dalam tempoh dua bulan. Kolam diperlukan di kawasan yang tidak mempunyai sumber air semulajadi. Lebar jalan ladang : 3 m. Parit diperlukan untuk tanah pamah (>6°). Kerja-kerja memerun dan membakar diulangi sekurang-kurangnya 3 kali sehingga habis dibakar. Panjang jalan ladang : 100 m/ha. Bakar pokok-pokok yang telah dihimpun. Jangan tolak ke dalam lembah atau alur/parit. Kaedah pembakaran mengikut arahan JAS.indd 12-13 25/11/2008 4:01:15 PM . Pembakaran kali pertama dilakukan setelah daun kering tetapi belum gugur dari dahan. -4 Penyediaan sumber air untuk sistem pengairan. Dimensi dan kepadatan parit yang diperlukan adalah seperti Lampiran 2. Tanah dari penggalian diratakan. -5 -4 Pembinaan parit i) Parit utama ii) Parit sekunder Gali parit menggunakan jengkorek. Standard / Indikator Huraian Kerja -7 Permohonan kebenaran pembakaran terbuka daripada Jabatan Alam Sekitar (JAS). Saiz kolam yang diperlukan berasaskan panduan dalam Lampiran 2. -3 Pembinaan jalan ladang. Segala tunggul dan akar perlu dicabut. Pokok hutan ditolak dan dikumpul dalam baris untuk pembakaran kemudian. Gali kolam menggunakan jengkorek.PENYEDIAAN KAWASAN DAN PEMBANGUNAN INFRASTRUKTUR LADANG BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis -7 Pembersihan kawasan (bagi kawasan baru) Kadar Kerja penolakan pokok hutan dijadualkan supaya pembakaran dapat dibuat pada musim kering.

Penyambung saluran PE. Dibajak putar sedalam 25-30 sm. Paip utama ditimbus semula selepas “take off” dipasang ke ladang. Grommet. kapasiti dan kuasa kuda enjin mengikut pengesyoran Bahagian Kejuruteraan Pertanian berdasarkan keluasan. Siapkan sistem pengairan sebelum menanam pokok. Baris berikutnya mengikut baris asas tersebut. Paip dipasang 60 sm dari permukaan tanah. control valves. jenis tanaman dan keadaan setempat.900 pokok. Saiz rumah pam.kepadatan tanaman 700 . Tali Pengukur 0 Penyediaan dan pemasangan sistem pengairan ke lubang tanaman Tiub PE. Jarak tanaman: 2. Dilaksanakan sebaik sahaja pembajakan kedua selesai dilakukan. Mata renjis mikro.900 batang Pancangkan satu baris asas untuk satu kawasan pisang. Pasang paip lateral dan tiub PE (termasuk adapter. Valves dan lain-lain Pengairan renjis mikro. * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 10 11 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6.kepadatan tanaman 1600 pokok. Paip utama dipasang dalam longkang. 3 m x 3 m . Dibajak piring sedalam 20-25 sm. GML ditabur di permukaan tanah sebelum dibuat pembajakan pertama.kepadatan tanaman 1100 pokok.BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar Standard / Indikator Huraian Kerja -2 Pengapuran Kadar keperluan GML mengikut jenis tanah. 3 m x 3 m (selingan) .5 m .indd 14-15 25/11/2008 4:01:15 PM . -1 Membaris Kayu pancang 2m Pancang buluh 90 sm 1600 batang atau 1100 batang atau 700 . Tiub PE hendaklah ditanam sedalam 60 sm.5 m x 2. mata renjis mikro dari paip utama ke lubang tanaman. -2 -1 -1 Pembajakan pertama Pembajakan kedua Memasang paip utama pengairan dan pam air Gali longkang sedalam 60 sm.

