5.

1 PENGENALAN

lam Melayu yang banyak mengeluarkan hasil hutan dan rempah-ratus, menjadi tumpuan orang Eropah. Mereka menyedari bahawa untuk memudahkan perniagaan, bahasa anak negeri perlu difahami dan dikuasai. Di samping itu pula orang Eropah sudah mulai ramai yang tinggal di ceruk rantau Nusantara ini kerana berniaga, membuka ladang, atau ditugaskan oleh kerajaan mereka sebagai pegawai. Para mubaligh Kristian turut sama ke Kepulauan Melayu untuk mengajar agama Kristian kepada orang Eropah yang bertugas di sini dan juga kepada orang tempatan. Semua ini memerlukan kemahiran bahasa Melayu. Sejak itu, buku petunjuk sederhana dan kamus bahasa Melayu dianggap penting.

5.2 PENGKAJI BARAT
Frederick de Houtman (adik Cornelis de Houtman) menyusun perkataan dan ayat bahasa Melayu Madagaskar. Bahan ini disusunnya semasa ia ditawan oleh pemerintah Aceh dalam tahun 1599-1602 M. Kamus ini pertama kali dicetak di Amsterdam pada tahun 1604 M dan dicetak semula pada tahun 1673 M. Buku ini dicetak lagi di Batavia (kini Jakarta) pada tahun 1707 M. Gotardus Arthus menterjemah buku Frederick de Houtman di atas ke dalam bahasa Latin pada tahun 1608 M. Buku ini dicetak untuk kali kedua pada tahun 1614 M, dan daripada bahasa Latin ia diterjemahkan pula ke dalam bahasa Inggeris oleh Augustine Spalding yang diterbitkan di London pada tahun 1624 M. Albert Ruyl pula mengubah tajuk karya Frederick di atas, dan mengadakan sedikit pengubahsuaian yang kemudian dicetak di Amsterdam pada tahun 1650 M dan dicetak semula di Batavia pada tahun 1677 M setelah diperbaiki oleh Frederick Gueynier. Sekali lagi kamus ini diterbitkan di Batavia juga pada tahun 1708 M oleh Petrus van der Worm, dan beliau mengatakan bahawa inilah kamus Melayu - Belanda yang terbaik. Casper Wittens menyusun kamus bahasa Melayu - Belanda yang kemudian diperbaiki oleh Sebastian Danckaerts dan diterbitkan oleh Gravenhaghe pada tahun 1623 M dan di Batavia pada tahun 1706 M. Kamus ini telah diterjemahkan ke dalam bahasa Latin oleh David Haex dan diterbitkan di Rom pada tahun 1631 M. Thomas Bowerey menyusun kamus Inggeris - Melayu pada tahun 1701 M dengan mengemukakan sedikit peraturan nahu. Kamus ini ditulis oleh pedagang yang datang ke Nusantara, yang mencatat semua perkataan yang diingatinya (daripada bahasa lisan) sehingga berlaku banyak kesalahan ejaan. Contoh ayat yang dikemukakan juga banyak yang tidak berterima (tidak gramatis). Andreas Lambert Loderus mencetak semula kamus yang disusun oleh Casper Wittens dan Sebastian Danckaerts. Ia juga mencetak semula kamus yang disusun oleh Tustus Heurnius dan kamus yang disusun oleh Frederick Gueynier di Batavia pada tahun 1708 M. George Henrik Werndly (Belanda) seorang sarjana bahasa Melayu menulis Nahu Melayu yang diterbitkan di Amsterdam pada tahun 1736 M, John Howison menyusun kamus Inggeris - Melayu pada tahun 1801 M, dan P. Farve menyusun kamus Perancis - Melayu pada tahun 1817 M. Sebelum P. Farve, William Marsden telah menulis A grammar of the Malayan language pada tahun 1812 M. Pendahuluan buku ini mengandungi 50 halaman. Banyak perkara yang dibincangkan oleh Marsden dalam Pendahuluan bukunya ini. Beberapa hal yang penting ialah: (a) Yang dimaksud dengan Kepulauan Melayu itu ialah Semenanjung Tanah Melayu, Sumatera, Jawa, Kalimantan, Sulawesi, Maluku, dan beberapa buah pulau yang lain. Setiap pulau, masyarakatnya memiliki bahasa mereka sendiri tetapi dalam hal perniagaan terutama di bandar pelabuhan, mereka menggunakan bahasa

Melayu. Di antara pelbagai dialek yang dituturkan di pasar semasa berhubungan, dialek Melayulah yang paling asas dan ia kemudian berkembang menjadi bahasa Melayu. (b) Bahasa Melayu itu indah, susunan ayatnya teratur, dan nahunya sederhana. Penyebutannya pula mudah sehingga perkataan pinjaman pun akan mereka selaraskan dengan pengucapan masyarakat setempat. (c) Bahasa Melayu bukan berasal daripada bahasa Jawa, namun orang Jawa menggunakan bahasa Melayu untuk tujuan pergaulan. Bahasa Melayu di Sumatera hampir sama dengan bahasa Melayu di Semenanjung dan perbezaan tersebut hanyalah vokal akhir sahaja. (d) Langkapura terletak di antara Palembang dan Jambi, bukan di Pulau Jawa kerana tidak ada kesan kerajaan ini di sana. (e) Orang di atas angin bermaksud orang Arab manakala orang di bawah angin bermaksud orang Melayu. Orang di bawah angin lebih suka menyembelih kerbau daripada lembu. (f) Perkataan Jawi (tulisan) bukanlah berasal daripada perkataan Jawa, Jawi (lembu, atau pokok jawi-jawi) tetapi membawa maksud campuran tulisan Arab, Parsi, dan Melayu. Perkataan ini dikiaskan daripada anak Jawi yang bermaksud anak campuran. (g) Bahasa Melayu bukan berasal daripada bahasa Sanskrit tetapi bahasa Sanskrit memperkaya bahasa Melayu, sungguhpun ada persamaan bahasa Melayu dengan bahasa Tagalog, Bisaya, dan Pampanga tidak dapat dibuat sebagai alasan bahasa orang Melayu berasal dari Filipina kerana orang Melayu berkulit kekuning- kuningan dan berambut panjang manakala Filipina berkulit agak gelap dan berambut keriting. (h) Bangsa Melayu di Sumatera, Jawa, Sulawesi, dan di beberapa buah pulau yang lain telah lama memiliki abjadnya sendiri sebelum tulisan Arab diperkenalkan. (i) Menolak pendapat yang mengatakan bahawa bahasa Melayu serupa dengan bahasa yang dituturkan di IndoChina dengan alasan bahawa pengkaji tersebut (J.C. Leyden) tidak menyenaraikan perbendaharaan kata dalam sifatnya yang asal. Jika seseorang pengkaji tidak mempunyai pengetahuan tentang budaya masyarakat yang menuturkan bahasa tersebut lazimnya ia akan menyampaikan sesuatu yang lain daripada yang sebenarnya dan ini akan menyebabkan sesuatu kajian tersebut tidak sempurna. (j) Pendengaran pengkaji yang tidak tepat, penyisipan bunyi atau huruf pada ejaan yang asal didapati berlaku. Untuk siapakah penyesuaian sebutan tersebut dilakukan? Bagi penutur Eropah yang sudah mahirkah? Penutur tempatan yang terpelajar, penyesuaian tersebut jelas tidak memanfaatkan mereka. Ini jelas menunjukkan bahawa ejaan Melayu bukan seperti yang mereka katakan tidak tepat atau tidak mempunyai peraturan tertentu. Dalam Pendahuluan itu juga Marsden banyak menyanggah beberapa pendapat penulis Barat tentang bangsa dan bahasa Melayu yang menurutnya lebih mengutamakan kepentingan pemerintah yang menjajah daripada kebenaran data dan fakta. Isi buku ini tidak dibahagikan pada bab melainkan pada beberapa tajuk kecil. Tajuk tersebut di antara lain ialah: Abjad Jawi, Konsonan, dan Vokal, Tanda Bacaan Tulisan Jawi, Golongan Kata, Bahagian Ayat, Nama, Sifat, Perbandingan, Bilangan, Ganti Nama, Penunjuk, Keterangan, Sendi, Penghubung, Seruan, Pengimbuhan, Binaan Ayat, Dialek, Prosodi, dan Praksis. Beberapa hal yang menarik dalam isi buku ini ialah, Marsden mengatakan bahawa orang Melayu telah mengambil 28 huruf Arab, iaitu £, [, \, ], Ð, a, b, d, e, f, g, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, u, v, w, x, z, y, å dan mencipta enam huruf lagi dengan menambah titik tertentu pada bentuk yang sudah sedia ada, iaitu c, h, p, s, u, ]. Marsden telah menggolongkan perkataan bahasa Melayu pada tujuh golongan, iaitu Ganti Nama Diri, Perbuatan, Keterangan, Sendi, Penghubung, Seruan, dan Partikel. Marsden memasukkan Adjektif ke dalam kata yang menerangkan Sifat Nama. Dalam bahasa Melayu bentuk perkataan tidak menunjukkan tunggal atau jamak tetapi Bilangan tersebut dinyatakan secara khusus, iaitu menggunakan Bilangan dan bila perlu dengan Penjodoh Bilangannya sekali. Menurut Marsden, Kata Sendi sangat penting untuk membezakan makna, seperti ke rumah, dari rumah, di rumah, di luar rumah, di atas rumah, di bawah rumah, dan lain-lain. Dengan demikian, sesuatu Nama akan mudah diketahui sama ada Nama pada Objek atau Nama pada Kata Sendi. Beliau tidak setuju Kata Bilangan dimasukkan ke dalam golongan Adjektif kerana Kata Bilangan memiliki ciri yang khusus. Oleh yang demikian, beliau mencadangkan agar digunakan Kata Bilangan Kardinal, Ordinal, dan Pecahan. Kata Bilangan ini pula sangat penting untuk menyatakan sesuatu Nama sama ada tunggal atau jamak, kerana dalam bahasa Melayu Nama tunggal dan jamak tidak dicirikan oleh perubahan bentuk. Perkataan angkau berubah apabila perkataan sebelumnya diakhiri dengan bunyi vokal a seperti mana bagi kelompok kata darimana angkau yang akan disebut menjadi darimanangkau. Begitu juga perubahan tersebut berlaku apabila perkataan sebelumnya diakhiri dengan bunyi asal n seperti akan bagi kelompok kata

Apabila bunyi akhir perkataan sebelumnya bunyi h seperti suruh bagi kelompok kata suruhiya dan bunyi akhir sebelumnya vokal a seperti mana bagi kelompok kata ke manaiya maka perkataan iya mendapat penambahan d sehingga menjadi diya. tidak ada perubahan perlambangan (huruf) untuk jantina mahupun bilangan. l. ke-. k suku kata pertama Kata Dasar ini akan mengubahsuai bunyi bagi kelancaran pelafazan apabila digabungkan dengan Awalan. hendak. Lama-kelamaan bunyi niya berubah menjadi nya sehingga kelompok kata di atas menjadi kepalanya atau rambutnya. -lah. p. -pun. g. loctus. seperti amatus. sambil. Untuk mengelakkan bunyi seperti ini maka perkataan angkau diubah menjadi dikau sehingga lahirlah perkataan darimana dikau dan akan dikau. Perkataan susu. Marsden juga menyedari bahawa ada perbezaan di antara bahasa lisan dengan bahasa bertulis. iaitu suruh diya atau ke mana diya. -mu.mendahului perkataan yang bermula dengan huruf r. Beliau memberi kesimpulan bahawa nahu bahasa Melayu tidak serupa dengan nahu bahasa Latin. dan be-. Menurut beliau lagi Awalan be. Di dalam buku ini terlihat bahawa Marsden mengutamakan perbincangan tentang binaan perkataan dan hanya sedikit sahaja binaan ayat. huruf k gugur dan Awalannya menjadi meng. w.dan hasilnya memalu. akan. teralah.apabila diimbuhkan pada Perbuatan. e. pem-. kan-. Marsden berpendapat bahawa binaan ayat dalam bahasa Melayu sederhana atau mudah kerana peraturannya sedikit dan setiap golongan perkataan mempunyai tugasnya masing-masing. Banyak perkataan yang tidak disebut (digugurkan) pada bahasa lisan tetapi maknanya tidak berubah. d. (b) Awalan meng. o. per-.lebih umum digunakan dalam bahasa lisan. -an. (c) Kala Akan Datang Contoh: mahu. -i. (b) Kala Lepas Contoh: telah.apabila ia diimbuhkan dengan Kata Terbitan yang mendapat Awalan per. iaitu (a) Kala Kini Contoh: lagi. sudah. Katanya hal ini sangat ketara apabila orang Melayu menjawab soalan yang biasanya dijawab seringkas mungkin. -nya.dan hasilnya menyusu. ku/ku-.seperti persayang menjadi tepersayang. i. Perkataan iya bagi milik atau kepunyaan biasa disebut niya seperti pada kelompok kata kapala niya atau rambut niya. tertulis yang beliau samakan dengan imbuhan Latin -tus. ada selang bunyi di antara perkataan sebelumnya dan sesudahnya. p. -nda. (c) Awalan mem. Ciri yang umum dalam Ayat Penyata bahasa Melayu menurut Marsden ialah Nama merupakan Subjek kepada Perbuatan yang kedudukannya di hadapan. Perkataan dikau kini jarang digunakan dan kembali mengambil perkataan engkau atau disingkatkan menjadi kau. u. -kah. pel-.dan hasilnya mengata. c. ia menghasilkan Imbuhan Pasif. yang dimaksudkan dengan Kata Penunjuk itu ialah Penunjuk Kala yang terbahagi tiga. -nya. seraya.mendahului perkataan yang bermula dengan huruf b.jarang berlaku. -tah. kecuali pada perkataan belajar. Pembinaan Awalan dengan Kata Dasar ditentukan oleh huruf awal sesuatu Kata Dasar. Dikatakan bahawa Awalan ter. Imbuhan yang lain ialah: pen-. (d) Awalan me.untuk bertulis dan bel. huruf p gugur dan Awalannya menjadi mem. Di samping imbuhan di atas. m. Perkataan diya kini dieja menjadi dia. doctus. beliau mengemukakan rumus seperti yang berikut ini: (a) Awalan men. Marsden juga mengemukakan Awalan ber-. peng-.akanangkau. Perkataan iya atau inya juga mengalami hal yang sama. h. -kau/kau-. huruf s gugur dan Awalannya menjadi meny. seperti terpukul.dan hasilnya menolong. huruf t gugur dan awalannya menjadi men. serta.mendahului perkataan yang bermula dengan huruf j. Perkataan palu. Inilah sebabnya nya dikatakan berasal daripada perkataan dia kerana dia berasal daripada iya dan inya juga berasal daripada iya. di-.ini akan berubah menjadi te. n. Awalan ber. Perbuatan biasanya diikuti oleh Nama (Objek) atau perkataan lain yang menerangkan Perbuatan atau Nama. Bagi Ayat Perintah pula Perbuatan mendahului Nama atau Ganti . bel-. (e) Perkataan yang bermula dengan huruf t. Dengan demikian. Di dalam buku tersebut. Perkataan kata.mendahului perkataan yang bermula dengan huruf a. pe-. Dengan demikian. s. Semasa pembinaan ayat tidak berlaku perubahan perkataan (pada Kata Perbuatan). Awalan ter. Perkataan tolong. se-.

Dalam Jilid 1 bahagian kedua pula khusus membincangkan nahu yang dimulainya dengan abjad Jawi dan cara penyebutan perkataan seperti yang dihuraikan oleh Marsden. buku John Crawfurd yang berjudul A grammar and dictionary of the Malay language diterbitkan. ia diikuti oleh B ( [ ). dan Tagalog. 'A ( o ). R. Y ( å ). M ( w ). Judul ini terdiri daripada empat buku. dan lain-lain. di bawah kata masukan A. Beberapa perkataan tersebut ialah: Bahasa Melayu Bahasa Jawa kasih asih gargaji garaji kapak kampak karbau kebo siku sikut lalat lalar padi pari pusat pusar cubit juwit makan mangan Di samping itu diperlihatkan juga perbandingan di antara bahasa Melayu dengan bahasa Lampung. SH ( j ). Bisaya.J. Pada tahun 1895 M. Tahiti. E. Oleh yang demikian.bahasa Melayu manakala jilid 2 bahagian kedua merupakan kamus bahasa Melayu . Perbandingan ini dimaksudkan oleh Crawfurd betapa banyaknya persamaan perkataan di antara bahasa Melayu dengan bahasa yang terdapat di Lautan Pasifik dan Lautan Hindi. I.bahasa Inggeris. dan juga dengan beberapa bahasa di Indonesia Timur seperti bahasa di Pulau Timor. H ( y ). P ( s ). DL ( l ). J ( Ð ). bahasa Melayu dengan bahasa Sunda. G ( u ) . dan lain-lain. dan Pengulangan. S ( i ). Lampung. Ini berlaku kerana alif ( £ ) mewakili semua vokal. Tidak lama selepas itu. R ( f ). Perbandingan perkataan tersebut juga beliau lakukan di antara bahasa Melayu dengan bahasa Tagalog. Menurut Harun Aminurrashid kamus ini sangat berguna dan sangat mendalam penyiasatan bahasa Melayunya. xabar. misalnya daripada bahasa Arab (A). Perbincangan binaan ayatnya juga tidak jauh berbeza dengan Marsden. Ganti Nama. NG ( p ). D ( d ). Buku pertama. S ( k ). GH ( p ). dan Pulau Sawu. Beliau telah dilantik menjadi Pengerusi Jawatankuasa Ejaan.Inggeris yang diterbitkan pada tahun 1902 M. Kamus ini dapat dianggap unik kerana abjadnya mengikut abjad Jawi. Ini bermakna abjad X yang sekarang ini belum digunakan. Jawa (J). K ( r ). xairat. Beberapa perkataan dinyatakan asalnya. xalwat. dan beberapa bahasa lain di Lautan Pasifik hingga bahasa Malagasi di Pulau Madagaskar. TL ( n ). Sejak itu terkenallah Ejaan Wilkinson. Perak. Walaupun Marsden mengakui bahawa nahu bahasa Melayu tidak serupa dengan nahu bahasa Latin.Melayu . seperti xas. dan O. Di dalam buku ini juga diperlihatkan beberapa bentuk aksara beberapa bahasa seperti Batak. Pulau Roti. TH ( ] ). Abjad X pula digunakan bagi perkataan yang bermula dengan kh. bahasa Melayu dengan bahasa Bugis. Diperlihatkan juga perbandingan perkataan bahasa Melayu dengan bahasa Jawa. Di dalam kamus bahasa Melayu .Melayu. iaitu jilid 1 pula terdiri daripada dua buku. F ( q ). DZ ( e ). Pada tahun 1852 M. W ( z ). Sanskrit (S). NY ( ] ). Bugis. Maori.Nama. Rejang. Wilkinson menyusun kamus Inggeris . Negeri Sembilan). xalifah. Guham. Setelah kata masukan alif. Tamil (T). Dalam membina ayat. Penggolongan perkataan juga tidak jauh berbeza dengan Marsden. namun beliau tidak dapat melepaskan nahu bahasa Inggeris dalam mengkaji bahasa Melayu. Pahang. KH ( b ). Jilid 2 bahagian pertama merupakan kamus bahasa Inggeris . Wilkinson bertugas sebagai nazir sekolah di Jabatan Pelajaran di Negeri-negeri Bersekutu (Selangor. Wilkinson menyusun kamus Jawi . Campa. N ( x ).bahasa Inggeris ini belum ditemui senarai perkataan yang bermula dengan Q dan V. . Formosa. bahasa Melayu dengan bahasa Bali. iaitu ejaan yang terdapat di dalam kamusnya tersebut. Perbuatan. bahasa Melayu dengan bahasa Madura. dan jilid 2 juga terdiri daripada dua buku.T ( m ). Adjektif. L ( v ). C ( c ). Jilid 1 buku pertama mengungkapkan sejarah bahasa Melayu. K ( u ). Caroline. H ( a ). T ( \ ). terdapat juga U. Portugis (POR). pengguguran perkataan tertentu boleh berlaku tanpa menjejaskan makna ayat tersebut. iaitu Nama.