Daripada sumber yang bebas penyakit. Celup ke dalam air panas bersuhu (55ºC) selama 5-10 minit Celupkan sulur-sulur * MLT = Minggu Lepas Tanaman MANUAL TANAMAN PISANG 12 13 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. -1 Perolehan benih tanaman/anak pokok Sulur atau tisu didik atau benih daripada teknik belahan (quartering) Untuk sulaman -1 Merawat anak pokok Air Panas Carbofuran 1600 pokok/ha atau 1100 pokok/ha atau 700-900 pokok/ha 10% Rujuk Lampiran 3 Memastikan sumber benih bebas daripada penyakit.PENANAMAN MLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis -2 Menggali lubang penanaman Kadar Saiz lubang disyorkan ialah: 30 sm x 30 sm x 30 sm. Standard / Indikator Huraian Kerja -1 Menimbus balik lubang dengan topsoil. 8:8:8 dan GML dengan topsoil dari lubang dan tanah sekeliling lubang tanaman. Gaulkan baja CIRP.indd 16-17 25/11/2008 4:01:15 PM . CIRP NPK 8:8:8 GML 100 gm/ pokok 60 gm/pokok 60 gm/pokok Gali lubang secara manual. Kemudian timbus lubang penanaman dengan campuran tanah tersebut.

Longgarkan di bahagian bawah dengan jari dan biarkan tanah jatuh. Periksa setiap pokok untuk memastikan sistem pengairan berfungsi dengan baik supaya setiap pokok menerima air yang mencukupi. pada atau tepi barisan tanaman. Tarik akar yang bersimpul dan bersilang keluar. Pindahkan tiub PE ke alur. tekan dan mengemaskan tanah di keliling lapisan demi lapisan sehingga semua akar ditimbus. Buat alur sedalam 20-30 sm dengan cangkul atau furrower yang dipasang pada interbed cultivator.MLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar 1600 pokok/ha atau 1100 pokok/ha atau 700-900 pokok/ha Standard / Indikator Huraian Kerja 0 Menanam Anak pokok Anak pokok ditanam tegak dan paras pangkal mestilah kurang daripada 5 sm daripada paras tanah di sekeliling lubang penanaman. Tanggalkan polibeg anak pokok. Gunakan sistem pengairan atau secara manual. Dedahkan tiub PE sepanjang 30-60 sm di tepi pangkal pokok. Pasang semula mata titis/renjis. 2-3 Menimbus tiub PE Tiub PE ditimbus 20-30 sm dari paras tanah. Gali semula lubang lebih besar sedikit daripada polibeg anak pokok. * MLT = Minggu Lepas Tanaman MANUAL TANAMAN PISANG 14 15 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. 1 Menyiram Siram sekali sehari selama seminggu selepas ditanam kecuali hari hujan.indd 18-19 25/11/2008 4:01:15 PM . Timbus. Tiub PE terdedah pada bahagian akar pokok. Timbus semula alur tersebut. Masukkan pokok ke dalam lubang dan bentangkan.

Ambil tindakan sewajarnya sekiranya terdapat tanda-tanda serangan perosak dan penyakit. Elakkan daripada pengairan berlebihan. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Pelepah yang telah tua dan yang terdapat tanda-tanda berpenyakit seperti dalam Lampiran 3. Gali parit sedalam 5 sm di sekeliling pokok pisang. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok. Pengairan Renjis mikro 8-12 litre/ hari Kadar Bancian berjadual dibuat setiap bulan. Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. Cantasan pelepah 1 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf 100 gm/ pokok Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm dengan jarak 30 sm dari pangkal pokok pisang atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 30 sm dari pangkal pokok pisang. Dijalankan secara manual.PENJAGAAN BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis 1 hingga 24 Membuat bancian perosak dan penyakit. Siram pokok sehingga basah secara manual atau dengan menggunakan sistem pengairan. Tindakan sebagaimana panduan di dalam Lampiran 3. 2 Mengawal pokok rumpai di sekeliling Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul tajak atau potong menggunakan mesin sandang.indd 20-21 25/11/2008 4:01:15 PM . Buang pelepah tua dan berpenyakit dengan menggunakan pisau tajam dan dikumpulkan di suatu lokasi di antara barisan tanaman pisang atau dimusnahkan. Standard / Indikator Huraian Kerja 1 hingga 24 1 hingga 24 Dijalankan apabila didapati perlu sahaja. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut. * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 16 17 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6.

BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar 132 ml/ 18 L air Standard / Indikator Huraian Kerja 2 Mengawal rumpai di dalam barisan tanaman Glufosinate ammonium Gunakan nozel kipas. Sembur selebar 1 meter sahaja. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut. tajak atau potong menggunakan mesin sandang. Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok. Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm dengan jarak 30 sm dari pangkal pokok pisang atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 30 sm dari pangkal pokok pisang. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Tekanan semburan pada tahap 1 bar (15 psi). Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Buang rumpai yang tinggi dan rumpai yang tidak dapat dikawal dengan menggunakan racun secara manual. Gunakan nozel no 2. 4 Mengawal pokok rumpai di sekeliling * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 18 19 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. 2 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf 150 gm/ pokok 3 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf 150 gm/ pokok Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok. Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang. Gali parit sedalam 5 sm di sekeliling pokok pisang. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut. Sembur semua rumpai di barisan pokok pisang. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul. Dijalankan secara manual.indd 22-23 25/11/2008 4:01:15 PM . Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut.

indd 24-25 25/11/2008 4:01:15 PM . Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang. Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut. * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 20 21 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut.BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar Standard / Indikator Huraian Kerja 4 Pemangkasan sulur Pilih dan biarkan satu sulur (Ratun 1) Pilih satu sulur yang sihat dan tidak mempunyai kecacatan sebagai Ratun 1 dan pangkas semua sulur lain dengan menggunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok. 5 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf 150 gm/ pokok Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang. Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Ratun 1 Pandangan rumpun tanaman pisang selepas satu sulur (Ratun 1) dipilih dan pemangkasan sulur dilakukan 4 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf 150 gm/ pokok Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang.

Sembur semua rumpai di barisan pokok pisang.indd 26-27 25/11/2008 4:01:16 PM . Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. 8 Mengawal rumpai di dalam barisan tanaman Glufosinate ammonium 132 ml/ 18 L air Gunakan nozel kipas. 6 Pembajaan NPK Biru 12:12:17:2 atau setaraf MOP 75 gm/ pokok Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang. * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 22 23 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. 6 Pemangkasan sulur Pangkas semua sulur baru. 8 Mengawal pokok rumpai di sekeliling Dijalankan secara manual. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul tajak atau potong menggunakan mesin sandang. Pangkas semua sulur yang baru tumbuh dengan mengunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. Buang rumpai yang tinggi dan rumpai yang tidak dapat dikawal dengan menggunakan racun secara manual. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Gunakan nozel no 2. Pangkas semua sulur yang baru tumbuh dengan mengunakan pisau yang tajam pada aras tanah. Tekanan semburan pada tahap 1 bar (15 psi). Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok.BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar Standard / Indikator Huraian Kerja 6 Mengawal pokok rumpai di sekeliling Dijalankan secara manual. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul tajak atau potong menggunakan mesin sandang. Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang. Sembur selebar 1 meter sahaja. 8 Pemangkasan sulur Pangkas semua sulur baru. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut.

Dijalankan secara manual. 75 sm X 120 sm Dijalankan secara manual * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 24 25 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. Pembungkusan dilakukan diperingkat akhir pembentukan sisir akhir tandan buah.BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar Standard / Indikator Huraian Kerja 9 Pemangkasan sulur Pilih dan biarkan satu sulur (Ratun 2) Pilih satu sulur yang sihat dan tidak mempunyai kecacatan daripada sulur yang baru tumbuh sebagai Ratun 2 dan pangkas semua sulur baru yang lain dengan menggunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. 10 Mengawal pokok rumpai di sekeliling 10 Pembungkusan tandan pisang Sarung plastik polietilena berwarna biru atau kertas perang. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul tajak atau potong menggunakan mesin sandang. Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang.indd 28-29 25/11/2008 4:01:16 PM . Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok. Ratun 1 Ratun 2 Pandangan rumpun tanaman pisang selepas satu sulur (Ratun 2) dipilih dan pemangkasan sulur dilakukan 9 Pembajaan NPK Biru 12:12:17:2 atau setaraf 250 gm/ pokok Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok.