Raja Ali Haji mengatakan "Nama yaitu tiap-tiap barang yang menunjukkan maknanya pada dirinya. Sedikit lebih awal daripada usaha Syed Mahmud ini ialah karya Raja Ali Haji (atau nama selengkapnya ialah Raja Haji Ali ibni Raja Haji Ahmad). Di samping menyusun kamus. Ujian tersebut dapat diperlihatkan seperti yang berikut ini: * sudah Ali * akan budak itu * sedang pokok (Huruf tebal ialah perkataan yang dimaksudkan) Kelompok kata di atas boleh dikatakan tidak berterima. dan merah ialah . dan Kitab pengetahuan bahasa halaman 22 sampai halaman 32. agak sukar menggunakan kamus ini bagi pengguna sekarang kerana urutan abjadnya yang berbeza. iaitu buku yang berjudul Bustanulkatibin (Petunjuk-petunjuk bahasa Melayu) yang diterbitkan pada tahun 1857 M dan Kitab pengetahuan bahasa pada tahun 1858 M. Kamus Arab Melayu ditulis pula oleh Muhammad Idris Abdul Rauf al-Marbawi yang berjudul Kamus Idris al-Marbawi atau lebih dikenali dengan Kamus Marbawi dicetak pada tahun 1412 H (1933 M). budak itu. tidur. Sebenarnya masih ada beberapa buah buku nahu dan kamus bahasa Melayu yang ditulis oleh ahli bahasa yang lain. Kamus ini berjudul Kamus Mahmudiyyah dan diulang cetak pada tahun 1925 M di Kota Bharu.Sepintas. Tata ejaan yang dimuat di dalam Bustanulkatibin fasal 1 sampai fasal 10. Nama tidak boleh didahului oleh (tiada berserta dengan) masa yang tiga. dan pokok berserta nama saintifiknya dalam bahasa Latin. oleh yang demikian perkataan Ali. tinggi. dan Kitab pengetahuan bahasa halaman 2 sampai halaman 21.000 perkataan Arab dengan pengertian bahasa Melayu dan 700 perkataan disertai gambar. Kedua-dua buku ini saling melengkapi dan Harimurti Kridalaksana telah membincangkan kedua-dua buku ini sekaligus di dalam makalahnya "Bustanulkatibin dan Kitab pengetahuan bahasa. tiada berserta dengan masa yang tiga. 4. Oleh yang demikian. Kelantan. perkataan duduk. Perhatikan pula contoh yang berikut ini: sudah duduk sudah tinggi akan berlari akan putih sedang tidur sedang merah (Huruf tebal ialah perkataan yang dimaksudkan) Kelompok kata ini berterima. Kamus ini terdiri daripada 18. ular. yakni masa yang telah lalu dan masa lagi yang akan datang dan masa hal sekarang ini". Jika dihalusi takrifan di atas.sumbangan Raja Ali Haji dalam ilmu bahasa Melayu" (1983 M). tetapi kebanyakannya telah menjangkau abad ke-20. putih. tidaklah susah kerana kamus ini menyediakan indeks menurut abjad yang kita kenali sekarang ini. iaitu Perbuatan dan Sifat. Harimurti Kridalaksana antara lain mengatakan "Bidang-bidang ilmu bahasa Melayu yang digarap oleh Raja Ali Haji ialah: 1. Bahagian akhir kamus ini pula menyediakan nama burung. dan pokok ialah Nama. beberapa ahli bahasa tempatan (Melayu) telah mulai menulis kamus dan nahu bahasa Melayu. Sebenarnya. berlari. 2.3 PENULIS TEMPATAN Sebuah kamus yang disusun oleh Syed Mahmud bin Syed Abdul Kadir al-Hindi telah diterbitkan pada tahun 1894 M. Pada masa ini. 3. Pembahagian kelas kata yang dimuat di dalam Bustanulkatibin fasal 11 sampai 14. Leksikografi yang dimuat di dalam Kitab pengetahuan bahasa mulai bab kedua (halaman 50 para ketiga)". ia bukan sahaja menyatakan bagaimanakah menentukan sesuatu perkataan tersebut sebagai Nama tetapi juga golongan lain. Analisis kalimat yang dimuat di dalam Bustanulkatibin fasal 15 sampai 31. 5. Syed Mahmud juga menulis buku ilmu pengetahuan. Apabila memberi takrifan Nama.

Buku ini terdiri daripada tiga bab.bukan Nama. Raja Ali Haji juga menekankan penggunaan Kata Sendi bagi Kelompok Kata Sendi Namaan. sebermula. makan. Yang dimaksudkan oleh Muhammad Ibrahim ibu perkataan tersebut di antara lain ialah: istimewa. Setiap golongan ini diperincinya satu persatu. di. Contoh di atas memperlihatkan bahawa ada golongan Nama yang mesti didahului oleh golongan Kata Sendi Nama. pada. miskin. sekali persetua. Beliau juga telah membuat golongan perkataan yang diberinya istilah: Nama. Buku ini diterbitkan pada tahun 1922 M di Maktab Melayu Melaka. Berguna dalam bahasa Inggeris dalam perkataan-perkataan seperti di bawah ini dan sebagainya. benar." Seperti juga ayahnya. alkisah. Muhammad Ibrahim juga seorang pengkritik sosial yang berterus terang. Memasukkan Perbuatan dan Sifat ke dalam satu golongan yang sama sebenarnya telah dirintis oleh Raja Ali Haji kerana di dalam buku ini beliau menyamakan golongan perkataan bagi kaya. bermula. dan Perbuatan. misalnya: Victoria. hingga orang-orang yang berpelajaran pun tertarik kepada sebutan yang salah itu sebab telah menjadi biasa disebut dalam sebutan sesuatu tempat atau kampung atau negeri itu". pembinaan kata. sebagai lagi. dan menulis karangan pendek. seperti daripada. Dalam membina ayat sederhana beliau berpendapat perlu . Menarik untuk disebutkan bahawa takrifan Perbuatan yang dikemukakan oleh Muhammad Syah ini ada hubungannya dengan takrifan Raja Ali Haji. kalakian. seperti. masa akan datang dan masa yang telah lalu". Satu hal yang menarik di dalam buku ini ialah perbincangan Muhammad Ibrahim tentang ibu perkataan. Sebagai contoh kita lihat bagaimana Muhammad Ibrahim memberi penjelasan tentang bunyi v.. November. sebagai pula. mubtada yakni permulaan perkataan dan khabar bersandar daripada permulaan itu". Keadaan Nama (Sifat). iaitu pembinaan ayat. maka. Muhammad Ibrahim bin Abdullah Munshi menulis buku Kitab pemimpin Johor sejak tahun 1871 M dan diterbitkan pada tahun 1978 M. Dalam Fasal yang Kedua Puluh Satu bukunya tersebut. Muhammad Syah memberi takrifan ayat ialah "susunan daripada beberapa perkataan yang mengandungi makna".. ayat terdiri daripada ". Gavnor. Menurut beliau bahasa itu ialah bunyi percakapan yang terbit daripada fikiran dan hati yang dijelmakan melalui suara atau bunyi bahasa. hatta. Yang boleh didahului oleh tiga masa ini jika bukan Perbuatan. seyogiayanya. ia mungkin Sifat. bahawa. Menurut Raja Ali Haji. Karangan dianggap tidak sempurna jika tidak ada ibu perkataan dan penggunaan ibu perkataan yang tidak tepat akan merosakkan karangan tersebut. Selang beberapa tahun kemudian barulah muncul karya Muhammad Syah bin Yusof yang berjudul Sanjuh suratan. dan. Muhammad Ibrahim mengatakan: "Adapun tabiat lidah Melayu yang tiada berpelajaran itu selalu memendekkan sebutan sesuatu perkataan. yakni: "Maka tiap-tiap perbuatan itu dihukum oleh masa yang ada sekarang. bahawasanya. demi. Menurut beliau ibu perkataan ini berkuasa memberanakkan beberapa perkataan lain sehingga menjadi ayat dan juga perenggan. iaitu Abdullah bin Abdul Kadir Munshi. Muhammad Syah juga telah menyatakan bahawa tiap-tiap menentukan bilangan yang banyak atau berjenis-jenis perlulah didahului oleh perkataan sekalian atau segala. syahdan. tidur. adapun. dewasa. arakian. berdiri. Buku ini banyak membincangkan tentang bunyi bahasa. seperti: dengan si Zaid daripada air laut pada kitab demi Allah bagi si Zaid di atas loteng di dalam pundi-pundi seperti si Umar (Huruf tebal ialah perkataan yang dimaksudkan). bagi. berani. bersuka-suka. Katanya "Membunyikan dia hendaklah kenakan gigi-gigi di atas pada sesama tengah bibir yang di bawah dan renggangkan bibir yang di atas itu lalu dibunyikan seperti hendak menyebut bunyi b tetapi biarlah berangin keluarnya di antara bibir di atas dan bibir di bawah serta gigi seperti syarat yang tersebut.