12 hingga 13 Memungut hasil Tuai buah yang telah mencapai indeks kematangan 2 atau 3 seperti di Lampiran 1. Separuh cantasan batang dilakukan pada pokok yang mempunyai buah yang telah mencapai indeks kematangan seperti di Lampiran 1. Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. 12 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf 250 gm/ pokok Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang. Tuai pada waktu pagi atau petang.BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar Standard / Indikator Huraian Kerja 11 Pemangkasan sulur Pangkas semua sulur baru. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul tajak atau potong menggunakan mesin sandang. Elakkan tandan daripada terhempap ke tanah. Tandan pisang diletakkan di tempat yang beralas dengan bahan lembut seperti daun-daun pisang atau span. 12 Mengawal pokok rumpai di sekeliling Dijalankan secara manual. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok. Lenturkan batang pisang dan potong tangkai tandan pisang tersebut. * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 26 27 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang. Pangkas semua sulur yang baru tumbuh dengan mengunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut.indd 30-31 25/11/2008 4:01:16 PM .

Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Pangkas semua sulur yang baru tumbuh dengan mengunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok. Dijalankan secara manual 14 Pembungkusan tandan pisang Sarung plastik polietilena berwarna biru atau kertas perang 75 sm X 120 sm 15 Pemangkasan sulur Pangkas semua sulur baru. Pembungkusan dilakukan diperingkat akhir pembentukan sisir akhir tandan buah. Gunakan nozel no 2.5 m dari pangkal pokok. Buang rumpai yang tinggi dan rumpai yang tidak dapat dikawal dengan menggunakan racun secara manual.BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar Standard / Indikator Huraian Kerja 13 Pemangkasan sulur Pangkas semua sulur baru. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul tajak atau potong menggunakan mesin sandang. 15 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf 200 gm/ pokok Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang. Pangkas semua sulur yang baru tumbuh dengan mengunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. Tekanan semburan pada tahap 1 bar (15 psi). Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang. Sembur selebar 1 meter sahaja. Sembur semua rumpai di barisan pokok pisang. * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 28 29 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. 13 14 Pengapuran Mengawal pokok rumpai di sekeliling GML 1000 gm/ pokok Dijalankan secara manual. 14 Mengawal rumpai di dalam barisan tanaman Glufosinate ammonium 132 ml/ 18 L air Gunakan nozel kipas.indd 32-33 25/11/2008 4:01:16 PM . Tabur di bawah kanopi pokok 0.

tajak atau potong menggunakan mesin sandang. Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 30 31 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. 18 Mengawal rumpai di sekeliling pokok Dijalankan secara manual. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul. Tandan pisang diletakkan di tempat yang beralas dengan bahan lembut seperti daun-daun pisang atau span. 17 Pemangkasan sulur Pangkas semua sulur baru. Pangkas semua sulur yang baru tumbuh dengan mengunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. Tuai pada waktu pagi atau petang. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul. Separuh cantasan batang dilakukan pada pokok yang mempunyai buah yang telah mencapai indeks kematangan seperti di Lampiran 3. Lenturkan batang pisang dan potong tangkai tandan pisang tersebut. tajak atau potong menggunakan mesin sandang. 16 Mengawal rumpai di sekeliling pokok Dijalankan secara manual.BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar Standard / Indikator Huraian Kerja 16 hingga 17 Memungut hasil Tuai buah yang telah mecapai indeks kematangan Seperti di Lampiran 1. Elakkan tandan daripada terhempap ke tanah.indd 34-35 25/11/2008 4:01:16 PM . 18 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf 250 gm/ pokok Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang. Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok.