Tanjung Malim. Kedua-dua bahagian ini boleh ditambah dengan beberapa bahagian lagi sehingga menjadi: Nama . Ya. Katanya sesuatu ayat atau percakapan itu sekurang-kurangnya mesti ada: Yang Berbuat .-an. Winstedt. bagi.-kan. Bab 10 . Bab 8 ...T. Abdullah bin Talib mengemukakan bentuk awalan yang lebih banyak kerana menurut beliau awalannya memang demikian asalnya. Faham Kata. ter-. meng-. ter-. seumpamanya. dan Seruan. yah.Dari Hal Perkataan Berganda. tidak. iaitu Bab 1 ..Keadaan Kena Buat.. Perbuatan. selirat...putih. pen-. seperti bagaimana. Bukan kerana susah menyebutnya. namun. . perlahan. segera. Pada mulanya buku ini bertajuk Pelita mengarang yang ditulis oleh O. Buku ini terdiri daripada sepuluh bab. Perubahan me. Sidang Pengarang ini bukan sahaja membuat beberapa pindaan tetapi juga menambah bab daripada yang asal..telaga.B. Yang baru di sini ialah: Kelakuan ialah perkataan yang menunjukkan gaya atau rupa terhadap perbuatan. me-. Clark. aih. seperti telah.. iaitu (1) Asas. iaitu tambahan di pangkal perkataan. lama.menurut pengarang ini "supaya ringan pada lidah menyebutnya". Bab 2 Kenyataan Setengah Huruf-huruf Jawi.Bunyi-bunyi dalam bahasa Melayu. di-. Wau. (4) Kegunaan. ke-.sudah .-i. Dussek dan Mohd.-kan. Di dalam buku ini perbincangan Sisipan belum timbul. seperti ya.menjadi mem-. Beliau pula memberi takrifan terhadap "perkataan" sebagai sebutan manusia yang mengandungi makna yang berfaedah.dan huruf tambahan pada awal dan akhir perkataan ialah: ber-. Pada bahagian mengarang pula. Muhammad Syah juga telah memperkenalkan Ayat Songsang di dalam bukunya ini dengan keterangan "Adapun ayat-ayat songsang itu ialah menyalahi yang biasa. (2) Keadaan. Buku ini telah diberi beberapa catatan tambahan oleh C.gali . se-. Bab 5 . per-. Bagaimanapun. Pada masa yang sama. per-. atas.-i.Ayat. kecuali. ia diberi penjelasan yang khusus. Penyambung Kata. oh.menangkap . O. iaitu ber-.merah (itu) . di-. se-. Kelakuan. di-. lambat.. Tujuan buku ini ialah untuk kegunaan guru di sekolah Melayu dan menjadi buku rujukan utama pelajar di Sultan Idris Training College (SITC) (sekarang Maktab Perguruan Sultan Idris). Abdullah bin Talib melihat pembinaan ayat daripada sudut tugas perkataan. Bab 9 Golongan Perkataan. pe-. mem. seperti melainkan.Yang Diperbuat... -lah. wah.-lah.Masa ... iaitu -an. akan.Huruf-huruf Tambahan (Penambah)... bawah. (3) Perkara-perkara Berguna. Beberapa golongan ini sama dengan perbincangan ahli bahasa terdahulu. Muhammad Syah memberikan lima kaedah agar sesuatu karangan dianggap lengkap.O.Pati Petua-petua Ejaan Jawi. -i. Seruan pula beliau takrifkan sebagai sebutan yang digunakan untuk isyarat. Faham Kata ialah perkataan yang menolong kepada perkataan yang lain.. Kitab punca bahasa pula ditulis oleh Abdullah bin Talib dan diterbitkan di Terengganu pada tahun 1927 M.-i. Setiap bahagian ini diberi huraian yang cukup dan selepasnya disediakan contoh karangan pendek. me-. Bagi pengimbuhan. di Singapura diterbitkan pula sebuah buku berjudul Ilmu bahasa Melayu: penggal I. men-.T..Nama Kena Buat . men-..-i.Keadaan . pe-. W. peng-. Pengecuali ialah perkataan yang menolak atau mengeluarkan sesuatu supaya menentukan kadar yang dimaksud.O. Contohnya ialah: Kucing . iaitu didahulukan "yang kena buat" daripada "yang berbuat" tetapi mahulah didahulukan penambah "di" pada Perbuatan dan perkataan "oleh" pada yang berbuatnya".. Bab 6 . bila. men-. nah.. meng-. dan Baris.. hai. Pengecuali. Dalam bahagian Pembinaan Kata beliau membahagikan imbuhan pada dua bentuk. Bab 4 .-an. dan (5) Pengakuan Tamat. di mana. Hasyim bin Haji Talib. ke-. pe-.Membatangkan Huruf-huruf Jadi Bunyi dan Perkataan. ter-. dan Zainal 'Abidin bin Ahmad. pen-. pada.. Bliganan (guru pembaca bahasa Melayu di Sekolah Bahasa-bahasa Timur di London) dan menyerahkannya kepada Sidang Pengarang yang terdiri daripada R. Sebagai contoh ialah: telunjuk. Buku ini juga dikeluarkan oleh Pejabat Karang-Mengarang SITC. cemerlang. Pada bahagian yang memperlihatkan kelainan daripada bentuk dan makna yang umum. Dussek. Di dalam buku ini dibincangkan Penggandaan sama ada cara pembinaannya mahupun maknanya. Huruf tambahan yang ditambah pada awal perkataan ialah: ber-. pe-.-an.ada Nama dan Perbuatan. Seandainya ditemui binaan perkataan yang seolah-olah Penggandaan tetapi bukan. iaitu pada tahun 1927 M. Bab 7 . di bahagian ini beliau tambahkan juga dengan Penggandaan. Bab 3 . peng-. Sifat. disediakan bahagian Ingatan yang maksudnya serupa dengan perbincangan kekecualian. Contoh yang diberikan ialah: Qasim baca surat disongsangkan menjadi Surat dibaca oleh Qasim. pem-. Ganti Nama.Perbuatan .tikus . kuat.. meny. sedang.Kuasa-kuasa Alif.Perbuatan .dan tambahan di hujung perkataan.Bunyi Suara yang Digambarkan dengan Huruf.kah. Contoh yang dikemukakan ialah:Muhammad .-an. me. meng-. iaitu Nama. Untuk perkataan ini beliau menggolongkan pada sembilan golongan..

"Adalah tersebut dalam jalan bahasa Melayu. "iaitu seperti ayat berlapis juga tetapi ayat-ayat yang berhimpun itu tidak sama pangkatnya. dari penulis ini lahir buku . beterkam. Bahagian awal merupakan teori yang terdiri daripada: Perkataan yang Asal. kh. Ayat pula ada tiga jenisnya. w. iaitu Ayat Selapis. Di dalam buku ini dinyatakan bahawa imbuhan apitan tidaklah hadir sekaligus. pendepan untuk awalan. yakni dua perbuatan dan dua pembuatnya".Buku ini juga membincangkan pembinaan kata dengan awalan ber. Sebagai contoh perhatikan binaan perkataan tak + di + per + harga + i + kan + nya + lah. guru akan menjelaskan dan memberi huraian tentang bidang nahu yang dibincangkan pada bahagian pertama. g. Ayat Berlapis ialah "susunan perkataan yang ada di dalamnya dua ayat itulah.dan be-. Bahagian kedua ialah beberapa buah karangan pendek. dan Ayat Bersilang. Contoh yang diberikan ialah: singgah ke Melaka singgah di Melaka tiba ke Singapura tiba di Singapura berjalan ke darat berjalan di darat (Huruf tebal ialah perkataan yang dimaksudkan) Berkenaan dengan Pembinaan Ayat pula. Dengan persembahan seperti ini kita yakin buku ini digunakan sebagai rujukan guru. Buku kedua Haji Muhammad Said ialah Jalan basa Melayu yang diterbitkan di Singapura pada tahun 1953 M. buku ini menjelaskan bahawa ayat ialah "suatu susunan atau ikatan yang sempurna daripada beberapa perkataan keadaannya memberi faham dengan sepenuh-penuh faham". Dengan demikian. kandin untuk apitan. Inilah buku pertama yang khusus membincangkan nahu bahasa Melayu tentang Pembinaan Kata. lajar maka ditulis bekerja. belajar ialah kerana mengelakkan bunyi yang berat apabila berulang-ulang bunyi yang membunuh r. ny maka me. iaitu pada tahun 1939 M. Penambahan. terkam. pandin (penambah kemudian) untuk akhiran. Isi buku ini agak berbeza dengan buku terdahulu. umbutan untuk Kata Terbitan. n. Dia minum air bukan Dia meminum air. Penulis buku ini berpendapat bahawa perkataan makan dan minum tidak seharusnya ditambah awalan memenjadi memakan dan meminum. Di sini pengajaran nahu lebih ditekankan pada penerapannya. h maka hendaklah ditambahkan dengan meng-". ng. Bunyibunyi atau huruf-huruf dirangkaikan jadi perkataan". Buku ini khusus membincangkan tentang Pembinaan Ayat. layar. h. Hujahnya ialah "Maka tentang perkataan minum itu pula me itu telah sedia suatu huruf tambahan jua kerana asalnya perkataan itu inum dan me itu ialah um. bukan pada teorinya. Ayat Bersilang pula. Satu tahun kemudian. penambah untuk satu atau lebih pandin. misalnya kerja. Jika dimaksudkan makna bergerak atau tempat pergi pakailah ke dan jika dimaksudkan tempat tetap atau sudah sampai di tempat itu pakailah di". belayar. l. Hanya satu sahaja yang boleh hidup sendiri.pula ialah me. Yang dimaksudkan dengan Ayat Selapis. m. Hitungan. Setiap imbuhan hadir secara berperingkat dari dalam ke luar. beserta. iaitu menurut apa makna yang dimaksudkan. Pada tahun 1938 M muncul pula sebuah buku yang berjudul Mengajar rahsia dalam nahu bahasa Jawi hasil karya Yunus bin Saldin. dan Menunjuk Pihak. iaitu 3 + 2 + 1 + umbi + 1 + 2 + 3 + 4. serta. bahasa cakapan itu dijadikan daripada bunyi-bunyi dan bahasa tulisan itu dijadikan daripada huruf-huruf. Yang menarik di dalam buku ini ialah istilah yang digunakan agak berbeza dengan istilah yang digunakan oleh penulis terdahulu seperti perkataan umbi untuk Kata Dasar. "iaitu yang ada satu perbuatannya dan satu pembuatnya". Haji Muhammad Said bin Haji Sulaiman menghasilkan buku Penokok dan penambah dalam bahasa Melayu. gh." Penggunaan Kata Sendi Nama di dan ke ternyata diperhatikan dengan saksama di dalam buku ini. Ayat Berlapis. Menurut Haji Muhammad Said. Jika perkataan asas itu berawalkan salah satu daripada huruf-huruf a. Berdasarkan karangan yang disediakan. Dikatakan bahawa "Apabila ditambahkan kepada setengah-setengah perkataan asal yang ada di dalamnya bunyi berpadu dengan r." Awalan yang asal untuk meng.sahaja. Sebagai contoh dinyatakan bahawa "Jika perkataan yang berawalkan salah satu daripada huruf r. seperti pada contoh: Kita makan nasi bukan Kita memakan nasi. Setiap bahagian ini diberi huraian singkat dan kadangkala hanya ada contoh sahaja.sehingga disediakan hukum atau rumus untuk binaannya. Perkataan yang Lengkap. yang lain-lain itu bergantung nyawa kepada yang satu itulah". penokok untuk satu atau lebih pendepan. Huraian yang diberikan ialah "Akan tetapi pada beberapa perkataan yang tertentu di dan ke itu dipakai bersamaan keduanya.

Penulis ini menganggap bahawa jalan bahasa Melayu tidak serupa dengan bahasa Arab. iaitu Belanda.. Sendi Nama. Oleh yang demikian. Sendi Kata (Kata Penghubung). Inggeris. janganlah gemar mencacatkan sahaja.. Bahagian akhir buku ini dilampirkan petikan Hikayat Abdullah II. Berkenaan dengan Bilangan dalam bahasa Melayu Haji Muhammad Said berpendapat bahawa ".. Nahu bahasa Inggeris juga tidak sama dengan nahu bahasa Melayu. tetapi semata-mata merosakkan dan jadilah bahasa Melayu keinggerisan ialah kacukan yang sangat dihelak".. golongan perkataan di atas diguguskan pada dua gugusan besar. Ada beberapa hal penting yang dikemukakan dalam Pengenalan buku ini. Inggeris." Di dalam buku ini juga telah diperkenalkan istilah Perbuatan Melampau untuk Kata Kerja Transitif. iaitu Benda atau Perkara (orang atau benda yang dicakapkan) dan Berita (hal atau butir yang dicakapkan). Rupa Kata (Keadaan Perbuatan). Jadi "Tidak boleh hanya mengikut atau tulis terjemah kelak bukannya jadi baik kepada bahasa Melayu. Bunyi-bunyi atau hurufhuruf itu dirangkaikan jadi perkataan. Ketujuan untuk Objek Sipi. kamus bahasa Melayu telah disusun dalam enam bahasa. Perbuatan. Pengisi Benda ialah Nama atau Ganti Nama dan pengisi Berita ialah Perbuatan. Latin. dan bahasa Melayu manakala nahu bahasa Melayu pula telah ditulis dalam bahasa Belanda. apa jadi Melayunya itu melainkan dengan seperihal mengikut liuk dan lentuk Arab tatkala itu hilang semangat dan kacak Melayu terkecuali orang yang telah mahir Melayunya". dalam bahasa Melayu hukum ini (penggandaan untuk jamak) tiada kuat kerana boleh juga digunakan rupa tunggal itu bagi banyak. Perkataan yang menghubungkan ialah Sendi Nama dan Sendi Kata. Seruan. Perlu juga dinyatakan bahawa penulis buku ini mendapat nasihat daripada Zainal 'Abidin bin Ahmad bagi mempereloknya dan beliau juga telah menterjemahkan buku ini ke dalam bahasa Inggeris. Perancis. Perlu juga dicatatkan di sini bahagian akhir Pengenalan tersebut. beliau mendakwa ". bagaimana lain-lain bahasa boleh membuat nahunya sendiri. Untuk melahirkan sesuatu ayat. Ganti Nama. Jalan bahasa itu menunjukkan bagaimana bercakap dan menulis dengan betul". Perbuatan tak Melampau untuk Kata Kerja tak Transitif.. Petikan ini dimaksudkan sebagai menguji kefahaman pelajar atau pembaca tentang jalan bahasa Melayu yang telah dihuraikan terdahulu.4 KESIMPULAN . Arab. "Adalah fikiran seseorang itu dizahirkan dengan bahasa cakapan atau bahasa tulisan. Oleh yang demikian. Rupa Nama (Sifat). Mana yang baik dan sesuai diambil dan mana yang tidak sesuai ditinggalkan.. permohonan dan permintaan kepada sekalian pembaca yang hemah. Haji Muhammad Said menyampaikan ". Perkataan yang menerangkan ialah Rupa Nama dan Rupa Kata. yakni jika tiada ditambah angka dua (tanda penggandaan) itu bermakna banyak juga dengan sebab mengikut saksi percakapan dalam perenggan kata itu Maka ramailah orang datang ke situ tidak termustahak dikatakan Maka ramailah (orang-orang) datang ke situ.. Hingga permulaan abad ke-19. iaitu novel karya Abdullah bin Abdul Kadir Munshi. Perkataan yang hadir sendiri ialah Seruan dan Ibu Kata.. Pelengkap untuk Objek Tepat. Dua atau lebih perkataan yang memberi cukup makna jadi satu perenggan kata atau ayat. beliau berpendapat biarlah kedua-dua nahu bahasa Arab dan nahu bahasa Inggeris itu hanya sebagai kias sahaja. Keinginan untuk menulis nahu Melayu terdorong oleh pengetahuan penulis tentang nahu bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga timbul fikirannya ". Jika pada mulanya bahasa Melayu ditulis oleh ahli pelayaran dan perniagaan tetapi kemudian ia dikaji oleh sarjana bahasa Melayu sama ada oleh bukan orang Melayu mahupun oleh orang Melayu sendiri. dan Melayu. Ibu Kata (Kata Permulaan Ayat). Bahagian awal isi buku ini patut juga dikemukakan kerana ia merupakan takrifan terhadap bahasa dan ayat. tetapi patutlah lebih gemar pada membantu memolekkan sesuatu benda yang demikian menjadikan kita semuanya beroleh kemajuan yang segera adanya". mengapa bahasa Melayu tak boleh berbuat demikian". 5. Beliau menggolongkan perkataan pada sembilan golongan.Pembinaan Kata dan Pembinaan Ayat. Setiap golongan perkataan ini beliau perincikan lagi dengan contohnya sekali. Bahasa cakapan itu dijadikan daripada bunyi-bunyi dan bahasa tulisan itu dijadikan daripada huruf-huruf. iaitu Nama.