Tekanan semburan pada tahap 1 bar (15 psi). Pangkas semua sulur baru. Lenturkan batang pisang dan potong tangkai tandan pisang tersebut. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul tajak atau potong menggunakan mesin sandang. 19 Pemangkasan sulur Pangkas semua sulur baru. Separuh cantasan batang dilakukan pada pokok yang mempunyai buah yang telah mencapai indeks kematangan seperti di Lampiran 1. 20 Mengawal rumpai di dalam barisan tanaman Glufosinate ammonium 132 ml/ 18 L air Gunakan nozel kipas. Pangkas semua sulur yang baru tumbuh dengan mengunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. Sembur semua rumpai di barisan pokok pisang. Tandan pisang diletakkan di tempat yang beralas dengan bahan lembut seperti daun-daun pisang atau span. Buang rumpai yang tinggi dan rumpai yang tidak dapat dikawal dengan menggunakan racun secara manual. Gunakan nozel no 2. Sembur selebar 1 meter sahaja. Pangkas semua sulur yang baru tumbuh dengan mengunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. Tuai pada waktu pagi atau petang.indd 36-37 25/11/2008 4:01:16 PM . 20 hingga 21 Memungut hasil Tuai buah yang telah mecapai indeks kematangan seperti di Lampiran 1. Elakkan tandan daripada terhempap ke tanah. 20 Mengawal rumpai di sekeliling pokok Dijalankan secara manual.BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar 75 sm X 120 sm Standard / Indikator Huraian Kerja 18 Pembungkusan tandan pisang Sarung plastik polietilena berwarna biru atau kertas perang Dijalankan secara manual Pembungkusan dilakukan diperingkat akhir pembentukan sisir akhir tandan buah. 21 Pemangkasan sulur * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 32 33 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6.

23 Pemangkasan sulur Pangkas semua sulur baru. 24 Mengawal rumpai di sekeliling pokok Dijalankan secara manual. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. * BLT = Bulan Lepas Tanam MANUAL TANAMAN PISANG 34 35 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok. 24 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf 400 gm/ pokok Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang. Bersih semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul tajak atau potong menggunakan mesin sandang.indd 38-39 25/11/2008 4:01:16 PM . Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut. 22 Mengawal rumpai di sekeliling pokok Dijalankan secara manual. Pangkas semua sulur yang baru tumbuh dengan mengunakan alat pemotong yang tajam pada aras tanah. Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang. Gali parit sedalam 5 sm di sepanjang barisan pokok pisang. Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. Masukkan baja dan timbus semula lubang tersebut.BLT* Kerja / Aktiviti Bahan Input Jenis Kadar 250 gm/ pokok Standard / Indikator Huraian Kerja 21 Pembajaan NPK Hijau 15:15:15 atau setaraf Baja ditabur di sekeliling pokok atau dimasukkan ke dalam parit yang digali sedalam 5 sm atau menggunakan sistem poket atau lubang yang digali sedalam 15 sm dengan jarak 1 m dari pangkal pokok pisang. Masukkan baja dan timbus semula parit tersebut. Gali lubang sedalam 15 sm di bawah kanopi pokok. Buang semua rumpai yang terdapat di bawah kanopi pokok dengan menggunakan cangkul tajak atau potong menggunakan mesin sandang. Tabur baja di bawah kanopi pokok dan elakkan daripada terkena pada bahagian pangkal pokok.