Kridalaksana. 32.1 Pengenalan Penggunaan imbuhan ialah salah satu aspek yang dapat mengelirukan pengguna BM. </HTM Bahasa Malaysia IV Wacana Serius Bahasa Melayu RABU. Misalnya. Crawfurd. 2. m. Raja Ali Haji.s. Selain itu. cit. Al-Marbawi. Winstedt.O. Mengajar rahsia dalam nahu bahasa Jawi. Penokok dan penambah dalam bahasa Melayu. Johor Bahru. m. maka pengaruh tersebut masih tidak dapat dilepaskan. Ilmu bahasa Melayu: penggal I. 1852. 1933. Muhammad Ibrahim bin Abdullah Munshi. 1939.Daripada huraian di atas dapatlah disimpulkan bahawa penggunaan bahasa Melayu sudah sejak lama memiliki tradisi nahunya. 1812. et al. 16 JULAI 2008 Kesalahan Imbuhan 2. Abdullah bin Talib. 2. 30 tahun perancangan bahasa Malaysia. 21-22. 1987.s. Muhammad Said bin Haji Sulaiman. namun kerana rujukan awal dan pengetahuan nahu yang diterima berasal daripada bahasa asing. Walau bagaimanapun. R. C.Inggeris. Kamus Jawi . Wilkinson.Melayu . Kertas kerja dibentangkan pada Hari Sastera '83. Bustanulkatibin dan Kitab pengetahuan bahasa . Penggunaan imbuhan yang paling banyak mengelirukan ialah akhiran +kan dan +i serta +per dalam pembentukan kata kerja transitif. W. Kitab pemimpin Johor. Harun Aminurrashid.2 Pelaksanaan atau Perlaksanaan? Salah satu kekeliruan yang sering dihadapi oleh pengguna BM adalah berhubung dengan penggunaan bentuk imbuhan peN+ dalam penjanaan kata nama. Muhammad Syah bin Yusuf. 1984.s. “pelaksanaan” dieja .s. Jalan basa Melayu. 38-42. Skinner. A grammar and dictionary of the Malay language. terdapat juga kekeliruan ejaan bagi sesetengah perkataan yang mengandungi sama ada 1g atau 2g dan 1k atau 2k. 41-42. Prosa Melayu baharu. 92. Kekeliruan ini menyebabkan kesalahan ejaan perkataan berkenaan. Abdullah Hassan. m.s. 1903. Sanjuh suratan. Oleh kerana kajian awal bahasa Melayu dilakukan oleh bukan penutur ibunda bahasa Melayu dan bahasa Melayu itu sendiri telah dipengaruhi oleh susuk bahasa Arab dan bahasa Inggeris. Sejarah pertumbuhan bahasa kebangsaan kita. Begitu juga penggunaan bentuk imbuhan peN. 1966. 1983.J. Muhammad Said bin Haji Sulaiman. op. 1959. 1922. Yunus bin Saldin. Kitab punca bahasa. W.Melayu. Muhammad Idris Abdul Rauf.s. m. 1987. 1953. 1878. m. Marsden. 1938.s.. Kamus Idris al-Marbawi: Arab . 56. hampir semua buku nahu bertitik tolak daripada falsafah Yunani dan dikembangkan oleh penulis nahu bahasa Inggeris. R. A grammar of the Malayan language. khususnya perbezaan antara pe+ dengan per+. Harimurti. dalam pembentukan kata nama. maka penyusunan nahunya juga tidak terlepas daripada pengaruh kedua-dua bahasa ini. Marsden. Kitab pengetahuan bahasa. J. Sementelahan pula. Kajian sejarah perkembangan bahasa Melayu. Ismail Hussein.. beberapa orang penulis tempatan telah berusaha menulis nahu yang lebih bersifat Melayu. .sumbangan Raja Ali Haji dalam ilmu bahasa Melayu. 1927. m. 10-13 Dis. m. 1927.

Panduannya adalah dengan melihat bentuk imbuhan awalan pada kata kerja yang daripadanya kata nama itu diterbitkan (Jadual 1).3 Penggunaan Imbuhan meN+ dalam Pembentukan Kata Kerja Dua masalah berkaitan penggunaan bentuk imbuhan meN+ akan dibincangkan dalam bahagian ini. men+. “pemohonan” dieja sebagai “permohonan” dan “peletakan” dieja sebagai “perletakan”. mem+. kekeliruan ini boleh diatasi dengan mudah sekiranya pengguna mengetahui panduan dan rumus penjanaan kata nama dengan menggunakan imbuhan ini. Memantau c. Masalah kedua pula terlihat dalam pembentukan kata kerja “mengetengahkan“ (*mengenengahkan) dan “mengetepikan“ (*mengenepikan). ”mewakilkan”). (1) Bentuk imbuhan peN+ pada kata nama Bentuk imbuhan pada kata kerja / Bentuk imbuhan pada kata nama Melaksanakan projek / Pelaksanaan projek Membasmi kemiskinan / Pembasmian kemsikinan Mentadbir negara / Pentadbiran negara Menggalakkan pelaburan / Penggalakan pelaburan Mengebumikan jenazah / Pengebumian jenazah Berkembang pesat / Perkembangan pesat 2. Memahat b. Mempelawa h. Mempesonakan e. Sebenarnyanya. ”m” (”masuk” – ”memasuki”. meng+ dan menge+. dan ”w” (”wakil” – ”mewakili”. ”memasukkan”). Hal ini dapat diperhatikan daripada senarai perkataan (2a-l) yang berikut: (2) a. Hal ini kerana imbuhan ini mempunyai bentuk yang paling pelbagai. 2. ”n” (”nanti” – ”menanti”). ”r” (”rawat” – ”merawat”). perubahan bentuk awalan meN+ tidak hanya ditentukan oleh huruf pertama kata dasar yang menerima imbuhan tersebut.sebagai “perlaksanaan”.3.1 Memerkasakan atau Memperkasakan? Salah satu imbuhan yang boleh mengelirukan pengguna bahasa ialah awalan meN+ yang berfungsi untuk menerbitkan kata kerja. Memelihara f. Masalah pertama terlihat dalam penerbitan kata kerja “memperkasakan“ (*memerkasakan). Memeranjatkan d. Walau bagaimanapun. awalan me+ hadir pada kata dasar yang bermula dengan huruf ”l” (misalnya ”lihat” menjadi ”melihat”). Kata dasar yang bermula dengan huruf ”p” ialah contoh ketara untuk menunjukkan bahawa huruf pertama kata dasar bukan faktor tunggal yang menentukan bentuk awalan meN+. Misalnya. Memporak-perandakan g. Memenjarakan . iaitu me+. Perubahan bentuk awalan meN+ ini lazimnya bergantung pada huruf pertama kata dasar yang menerima kehadiran imbuhan tersebut.

. ”memelihara” dan ”memenjarakan”). bukan mem+ (”mempastikan”). Memperlahankan f. Mempelbagaikan d. (3) a. ”memantau”. ”memperkasa” (tanpa akhiran +kan) adalah bentuk yang tidak gramatis. Keadaan ini boleh mengelirukan sekiranya seseorang pengguna bahasa kurang arif mengenai faktor-faktor lain. dapat dilihat penggunaan tiga bentuk awalan meN+. bentuk awalan meN+ juga dipengaruhi oleh bilangan suku kata kata dasar. jika kata dasar tersebut ialah kata adjektif. Bagi kata dasar yang bermula dengan huruf ”p” dan mempunyai dua suku kata. Mempedulikan b. mem+ (”mempesonakan”. Selain huruf pertama kata dasar. Mempengaruhi k. Dalam hal ini. Oleh itu. Memperkasakan g. ”mempelawa”. selain huruf pertama kata dasar. kehadiran imbuhan akhiran +kan dalam penjanaan kata kerja transitif ”memperkasakan” adalah diperlukan. bentuk meN+ yang gramatis ialah mem+ dengan huruf ”p” pada kata dasar tersebut dikekalkan. bentuk awalan meN+ yang gramatis bagi kata kerja yang diterbitkan daripada kata adjektif ”pasti” ialah me+ (”memastikan”). ”mempengaruhi” dan ”memproses”) dan menge+ (”mengepos”). jika suku kata pertama kata dasar ialah imbuhan per+. Mengepos Daripada senarai perkataan (2a-l). Memproses l. sebahagiannya menerima kehadiran awalan me+ sementara sebahagian yang lain menerima kehadiran awalan mem+. Oleh sebab itu. bentuk awalan meN+ yang gramatis ialah mem+ dengan huruf ”p” pada kata dasar tersebut dikekalkan. Mempelopori j. Oleh itu. walaupun kesemua kata dasarnya bermula dengan huruf ”p”. ”mempelopori”. Yang pertama. bukannya ”memerkasakan”. dapat disimpulkan bahawa bentuk yang gramatis bagi pengimbuhan meN+ pada kata dasar ”perkasa” ialah mem+ dengan huruf ”p” dikekalkan. Bagi kata dasar yang mempunyai tiga atau lebih suku kata pula. Perlu juga dijelaskan bahawa suku kata ”per” dalam perkataan ”perkasa” bukan imbuhan dan ”perkasa” ialah kata adjektif. Mempercayai c. Memeranjatkan Daripada senarai perkataan (3f). Dengan kata lain. ”memeranjatkan”. Yang kedua. ”memporak-perandakan”. ”memperluas” (daripada kata dasar ”perluas”) dan ”memperelok” (daripada kata dasar ”perelok”). Mempesonakan e. terdapat dua panduan yang boleh digunakan. Contohnya ialah ”memperbesar” (daripada kata dasar ”perbesar”). bentuk kata kerja transtitif aktif yang gramatis ialah ”memperkasakan”. bentuk awalan meN+ yang gramatis ialah me+ dengan huruf pertama pada kata dasar tersebut bertukar menjadi ”m”. yang turut mempengaruhi bentuk awalan meN+. Senarai perkataan (3a-f) yang dikutip daripada Kamus Milenium (2000:522-531) dapat membukti kenyataan ini.i. Contoh yang terdapat dalam senarai perkataan (2a-l) ialah ”memahat” (daripada kata dasar ”pahat”) dan ”memantau” (daripada kata dasar ”pantau”). iaitu me+ (”memahat”.