Hanya sesuai untuk pasaran tempatan. INDEKS 4 Lebih kuning daripada hijau. Sudah sesuai dituai untuk penghantaran jauh menggunakan kapal laut.000 mm x 910 mm x 1. Tidak sesuai untuk penghantaran jauh menggunakan kapal laut.220 mm x 460 mm x 762 mm Kepadatan Parit (m/hek) 220 .520 mm 2. INDEKS 6 Kuning keseluruhan. INDEKS 2 Hijau dengan sedikit kuning. INDEKS 7 Kuning jingga.220 mm x 610 mm x 762 mm 1. Buah terlalu masak.270 164 . Buah masak.520 mm 1. INDEKS 3 Lebih hijau daripada kuning. INDEKS 5 Kuning dengan sedikit hijau pada hujung buah. Buah masak. Peringkat terbaik untuk dimakan segar.Lampiran 1 Lampiran 2 INDEKS KEMATANGAN PISANG INDEKS 1 Hijau tua keseluruhan.indd 40-41 25/11/2008 4:01:16 PM .060 mm x 460 mm x 762 mm 1. Hanya sesuai untuk pasaran tempatan.220 164 MANUAL TANAMAN PISANG 37 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6.1 Jalan Ladang Jalan Ladang 3 m lebar = 100 m/hektar 1.220 mm x 910 mm x 910 mm 1.180 200 . 36 INFRASTRUKTUR LADANG DAN SALIRAN BAGI TANAMAN PISANG 1.0 Infrastruktur Ladang 1.520 mm b) Parit Ladang Jenis Tanah Lempung (mineral) Gambut Masam Pasir Dimensi Parit 1. Hanya sesuai untuk pasaran tempatan.2 Parit a) Parit Sekunder Jenis Tanah Lempung (mineral) Gambut Masam Pasir Dimensi Parit 2. Buah hampir masak. Buah matang.440 mm x 910 mm x 1.980 mm x 610 mm x 1. Buah belum matang untuk dituai. Hanya sesuai untuk pasaran tempatan dan jangka hayat yang amat singkat.520 mm 2.440 mm x 610 mm x 1. Buah matang.

Daun menjadi kuning dan batang pisang mudah patah apabila ditiup angin kencang. Jalankan rawatan dengan memotong di sekeliling umbisi dan celup ke dalam air panas bersuhu (55°C) selama 5-10 minit.indd 42-43 25/11/2008 4:01:16 PM . Bahagian yang diserang akan berubah warna coklat dengan cepat. > Buang dan musnahkan batang-batang pisang dan sulur yang diserang. > Serangga pemangsa semulajadi atau perasit dapat memusnahkan larva ini contohnya Ooencyrtus sp. Daun yang bergulung akan menjadi kering dan tidak berfungsi. Ulat gulung daun (Erionata thrax) > Pungut daun dan musnahkan larva. larva dan kepompong akan terdedah. Larvanya cergas pada waktu malam. Apabila menetas larvanya akan bersembunyi dengan cara menggulungkan daun ke arah tulang daun. Ia mengulungkan daun dan melekatkan dengan menggunakan bebenang putih. keluar dari gulungan daun untuk makan daun pisang. > Cara Kultura Guna sulur yang bebas penyakit. Tisu-tisu di sekeliling lubang yang dikorek akan menjadi perang dan busuk. Anak pokok yang diserang akan mati jika serangan merebak hingga ke bahagian pucuk. Serangan teruk menyebabkan daun-daun menjadi kuning dan pokok mudah tumbang.. Pungut kumbang yang bersembunyi di bawah batang pisang tersebut dan musnahkannya. > Memasang Perangkap Potong batang pisang tua sepanjang 2-3 kaki. MANUAL TANAMAN PISANG 38 39 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. dibelah dan ditelungkupkan. SERANGGA PEROSAK Pengorek umbisi pisang (Cosmopoites sordidus Germ) A. SERANGGA PEROSAK Pengorek batang pisang (Odaiporus longicollis Oliv) TANDA-TANDA SYOR KAWALAN TANDA-TANDA SYOR KAWALAN Larva mengorek di bahagian umbisi dan pangkal batang yang berhampiran dengan tanah. Peringkat dewasa juga boleh melakukan kerosakan. Akar baru tidak akan tumbuh.Lampiran 3 PEROSAK DAN PENYAKIT TANAMAN PISANG DAN SYOR KAWALAN A. dan Anastatus sp. Serangga ini bertelur sebijisebiji pada daun muda. > Sembur racun serangga yang sesuai mengikut kadar yang disyorkan pada pangkal batang pisang yang diserang. > Tanam sulur-sulur yang bebas dari perosak ini. Agiommatus sp. Sulur bahagian tengah terbantut. Larva menyerang dengan memakan tisu-tisu batang dan bahagian tengah batang dengan membentuk alur-alur panjang. > Cara Kimia Gunakan racun perosak yang sesuai seperti carbofuran mengikut kadar yang disyorkan pada label. Pokok yang diserang akan mengeluarkan tandan buah yang lebih kecil dari saiz biasa. Sekiranya gulungan daun terbuka.