Memproses c. khususnya daripada bahasa Inggeris (BI). Bagi kata dasar yang terdiri daripada KK dan kata nama. bentuk meN+ yang gramatis ialah menge+ dengan huruf ”p” pada kata dasar dikekalkan. Memerihalkan d. Memusakai g. tiada panduan atau rumus tertentu yang boleh digunakan. Oleh itu. Senarai perkataan (4a-g) diterbitkan daripada kata kerja sebagai kata dasar sementara senarai perkataan (5a-i) diterbitkan daripada kata nama sebagai kata dasar. perkataan ”peranjat” tidak boleh berdiri sendiri. Memperosokkan (5) a. Memprotes d.Perkataan ”memeranjatkan” (3g) pula ialah kekecualian kerana kata dasarnya. bentuk meN+ yang gramatis ialah mem+ dengan huruf ”p” pada kata dasar dikekalkan. Hal ini kerana kata dasar ”peranjat” tergolong dalam kata akar. Memenjarakan b. Memelihara b. Panduan seterusnya ialah bagi kata dasar yang mengandungi satu suku kata. kemahiran berbahasa amat dituntut untuk menentukan bentuk awalan meN+ yang gramatis. Memerintah f. Mengepos Panduan terakhir ialah bagi kata dasar yang merupakan kata ambilan. Memeringkatkan e. (7) a. Senarai perkataan (6a-c) yang berikut membukti kenyataan ini. Mempraktikkan b. Mempelawa e. Mengepin c. Memperonyokkan g. Dengan kata lain. Mengepam b. Memulihara d. adalah berbeza daripada kata dasar yang lain (3a-f). Mempelopori h. (6) a. Memperkosa f. iaitu perkataan yang mesti digunakan bersama kehadiran imbuhan. Mempelajari Dalam hal ini. iaitu ”peranjat”. (4) a. Memeriksa c. Senarai perkataan (4a-g) dan (5a-i) yang dikutip daripada kamus yang sama membukti kenyataan ini. Mempengaruhi i. Senarai perkataan (7-h) yang berikut membukti kenyataan ini. Memerangkap c. Memplagiat . sebahagiannya menerima kehadiran awalan meN+ dalam bentuk me+ sementara sebahagian yang lain dalam bentuk mem+.

bukan “mengenengahkan“ dan “mengenepikan“. 2. 2. Hal ini kerana kata dasar yang daripadanya dua kata kerja tersebut diterbitkan ialah “ke tengah“ dan “ke tepi“. +kan dan juga +per dalam pembentukan kata kerja transitif ialah satu lagi aspek yang sering mengelirukan pengguna BM. (10) Parameswara merajai Melaka. process.e. 2. Ayat (9) bermaksud “Pak Mat memasukkan anak-anaknya ke sekolah“. Huruf yang mengalami perubahan hanyalah huruf pertama.4 Penggunaan Imbuhan +i. Nota: Perkataan yang menerima imbuhan awalan dan akhiran hendaklah dieja secara bersambung (menjadi satu perkataan) walaupun pada asalnya perkataan tersebut dieja secara terpisah (dua perkataan). Seterusnya.1 Jangan Maafkan Saya. (11) Dia menasihati saya supaya bersabar. Mempolemikkan h. Imbuhan +i pula bermaksud sama ada “menjadi“ (10) atau “memberi“ (11). Ayat (8) bermaksud “rakyat Melaku menjadikan Parameswara raja“.3. khususnya jenis objek dan subjek ayat. Kata dasar dalam (7i) pula diambil daripada bahasa Jawa iaitu pamer. iaitu +i. ayat (11) bermaksud “dia memberi saya nasihat supaya bersabar“. Imbuhan +kan pada kata kerja transitif yang diterbitkan daripada kata nama mendukung maksud sama ada “menjadikan“ (8) atau “memasukkan“ (9). +kan/+per dalam Pembentukan Kata Kerja Penggunaan imbuhan akhiran. Kata dasar dalam (7a-h) diambil daripada BI iaitu practice. (8) Rakyat Melaka merajakan Parameswara. Mempotretkan i. . Mempopularkan f. pemahaman mengenai fungsi dan makna imbuhan-imbuhan ini adalah penting untuk membolehkan pembentukan perkataan dan ayat yang gramatis. Huruf seterusnya. Jangan Mengenepikan Ejaan yang gramatis ialah “mengetengahkan“ dan “mengetepikan“. popular. politic.2 Mesti Mengetengahkan. protest. Ayat (10) pula bermaksud “ Parameswara menjadikan raja Melaku“. yang ketiga dalam kes ini iaitu “t“ tidak boleh mengalami perubahan menjadi “n“. Oleh itu.4. polemic dan potrait. (9) Pak Mat menyekolahkan anak-anaknya. Mempamerkan Semua kata dasar dalam (7a-i) ialah kata ambilan daripada bahasa asing. Mempolitikkan g. plagiarise. Maafilah Saya “Maaf“ ialah kata nama. Imbuhanimbuhan ini mempunyai fungsi dan makna tertentu yang mempengaruhi struktur ayat. iaitu “k“ menjadi “ng“.

4 Boleh Mempertemukan. (14) Pohon-pohon yang berbunga mengindahi taman itu. Dia memberitahu kami maklumat itu. ialah pemangkin sementara subjek ayat (13). (12) Salji memutihi puncak Fuji. Contoh lain kata kerja transitif jenis ini ialah “memberitahu“ (17a) dan “memberitahukan“ (17b) serta “mengajar“ (18a) dan “mengajarkan“ (18b). 2. (16) a. Perbezaan antara kedua-dua kata kerja transitif ini ialah jenis objek tepat masing-masing. iaitu “hadiah“ ialah “benda yang diberikan“. Contoh lain bagi kata kerja transitif jenis ini ialah “mengindahi“ (14) dan “mengindahkan“ (15).4. iaitu “beri saya maaf“ adalan menasabah. (17) a. iaitu “salji“. Encik Ali mengajarkan subjek Matematik kepada pelajar-pelajarnya.Oleh itu. Encik Ali mengajar pelajar-pelajarnya subjek Matematik. Objek tepat “memberi“ dalam (16a). (18) a. (15) Para pekerja bandaran mengindahkan taman itu. iaitu “Salmi“.4. Salmi Memutihkan “Putih“ ialah kata adjektif. Perbezaan imbuhan +kan dengan +i pada kata kerja transitif yang diterbitkan daripada kata adjektif terletak pada jenis subjek ayatnya. Saya memberikan hadiah kepada ibu. Subjek ayat (12). (13) Salmi memutihkan kasutnya dengan kapur. Sebaliknya. ialah agen. Hal ini kerana kedua-dua imbuhan mendukung maksud yang .2 Salji Memutihi.3 Beza Memberi dan Memberikan “Memberi“ dan “memberikan“ adalah antara sebilangan kecil kata kerja transitif dua objek. Dia memberitahukan maklumat itu kepada kami. Subjek ayat bagi kata kerja transitif berimbuhan +i ialah pemangkin (12) sementara jenis subjek pada kata kerja transitif berimbuhan +kan ialah agen (13). kedua-dua maksud “maafkan saya“. Jangan Memperkecilkan Imbuhan +kan dan +per sama sekali tidak boleh digabungkan dalam pembentukan sesuatu kata kerja transitif. Dengan kata lain. 2. b. Objek tepat kata kerja transitif “memberi“ ialah “penerima pemberian“ (biasanya bernyawa iaitu manusia dan haiwan) manakala objek tepat “memberikan“ ialah “benda yang diberikan“. Saya memberi ibu hadiah. b. iaitu “beri saya izin“ adalah menasabah berbanding maksud “izinkan saya“. Begitu juga maksud “izini saya“. maksud “maafi saya“. 2. kata kerja transitif jenis ini memerlukan kehadiran dua objek untuk menyempurnakan maksud ayatnya.4. b. iaitu “ibu“ ialah “penerima hadiah“ manakala objek tepat “memberikan“ dalam (16b). iaitu “jadikan saya maaf“ atau “masukkan saya maaf“ adalah tidak menasabah.

Imbuhan +i juga sama sekali tidak boleh digandingkan dengan imbuhan per+. Misalnya “kecilkan“ dan “perkecil“ bermaksud “jadikan kecil“. Imbuhan ber+ ini seterusnya melalui transformasi perubahan bunyi menjadi per+ apabila menerima imbuhan meN+. *memperjudi). penggunaan kedua-dua imbuhan dalam pembentukan sesuatu kata kerja transitif. Dalam keadaan ini. imbuhan +kan juga tidak boleh digugurkan.. Hal ini samalah dengan “merogol“ (*merogolkan). ia tidak memerlukan kehadiran +kan. Terima kasih atas penjelasan yang tepat mengenai imbuhan. Dalam keadaan ini. Dicatat oleh Mohd Rashid Darham di 7:32 PTG 1 ulasan: soo berkata..sama iaitu “jadikan“. Contohnya ialah “perkasa“ menjadi “memperkasakan“ (*memperkasa). Kekeliruan yang sering berlaku adalah kerana kata kerja transitif berimbuhan +i juga boleh diterbitkan daripada kata kerja tak transitif berimbuhan ber+. Selain itu. Contohnya ialah “bertemu“ menjadi “mempertemukan“ (*mempertemu). Soalan yang mungkin ditanya ialah mengapa “memperkosa“ (*memperkosakan)? Jawapannya adalah kerana “perkosa“ ialah kata kerja transitif asal. Tapi saya masih keliru dengan imbuhan sperti contoh berikut 1a) Murid-murid menyanyi lagu Negaraku di perhimpunan. b)Murid-murid menyanyikan lagu Negaraku di perhimpunan 2)di vs di. b) Hadiah diberikan kepada ibu oleh saya. Kekeliruan yang sering berlaku adalah kerana kata kerja transitif berimbuhan +kan juga boleh diterbitkan daripada kata kerja tak transitif berimbuhan ber+.kan a)Ibu diberi hadiah oleh saya. *mempersila) dan “berjudi“ (memperjudikan. “bersila“ (mempersilakan. Oleh itu. 19 April 2010 10:41 PTG . misalnya “perkecilkan“. tidak dibenarkan kerana ia merupakan satu bentuk pembaziran (lewah). Menggandingkan imbuhan +i dengan +per sama seperti menggandingkan imbuhan +i dengan +kan. Dalam keadaan ini. Oleh itu. imbuhan +i tidak boleh digugurkan. Contohnya ialah “beristeri“ menjadi “memperisteri“ (satu i digugurkan) dan “bersuami“ menjadi “mempersuami“. kata kerja transitif berimbuhan +kan juga boleh diterbitkan daripada kata dasar yang bermula dengan suku kata (bukan imbuhan) per+. Contohnya ialah “percaya“ menjadi “mempercayai“ (*mempercaya). Ayat yang mana betul. kata kerja transitif berimbuhan +i juga boleh diterbitkan daripada kata dasar yang bermula dengan suku kata (bukan imbuhan) per+.. Dalam keadaan ini. Hal ini kerana imbuhan +kan dan +per mempunyai maksud yang sama. imbuhan +kan tidak boleh digugurkan. Imbuhan ber+ ini seterusnya melalui transformasi perubahan bunyi menjadi per+ apabila menerima imbuhan meN+. imbuhan +i juga tidak boleh digugurkan. Selain itu.

Imej templat oleh MvH. '10 11:58 PM for everyone Peluluhan Oleh Joshua Igho Selama ini pemecahan atas pertentangan mengenai prosedur peluluhan kata terkait penambahan awalan dan akhiran dengan cara merujuk pada KBBI masih saja memunculkan ambiguitas berbahasa yang pelik. Dikuasakan oleh Blogger. Kampus Kejuruteraan. Diploma Penterjemahan Persatuan Penterjemah aysia. Lihat profil lengkap saya  http://elearning. Khalayak acap kali canggung.. Subjek yang diajarkan h Bahasa Malaysia Peringkat Maju (untuk pensyarah).Pernah khidmat sebagai wartawan sebuah syarikat akhbar berbahasa Melayu di Kuala Lumpur. AN LKM400 MENGENAI SAYA Mohd Rashid Darham ugas sebagai guru bahasa Malaysia di Universiti Sains Malaysia.Catat Ulasan Catatan TerbaruCatatan LamaLaman utama Langgan: Catat Ulasan (Atom) ARKIB BLOG 8) ber (3) a Struktur Frasa dan Ayat Penggunaan Perkataan Imbuhan ahasa Malaysia IV Senarai Rujukan A) Bu.. Berkelulusan Sarjana da Sains Kemasyarakatan USM. ingin . Sarjana Pengajian Melayu UM.usm. Bahasa Malaysia IV (untuk keperluan pengijazahan ajar ijazah pertama) dan Bahasa Malaysia I (untuk keperluan pengijazahan siswazah luar negara).my PENGUMUMAN "Selamat datang siswa 2011/2012" Templat Picture Window. Kelirumologi Berbahasa Kita (2) Aug 31.

dan menyublim (bukan „mensublim‟). sebab dua kata tersebut hingga kini masih ramai diperdebatkan akibat kurang tegasnya ketentuan dari KBBI. sebuah kata dasar dengan huruf pertama p.. Padahal semestinya tidak ada dikotomi atas dua hal tersebut karena substansinya sama yakni belajar. Sebab kata „cela‟ tidak mungkin diluluhkan menjadi „menyela‟. „mempermasalahkan‟. Kebanyakan orang masih meluluhkannya seperti kata dasar yang huruf pertamanya s. dan t. „sublim‟ dapat diluluhkan menjadi „mengontrak‟ (bukan „mengkontrak‟). tapi „mencela‟. Dan. dan „menyaratkan‟. kata „cinta‟ menjadi „menyintai‟. Semula saya beranggapan. „mengoreksi‟ (bukan „mengkoreksi‟). „menransfer‟. Problem lain syarat pertama adalah kata dasar yang huruf pertamanya c. melainkan „merubah‟. Misal.menggunakan kata „mensosialisasikan‟ atau „menyosialisasikan‟. „koreksi‟. sedangkan „mengkaji‟ diartikan sebagai belajar semua hal yang sekuler. Tetapi mengapa kata serap macam „kontrak‟. karena berasal dari kata „peduli‟. kata serapan harus ditulis utuh ketika diluluhkan. Untuk syarat kedua cukup jelas. Kata dasar „ubah‟ tidak diluluhkan menjadi „mengubah‟. k. Dalam hal ini. s. Ada satu pelanggaran yang amat fatal yaitu menambahkan huruf saat peluluhan secara tidak masuk akal. dari mana asal-usul huruf h dan r tersebut? . Bagaimana dengan kata „memperdulikan‟? Peluluhan itu jelas salah. atau „mempertimbangkan‟. Maklum. (2) Tidak diawali gugus atau gabungan konsonan. Jadi yang benar adalah „memedulikan‟. Sekadar mengingatkan. „transfer‟. (3) Peluluhan tidak berlaku apabila awalan „meng-‟ diikuti huruf pertama awalan „per-„. baik KBBI maupun pengguna bahasa Indonesia masih terus diuji kesetiaannya. padahal semestinya „mengimbau‟. dan „syarat‟ tidak boleh diluluhkan menjadi „memrihatinkan‟. kata „mengaji‟ banyak yang mengartikan sebagai belajar agama (Islam). Sedangkan syarat ketiga dapat kita lihat pada contoh kata „mempergelarkan‟. „colok‟ menjadi „menyolok‟. Kita baru tersadar ketika meluluhkan kata „sela‟ menjadi „menyela‟. Contoh kesalahan ini adalah: kata dasar „imbau‟ jika ditambahkan awalan me sering kali ditulis „menghimbau‟. Syarat pertama akan gugur ketika kita meluluhkan kata „sosialisasi‟ menjadi „mensosialisasikan‟ seperti aturan main KBBI. berikut adalah syarat peluluhan yang ditentukan oleh KBBI: (1) Peluluhan hanya berlaku apabila awalan „meng-„ langsung diikuti kata dasar yang huruf pertamanya p. tak sedikit orang yang merasa risih mengucapkan „mengaji‟ daripada „mengkaji‟ untuk peluluhan kata dasar „kaji‟. Kata „prihatin‟. Pertanyannya.

bukan? Mungkin dia membuat berbagai macam baju yang dijual kepada para pemilik toko. dan berasal dari bahasa kita sendiri. bagaimana dengan kalimat ini? “Lima orang penjahat berhasil ditangkap oleh satuan Reskrim Polresta Tegal”. Artinya. Siapakah yang berhasil? Apakah lima penjahat itu atau satuan Reskrim Polresta Tegal? Tentu kita tidak akan mengatakan. saya (memperdagangkan terpaku ketika rumah. ke atau sebuah situs apartemen). berselancar ruko. frasa yang benar adalah “wanita pengusaha” atau “perempuan pengusaha”. Seseorang dianggap berhasil apabila ia (sebagai subjek yang aktif melakukan pekerjaan) melakukan aktifitas dan mendatangkan hasil dari pekerjaannya. sedangkan “pelukis wanita” adalah seorang pelukis (bisa pria atau wanita) yang melukis manusia berjenis kelamin perempuan. Jika memakai analogi di atas. pengusaha automotif (jual beli mobil. bernama www. Dedy Corbuzier -bukan orang lain.com.Untuk menghindari kesalahan bunyi dan penulisan. kita bisa mengambil kesimpulan bahwa “wanita pelukis” adalah seorang wanita yang berprofesi sebagai pelukis. Oleh karena itu kalimat yang benar semestinya. motor. Wah. “Satuan Reskrim Polresta Tegal berhasil menangkap lima orang penjahat”. artinya “pengusaha wanita” tidak ada bedanya dengan seorang germo. Saya membayangkan usaha ini pasti akan dilarang oleh Kementerian Negara Pemberdayaan Perempuan karena seorang pengusaha wanita adalah seorang pengusaha yang menjadikan perempuan sebagai barang dagangan.yang menghipnotis para penonton sehingga mengikuti semua gerakannya. Apa yang Anda bayangkan ketika mendengar kata “pengusaha garmen”? Tentulah yang muncul adalah sosok seorang usahawan yang menggunakan garmen sebagai barang yang diperdagangkan. Dengan demikian. bukan? Jika yang dimaksud adalah seorang pengusaha berjenis kelamin perempuan. lima penjahat itu yang berhasil (kecuali mereka sengaja ingin ditangkap). Nah. . dan pengusaha properti Nah. tentulah kita akan memeroleh keselarasan makna pada frasa sejenis seperti pengusaha tahu (memperdagangkan tahu). ada baiknya kita perlu memilih kosa kata lain yang pengertiannya jelas. “Dedy Corbuzier berhasil menghipnotis para penonton untuk mengikuti semua gerakannya”. Ada kemungkinan juga dia membuat kain dari bahan baku kapas dan kemudian menjualnya kepada para pembuat baju. dan aneka peralatan kendaraan bermotor). (Tips: tulislah kata kerja aktif setelah kata „berhasil‟ agar maknanya tidak bergeser). misalnya mengganti kata „menyosialisasikan‟ dengan „memasyarakatkan‟.pengusahawanita.

yang berasal dari kata „bubung‟. Dalam keseluruhan bangunan rumah. Padahal kata ini berasal dari Bahasa Jawa „bumbung‟ yang artinya potongan batang bambu. artinya menaik. bagian inilah yang akhirnya disebut bubungan. Seperti kita ketahui bubung adalah puncak genteng. . Namun kebanyakan orang salah menuliskannya menjadi „membumbung‟. kiasan bagi segala sesuatu yang mengalami proses kenaikan disebut membubung. Lantaran bubungan berada di atas.Ada lagi istilah yang kadang salah tulis yakni kata „membubung‟.