Masa yang sesuai untuk pembungkusan ialah setelah sisir terakhir terbentuk dianggarkan 10-14 hari selepas berjantung. berbintil-bintil dan pecah serta menjadi reput terutama di bahagian umbisi. buah menjadi kecil.indd 44-45 25/11/2008 4:01:16 PM . Lalat buah (Bactrocera musae) Apabila buah telah masak atau berwarna kuning terdapat bintik-bintik hitam bekas tusukan ovipositor semasa lalat buah dewasa bertelur. > Gunakan sulur yang sihat. Buah pisang hendaklah dibungkus pada peringkat muda. Semburan racun serangga yang sesuai mengikut kadar yang disyorkan pada jantung pisang. SERANGGA PEROSAK Trips TANDA-TANDA SYOR KAWALAN A. Bersihkan akar-akar dan umbisi dan lakukan rawatan dengan merendam dalam air bersuhu 55°C selama 10 minit. Pokok juga mudah diserang oleh kulat Rhizoctonia solani dan Fusarium oxysporium. Pada pokok muda. kering dan hitam semasa muda lagi. MANUAL TANAMAN PISANG 40 41 MANUAL TANAMAN PISANG Pisang FA6. tepi daun akan kelihatan kering. Akar yang diserang kelihatan tompok-tompok hitam. > Tabur dengan racun carbofuran bagi kawalan nematod mengikut kadar yang disyorkan pada label. Apabila rizom dikerat melintang kelihatan tompok-tompok hitam di tengah bulatan.A. Kelihatan lubang-lubang kecil pada rizom dan sulur. SERANGGA PEROSAK Nematod (Radpholus similis) TANDA-TANDA SYOR KAWALAN Kutu trips boleh menyebabkan kerosakan pada bahagian kulit pisang. > Musnahkan batang-batang pisang yang lama dan pokok-pokok pisang yang diserang oleh nematod. Serangan dan kerosakan pada akar boleh membawa kesan yang serupa dengan kekurangan air. Pada pokok yang berbuah. Kulit pisang akan berkeruping dan proses kematangan pisang terganggu.

Bintikbintik membesar menjadi bujur seperti mata dengan bahagian tengah berwarna perang gelap. Bagi pokok tua.B. chlorothalonil. Guna racun kulat seperti mancozeb. Pucuk yang masih bergulung kelihatan layu dan mati. SYOR KAWALAN Jaga kebersihan ladang dan pastikan saliran sempurna serta pembajaan yang diberikan mestilah mencukupi. Keseluruhan pokok kelihatan seperti terbakar. Layu Panama Guna sulur bebas penyakit dan pastikan saliran dalam keadaan yang baik.indd 46-47 25/11/2008 4:01:16 PM . Tebang dan musnahkan pokok yang diserang. MANUAL TANAMAN PISANG 42 Pisang FA6. PENYAKIT Bintik Daun Sigatoka TANDA-TANDA Bintik-bintik kecil berwarna hitam dan jalur-jalur berwarna kuning. pucuk kelihatan kekuningan dan daun-daun kelihatan patah terkulai. propiconazole atau thiophanate-methyl.

Wisma Tani. Presint 4.gov. Tel: 03-8870 3000 No. No. No. 62624 Putrajaya. Faks: 03-8888 5069 Laman Web: http://www. 30.doa.indd 48 25/11/2008 4:01:17 PM .my ISBN 978-983-047-142-6 Jabatan Pertanian Malaysia Pisang FA6. Aras 17. Persiaran Perdana.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->